Cô bác anh chị thân mến,
Có bao giờ cô bác tự hỏi, tại sao cùng một đợt gió mùa tràn về, có người vẫn hừng hực khí thế làm việc, nhưng có người lại bắt đầu sụt sịt, mũi nghẹt cứng như có ai đem nút chặn lại? Cơ thể con người ta cũng giống như một cái cây vậy. Khi mùa đông tới, nhựa sống thu vào trong, lớp vỏ bên ngoài phải đủ dày dặn mới che chắn được sương gió. Trong Đông y, cái “vỏ” ấy chính là lớp vệ khí. Khi vệ khí suy yếu, tạng Phế (phổi) vốn nhạy cảm với cái lạnh sẽ bị tà khí xâm nhập đầu tiên. Nỗi khổ của người nghẹt mũi, sổ mũi mùa đông không chỉ là sự khó chịu nhất thời, mà nó là dấu hiệu cho thấy “nguồn nước” bên trong cơ thể đang bị đình trệ, hóa thành đờm ẩm, làm tắc nghẽn con đường lưu thông của hơi thở. Muốn thông mũi, không chỉ nhìn vào cái mũi, mà phải nhìn vào cách chúng ta tưới tắm cho cơ thể mỗi ngày.
Nước là khởi nguồn của sự sống, nhưng trong những ngày đông giá rét, việc uống nước không đúng cách chẳng khác nào đổ thêm dầu vào lửa, làm cho khí huyết thêm ngưng trệ. Theo y học cổ truyền, “Phế thông điều thủy đạo”, nghĩa là phổi có nhiệm vụ điều tiết nguồn nước trong người. Khi phổi bị lạnh, chức năng này rối loạn, nước thay vì đi nuôi cơ thể lại biến thành dịch nhầy, gây ra tình trạng sổ mũi, nghẹt mũi dai dẳng. Việc uống nước đúng cách chính là cách chúng ta khơi thông dòng chảy, sưởi ấm tạng phủ để “băng tan, nước chảy”, giúp cái mũi được thông thoáng tự nhiên.
Uống nước đúng cách dưới góc nhìn Y học cổ truyền
Trong Đông y, nước (tân dịch) không chỉ đơn thuần là chất lỏng, mà nó còn mang theo nhiệt năng và vận hành cùng với khí. Vào mùa đông, khi âm khí thịnh, dương khí suy, việc đưa nước vào cơ thể cần phải tuân thủ nguyên tắc “Ấm – Chậm – Đủ”.
Tính và vị của dòng nước sưởi ấm tạng Phế
Nước uống vào mùa này tốt nhất nên có tính ấm (ôn). Nước ấm giúp làm giãn nở các mạch máu, hỗ trợ Phế khí tuyên phát, từ đó làm loãng các dịch nhầy đang bám đặc ở hốc mũi. Nếu cô bác uống nước lạnh, chẳng khác nào mang thêm “hàn tà” vào người, làm tỳ vị bị vây hãm bởi thấp trệ, khiến dịch mũi càng tiết ra nhiều hơn và đặc hơn. Đôi khi, chúng ta có thể thêm vào một chút vị cay (tân) như vài lát gừng. Vị cay có tác dụng hành khí, phát tán phong hàn, giúp đẩy cái lạnh ra ngoài qua đường mồ hôi hoặc hơi thở, giải vây cho cái mũi đang nghẹt cứng.
Thời điểm “vàng” để khơi thông đường thở
- Sáng sớm khi vừa thức dậy: Sau một đêm dài, cơ thể tích tụ nhiều độc tố và dịch nhầy ở vùng cổ họng, mũi. Một ly nước ấm khoảng 300ml lúc này như một “cú hích” sưởi ấm tỳ vị, giúp đánh thức hệ thống vận hóa thủy thấp.
- Trước khi ra ngoài trời lạnh: Uống một chút nước ấm giúp tăng cường vệ khí, tạo một lớp bảo vệ bên trong để phổi không bị “sốc” khi tiếp xúc với không khí lạnh.
- Uống rải rác trong ngày: Đừng chờ đến khi khát mới uống. Hãy tưởng tượng như việc tưới cây, tưới từng chút một để nước thấm sâu vào đất, thay vì đổ ào một xô nước làm trôi hết phù sa nhưng gốc vẫn khô.
Hướng dẫn cách uống nước giảm nghẹt mũi, sổ mũi tại nhà
Để việc uống nước trở thành một liệu pháp chữa bệnh, tôi hướng dẫn cô bác anh chị thực hiện phương pháp “Nước ấm liệu pháp” kết hợp với các thảo dược gần gũi trong căn bếp:
Sử dụng nước gừng ấm mật ong
Đây là bài thuốc đơn giản nhưng cực kỳ hiệu quả để trị chứng sổ mũi do hàn. Gừng tươi (sinh khương) có vị cay, tính ấm, vào 3 kinh Phế, Tỳ, Vị. Mật ong có tác dụng nhuận phế, chỉ khái. Kết hợp hai vị này giúp làm ấm cơ thể từ bên trong, tiêu trừ đờm ẩm ở mũi họng.
- Cách làm: Lấy 3-5 lát gừng tươi, hãm với 200ml nước sôi trong 10 phút. Sau đó pha thêm 1 thìa mật ong nguyên chất.
- Cách uống: Uống từng ngụm nhỏ, để hơi nóng của nước bốc lên xông vào mũi trước khi nuốt. Điều này giúp làm giãn mao mạch ở mũi ngay lập tức.
Nguyên tắc “Nhấp môi – Nuốt chậm”
Khi bị nghẹt mũi, nhiều người có thói quen uống ực một hơi cho xong. Điều này vô tình gây áp lực lên tỳ vị và khiến nước không kịp hấp thụ vào niêm mạc. Cách đúng là:
- Ngậm một ngụm nước ấm trong khoang miệng khoảng 3-5 giây để cân bằng nhiệt độ.
- Nuốt từ từ để hơi ấm lan tỏa xuống thực quản, kích thích các huyệt đạo quanh vùng ngực và cổ.
- Thực hiện liên tục cho đến khi cảm thấy vùng mũi bắt đầu có dấu hiệu “lỏng” dịch nhầy ra.
Lưu ý an toàn để không phản tác dụng
Dù nước tốt nhưng cô bác cần tránh những điều sau để không làm bệnh nặng thêm:
- Không uống nước quá nóng: Nước trên 60 độ C có thể làm tổn thương niêm mạc họng, gây viêm nhiễm nặng hơn.
- Hạn chế nước ngọt, trà đặc, cà phê: Những thức uống này có tính lợi tiểu mạnh, khiến cơ thể mất nước tế bào, làm dịch mũi càng khô cứng và khó tống ra ngoài.
- Người có bệnh lý thận, tim: Cần tham khảo ý kiến bác sĩ về lượng nước tổng cộng trong ngày để tránh gây quá tải cho tuần hoàn.
Triết lý trị bệnh tận gốc trong Đông y
Cô bác anh chị thân mến, trong y học cổ truyền, chúng tôi quan niệm “Trị bệnh tất cầu kỳ bản” – nghĩa là chữa bệnh phải tìm đến cái gốc. Cái mũi bị nghẹt, dịch mũi chảy ròng ròng chỉ là cái “ngọn”, là biểu hiện bên ngoài của một hệ thống tạng phủ đang bị mất cân bằng. Muốn trị tận gốc chứng nghẹt mũi, sổ mũi mùa đông, không thể chỉ dùng các biện pháp tình thế như nhỏ mũi hay uống nước ấm là đủ. Chúng ta phải dựa trên các phép trị kinh điển: Bổ khí để tăng cường sức đề kháng (vệ khí), Kiện tỳ để hóa giải đờm ẩm từ bên trong, và Khu phong tán hàn để đẩy hoàn toàn tà khí lạnh ra khỏi cơ thể. Khi tạng Phế khỏe mạnh, tạng Tỳ vận hóa tốt, thì dù gió lạnh có về, “dòng nước” trong cơ thể vẫn luân chuyển nhịp nhàng, không thể ngưng trệ thành bệnh được. Đó chính là sự hòa hợp giữa con người và thiên nhiên, là bí quyết của sự trường thọ và khỏe mạnh.
Tôi luôn tâm niệm rằng, cơ thể mỗi người là một vườn thuốc quý, nếu ta biết cách chăm sóc từ lúc mầm mống bệnh còn chưa rõ ràng thì sẽ chẳng bao giờ phải lo lắng về thuốc thang quá nhiều. Đừng đợi đến khi hơi thở nhọc nhằn, mũi nghẹt cứng không ngủ được mới tìm cách chữa. Hãy chủ động rèn luyện, ăn uống và sinh hoạt thuận theo mùa. Tạng Thận là gốc của tiên thiên, tạng Tỳ là gốc của hậu thiên; hai tạng này có vững thì Phế mới yên. Việc uống nước đúng cách chính là bước đơn giản nhất để bảo vệ cái “gốc” ấy mỗi ngày. Tôi hy vọng những chia sẻ mộc mạc này sẽ giúp cô bác anh chị có thêm một phương pháp giữ gìn sức khỏe quý báu trong những ngày đông giá rét này.
Nếu cô bác anh chị đã áp dụng nhiều cách mà tình trạng sổ mũi, nghẹt mũi vẫn kéo dài, hoặc cảm thấy cơ thể thường xuyên sợ lạnh, mệt mỏi, đó là dấu hiệu của việc chính khí đã suy yếu sâu bên trong. Đừng chủ quan để bệnh chuyển sang mãn tính như viêm xoang, viêm mũi dị ứng rất khó điều trị sau này. Cô bác có thể tham khảo các bài thuốc thảo dược gia truyền do tôi nghiên cứu, được chắt lọc từ tinh hoa y học cổ truyền giúp bồi bổ tạng phủ và dứt điểm căn nguyên gây bệnh.
Cô bác anh chị cần tư vấn kỹ hơn về tình trạng sức khỏe hoặc đặt lịch thăm khám trực tiếp, xin đừng ngần ngại liên hệ với tôi qua các kênh sau:
Trung tâm Thừa kế và Ứng dụng Đông y Việt Nam
- Đặt lịch thăm khám: bacsilephuong.com/lien-he
- Hotline tư vấn: 0963.835.102
- Kết nối qua Zalo: Nhắn tin cho Bác sĩ Lê Phương
Chúc cô bác anh chị luôn mạnh khỏe, bình an qua mùa đông này!
TTƯT, Bác sĩ Lê Phương
