Cô bác anh chị thân mến, trong cơ thể con người, mũi giống như cánh cửa đầu tiên đón khí trời. Khi cánh cửa ấy thông thoáng, hơi thở nhẹ nhàng, đầu óc sáng trong. Nhưng khi phong hàn, thấp trệ, đàm dịch ùn ứ lâu ngày, người bệnh viêm xoang sẽ thấy nghẹt mũi, chảy dịch, đau nặng vùng trán, vùng má, hơi thở như bị chặn bởi một lớp sương lạnh. Nhiều cô bác anh chị băn khoăn: viêm xoang uống nước gừng được không, liệu một củ gừng nhỏ trong căn bếp có giúp làm ấm đường thở, giảm nghẹt mũi hay không?
Theo y học cổ truyền, viêm xoang thường liên quan đến tình trạng chính khí suy, Phế khí không tuyên thông, Tỳ vận hóa kém sinh đàm thấp, lại gặp phong hàn hoặc phong nhiệt xâm nhập khiến thanh khiếu vùng mũi bị bế tắc. Gừng là vị thuốc quen thuộc, nhưng dùng đúng thì như thêm nắng ấm cho mảnh vườn ẩm lạnh, dùng sai lại có thể làm “lửa” trong người bốc thêm.
Viêm xoang uống nước gừng được không?
Câu trả lời là: có thể uống nước gừng khi viêm xoang, nhưng không phải ai cũng dùng được và không nên xem nước gừng là phương pháp điều trị thay thế hoàn toàn. Gừng trong Đông y gọi là sinh khương, có vị cay, tính ấm, quy vào kinh Phế, Tỳ, Vị. Công năng chính là tán hàn, ôn trung, hóa đàm, chỉ nôn, hỗ trợ làm thông dương khí.
Với người viêm xoang có biểu hiện thiên về hàn như nghẹt mũi nhiều khi gặp lạnh, dịch mũi trong loãng, sợ gió, đau đầu âm ỉ, người dễ lạnh, ăn uống kém, uống nước gừng ấm có thể giúp làm ấm Phế, hỗ trợ tán phong hàn, làm loãng dịch tiết và giúp cơ thể dễ chịu hơn. Nói dân dã, khi trong xoang như một góc nhà ẩm thấp lâu ngày, gừng giống chút hơi ấm giúp hong khô phần lạnh ẩm ấy.
Nước gừng tác động thế nào với viêm xoang theo y học cổ truyền?
Gừng giúp ôn Phế, tán hàn, hỗ trợ thông mũi
Phế chủ khí, khai khiếu ra mũi. Khi Phế khí bị phong hàn bó lại, mũi dễ nghẹt, hắt hơi, chảy nước mũi trong. Nước gừng ấm có tính cay tán, ấm thông, giúp cơ thể phát tán hàn tà ở phần biểu, làm vùng mũi bớt cảm giác lạnh tắc. Vì vậy, trong những ngày trời trở lạnh, mưa ẩm, người viêm xoang mạn tính dễ tái phát có thể dùng một tách nước gừng loãng để hỗ trợ.
Gừng giúp kiện Tỳ, hóa đàm thấp
Trong Đông y có câu “Tỳ sinh đàm, Phế trữ đàm”. Tỳ vị yếu, ăn uống thất thường, hay dùng đồ lạnh, đồ tanh, đồ ngọt béo sẽ khiến thấp đàm sinh ra. Đàm thấp theo khí cơ đưa lên vùng mũi xoang, lâu ngày thành dịch đặc, nghẹt nặng, đầu nặng như đội khăn ướt. Gừng có tính ấm, giúp ôn trung, hỗ trợ Tỳ vị vận hóa tốt hơn, nhờ đó phần nào giảm căn nguyên sinh đàm ở bên trong.
Cách uống nước gừng cho người viêm xoang
Cách pha nước gừng đơn giản tại nhà
Cô bác anh chị có thể lấy 3 đến 5 lát gừng tươi mỏng, rửa sạch, đập nhẹ rồi hãm với khoảng 200ml nước sôi trong 10 phút. Uống khi còn ấm, từng ngụm nhỏ. Nếu cơ địa không nóng, có thể thêm một chút mật ong để dịu họng, nhưng không nên cho quá nhiều vì vị ngọt quá mức dễ trợ thấp sinh đàm.
Thời điểm phù hợp là buổi sáng sau ăn hoặc khi vừa đi ngoài lạnh về. Không nên uống lúc bụng quá đói, không uống quá sát giờ ngủ vì vị cay ấm có thể làm một số người bứt rứt, khó ngủ. Mỗi ngày chỉ nên dùng 1 lần, dùng trong vài ngày khi có biểu hiện lạnh, nghẹt mũi, dịch trong; không nên uống liên tục kéo dài như nước uống hằng ngày.
Có thể kết hợp gừng với cách chăm sóc mũi
Bên cạnh uống nước gừng, người viêm xoang nên giữ ấm cổ gáy, ngực và bàn chân; tránh gió lạnh thốc trực tiếp vào mặt; hạn chế đồ lạnh, rượu bia, thức ăn cay nóng quá mức. Cô bác anh chị có thể xông hơi nhẹ bằng nước ấm để làm mềm dịch mũi, nhưng không nên xông quá nóng hoặc quá lâu vì dễ làm niêm mạc mũi khô rát.
Việc ăn uống cũng cần thuận theo phép kiện Tỳ hóa đàm. Nên dùng món ấm mềm, dễ tiêu như cháo hành gừng loãng, canh rau củ ấm, hạn chế sữa lạnh, nước đá, đồ chiên béo. Khi Tỳ vị như mảnh ruộng được tháo bớt nước úng, đàm thấp mới ít sinh ra, mũi xoang mới có cơ hội thông thoáng hơn.
Trường hợp viêm xoang không nên uống nước gừng
Người có biểu hiện nhiệt không nên lạm dụng
Nếu cô bác anh chị bị viêm xoang với dịch mũi vàng xanh, đặc quánh, mùi hôi, đau nhức nhiều vùng mặt, miệng khô, họng rát, táo bón, lưỡi đỏ, rêu vàng thì đây thường là biểu hiện thiên về nhiệt, thấp nhiệt hoặc đàm nhiệt. Khi đó, gừng có tính ấm cay, nếu dùng nhiều có thể khiến nhiệt bốc thêm, mũi họng càng khô rát, đau nhức tăng hơn.
Người có bệnh nền cần thận trọng
Người đang đau dạ dày nóng rát, hay trào ngược, chảy máu cam, phụ nữ mang thai, người đang dùng thuốc chống đông hoặc có bệnh lý mạn tính phức tạp nên hỏi ý kiến thầy thuốc trước khi dùng thường xuyên. Trẻ nhỏ cũng không nên tự ý dùng nước gừng đậm đặc. Đông y coi trọng hai chữ “vừa đủ”, vì vị thuốc tốt đến đâu mà sai người, sai thời điểm thì cũng như tưới nước cho cây giữa lúc đất đã ngập úng.
Uống nước gừng có chữa khỏi viêm xoang không?
Nước gừng chỉ có vai trò hỗ trợ trong một số thể viêm xoang thiên hàn, đàm thấp, giúp làm ấm cơ thể, hỗ trợ thông mũi và giảm cảm giác khó chịu. Muốn cải thiện viêm xoang bền vững, không thể chỉ nhìn vào triệu chứng nghẹt mũi, chảy dịch mà cần xét đến gốc rễ bên trong: Phế khí có hư không, Tỳ có sinh đàm không, Thận dương có đủ để ôn ấm cơ thể không, chính khí có đủ mạnh để chống phong hàn tái phạm không.
Vì vậy, nếu viêm xoang tái đi tái lại, dịch mũi đặc, đau nhức nhiều, mất ngủ, giảm khứu giác, hơi thở hôi hoặc dùng mẹo dân gian không đỡ, cô bác anh chị nên được thăm khám để biện chứng rõ thể bệnh. Đông y điều trị viêm xoang không chỉ nhằm “thông cái mũi” trong chốc lát, mà phải khơi lại dòng khí huyết, hóa đàm trừ thấp, tuyên thông Phế khí và nâng đỡ chính khí toàn thân.
Nguyên tắc y học cổ truyền khi chăm sóc viêm xoang bằng gừng
Cô bác anh chị thân mến, trong y học cổ truyền, bệnh viêm xoang không nên chỉ hiểu đơn giản là vùng mũi bị viêm, mà cần nhìn như một dòng nước bị tắc ở thượng nguồn. Muốn nước chảy thông, ta không chỉ vớt rác ở miệng cống, mà còn phải xem nguồn nước từ đâu đổ về, lòng dòng có bùn lắng không, hai bên bờ có sạt lở không. Với người viêm xoang, phép trị căn bản cần dựa vào biện chứng: nếu phong hàn phạm Phế thì cần khu phong tán hàn, tuyên Phế thông khiếu; nếu đàm thấp ứ trệ thì cần kiện Tỳ hóa đàm, táo thấp thông lạc; nếu đàm nhiệt, thấp nhiệt thì phải thanh nhiệt hóa đàm, thông khiếu giải độc; nếu chính khí suy, bệnh dai dẳng lâu ngày thì cần bổ khí, ích Phế, kiện Tỳ, ôn Thận để nâng sức chống đỡ của cơ thể. Gừng là vị cay ấm, có thể dùng như một nhịp cầu nhỏ giúp tán hàn, làm ấm trung tiêu, hỗ trợ hóa đàm trong trường hợp phù hợp, nhưng không phải chiếc chìa khóa mở được mọi thể viêm xoang. Chăm sóc đúng là biết lắng nghe cơ thể, dùng vị thuốc đúng lúc, ăn uống thuận mùa, giữ ấm đúng chỗ và điều trị từ gốc rễ tạng phủ thay vì chờ bệnh bùng lên mới lo dập triệu chứng.
Tôi mong cô bác anh chị hiểu rằng sức khỏe giống như gốc cây. Gốc có vững thì cành lá mới xanh, mũi xoang mới ít bị phong hàn, đàm thấp quấy nhiễu. Đừng đợi đến khi nghẹt mũi kéo dài, đau đầu nặng trĩu, mất ngủ nhiều ngày mới bắt đầu chăm sóc. Hãy chủ động giữ ấm, ăn uống điều độ, nâng chính khí và thăm khám sớm khi bệnh tái phát nhiều lần. Nếu cô bác anh chị đang bị viêm xoang lâu năm, muốn được tư vấn theo hướng y học cổ truyền và tham khảo các bài thuốc chữa viêm xoang do tôi nghiên cứu, có thể đặt lịch thăm khám tại đây, nhắn tin Zalo qua https://zalo.me/0963835102 hoặc gọi hotline 0963835102 để được hướng dẫn phù hợp với thể trạng.
TTƯT, Bác sĩ Lê Phương
