Cô bác anh chị thân mến, trong Đông y có câu: “Bệnh đến như núi đổ, bệnh đi như kéo tơ”. Người bị viêm xoang thấm câu ấy hơn ai hết. Chỉ một cơn gió lạnh, một bữa ăn không hợp, một đêm ngủ thiếu giữ ấm là sáng hôm sau mũi đã nghẹt, đầu nặng, dịch mũi đặc, hơi thở cũng trở nên khó chịu. Trong những băn khoăn thường gặp, câu hỏi viêm xoang có ăn được trứng không được rất nhiều cô bác anh chị quan tâm, bởi trứng là món ăn quen thuộc, bổ dưỡng, dễ chế biến nhưng cũng khiến không ít người lo sợ làm bệnh nặng hơn.
Theo tôi, người viêm xoang vẫn có thể ăn trứng, nhưng phải ăn đúng cách, đúng lượng và tùy thể trạng. Trứng không phải là “thủ phạm” trực tiếp gây viêm xoang, nhưng với người có cơ địa đàm thấp, tỳ vị yếu, dị ứng hoặc đang có đợt viêm cấp với nhiều dịch đặc, ăn trứng không phù hợp có thể khiến cơ thể sinh thêm đàm, làm cảm giác nghẹt mũi, nặng đầu rõ hơn. Cũng như cây đang úng nước mà ta lại tưới thêm, không phải nước xấu, mà là dùng sai lúc.
Viêm xoang có ăn được trứng không?
Dưới góc nhìn dinh dưỡng thường ngày, trứng là thực phẩm giàu chất đạm, chất béo, vitamin và khoáng chất. Người không dị ứng trứng, tiêu hóa tốt, bệnh viêm xoang ổn định có thể dùng trứng như một phần của bữa ăn cân bằng. Tuy nhiên, với người đang chảy mũi vàng xanh, mũi đặc, đau nhức vùng trán, vùng má, miệng đắng, họng nhiều đờm, lưỡi rêu vàng nhớt thì nên tiết chế. Lúc này cơ thể giống như căn bếp đang đầy khói, ta cần mở cửa thông thoáng, thanh nhiệt hóa đàm trước, chứ không nên đưa thêm món béo ngậy, khó vận hóa.
Nói một cách dễ hiểu, viêm xoang ăn trứng được không còn phụ thuộc vào ba điều: cơ địa có dị ứng không, tỳ vị có tiêu hóa tốt không và bệnh đang ở giai đoạn nhẹ hay bùng phát. Nếu sau khi ăn trứng, cô bác anh chị thấy ngứa họng, nổi mẩn, tăng nghẹt mũi, ho đờm, đầy bụng thì nên tạm ngưng và theo dõi.
Góc nhìn Y học cổ truyền về trứng và bệnh viêm xoang
Theo Y học cổ truyền, viêm xoang thường liên quan đến Phế, Tỳ và Thận. Phế chủ khí, khai khiếu ra mũi; Tỳ chủ vận hóa, nếu Tỳ yếu thì thủy thấp không chuyển được, tụ lại thành đàm; Thận là gốc tiên thiên, chủ nạp khí, khi Thận khí suy thì chính khí kém, tà khí dễ xâm nhập. Vì vậy, bệnh xoang không chỉ nằm ở cái mũi, mà gốc rễ còn ở khí huyết, tạng phủ và sức đề kháng bên trong.
Trứng, đặc biệt là trứng gà, trong quan niệm Đông y thường được xem là vị bổ dưỡng, có tác dụng nuôi dưỡng âm huyết, bồi bổ cơ thể sau suy nhược. Nhưng vì trứng giàu chất bổ, có phần béo và khó tiêu hơn rau củ, nên người Tỳ hư đàm thấp ăn nhiều dễ sinh đầy bụng, nặng người, tăng tiết đờm. Với viêm xoang, “đàm” chính là yếu tố quan trọng. Đàm như lớp bùn đọng dưới lòng ao, càng tích lại lâu thì dòng nước càng khó trong. Muốn xoang thông, mũi nhẹ, đầu sáng thì phải giúp Phế khí tuyên thông, Tỳ khí vận hóa, đàm thấp được tiêu đi.
Khi nào người viêm xoang nên hạn chế ăn trứng?
Cô bác anh chị nên hạn chế trứng trong những thời điểm sau: đang viêm xoang cấp, sốt nhẹ, đau nhức mặt nhiều, dịch mũi vàng đặc, hơi thở hôi, họng khô rát, ho có đờm đặc; người có cơ địa dị ứng với trứng; người ăn trứng hay đầy bụng, ợ hơi, khó tiêu; trẻ nhỏ hoặc người cao tuổi có Tỳ vị yếu. Trong những trường hợp này, không nhất thiết phải kiêng tuyệt đối lâu dài, nhưng nên tạm giảm để cơ thể nhẹ gánh.
Nếu ví cơ thể như một khu vườn, khi đất đang ẩm thấp, rêu mọc nhiều thì việc cần làm trước là khai thông rãnh nước, hong nắng, làm đất tơi xốp. Với người viêm xoang cũng vậy, lúc đàm thấp còn nhiều, cần ưu tiên món thanh nhẹ, ấm vừa, dễ tiêu như cháo hành tía tô, canh gừng, rau xanh nấu chín, nước ấm, thay vì ăn quá nhiều đồ tanh, béo, lạnh.
Người viêm xoang nên ăn trứng thế nào cho đúng?
Nếu cơ thể dung nạp tốt, cô bác anh chị có thể ăn khoảng 2 đến 4 quả trứng mỗi tuần, tùy tuổi, thể trạng và mức độ vận động. Nên ăn trứng luộc, trứng hấp hoặc nấu cùng cháo nóng. Hạn chế trứng chiên nhiều dầu mỡ, trứng ăn kèm đồ cay nóng, rượu bia, nước đá lạnh vì dễ làm Tỳ vị bị tổn thương, đàm thấp sinh thêm.
Thời điểm ăn trứng tốt nhất là buổi sáng hoặc trưa, khi dương khí đang vượng, Tỳ vị còn đủ sức vận hóa. Không nên ăn trứng vào tối muộn, nhất là khi đang nghẹt mũi, đầy bụng, khó ngủ. Khi ăn, nên kết hợp với rau thơm ấm nhẹ như hành, tía tô, gừng ít lát để giúp tán hàn, thông dương, làm món ăn bớt trệ. Ăn chậm, nhai kỹ, không ăn quá no cũng là một cách dưỡng Tỳ rất quan trọng.
Viêm xoang nên kiêng gì ngoài trứng?
Trong điều trị viêm xoang, việc ăn uống giống như chọn củi cho bếp. Củi khô thì lửa cháy đều, củi ướt thì khói mù mịt. Người viêm xoang nên hạn chế đồ lạnh, nước đá, kem, thực phẩm quá cay nóng, đồ chiên rán nhiều dầu, thức ăn quá ngọt, sữa lạnh, rượu bia và thuốc lá. Những thứ này dễ làm Phế khí bị bế tắc, Tỳ vị sinh thấp, đàm dịch quánh lại, khiến mũi càng khó thông.
Ngược lại, nên dùng món ấm, dễ tiêu, vừa đủ chất như cháo gạo tẻ nấu hành gừng, canh rau xanh, cá hấp gừng, thịt nạc nấu mềm, nước ấm uống từng ngụm nhỏ. Buổi sáng có thể xông mũi bằng hơi nước ấm với vài lát gừng hoặc lá tía tô, nhưng không xông quá nóng, không xông khi đang sốt cao, chóng mặt hoặc có bệnh nền chưa kiểm soát.
Một số cách chăm sóc tại nhà giúp xoang thông hơn
Mỗi ngày, cô bác anh chị nên giữ ấm vùng cổ, gáy, bàn chân, đặc biệt khi ngủ và khi ra ngoài trời lạnh. Có thể day ấn nhẹ vùng Nghinh hương hai bên cánh mũi, Ấn đường giữa hai đầu lông mày, Thái dương hai bên để giúp khí huyết vùng đầu mặt lưu thông. Day mỗi huyệt khoảng 1 đến 2 phút, lực vừa phải, đến khi thấy ấm lên là được. Việc này giống như khơi một dòng mương nhỏ, làm đều đặn thì nước tù sẽ dần được dẫn đi.
Cô bác anh chị cũng nên ngủ đủ, tránh thức khuya, tránh để quạt hoặc điều hòa thổi thẳng vào mặt. Khi rửa mũi bằng dung dịch phù hợp, cần làm nhẹ nhàng, không lạm dụng quá mức. Nếu dịch mũi hôi, đau nhức nhiều, sốt, giảm khứu giác kéo dài hoặc viêm xoang tái phát liên tục, nên đi thăm khám để được đánh giá đúng căn nguyên.
Lưu ý an toàn khi ăn trứng và chăm sóc viêm xoang
Trứng tuy bổ nhưng không phải ai cũng hợp. Người từng dị ứng trứng, nổi mề đay, khó thở, ngứa môi miệng sau khi ăn trứng cần tránh dùng và nên được tư vấn y tế. Người có bệnh lý chuyển hóa, mỡ máu cao, bệnh gan mật hoặc đang theo chế độ ăn đặc biệt cũng không nên tự ý ăn nhiều. Với trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người cao tuổi, mọi thay đổi ăn uống nên đi từ ít đến nhiều, theo dõi phản ứng của cơ thể.
Đặc biệt, viêm xoang lâu ngày không nên chỉ chăm chăm hỏi “kiêng món gì” mà quên câu hỏi lớn hơn là “vì sao cơ thể mình cứ sinh đàm, cứ nghẹt, cứ tái phát?”. Đông y nhìn bệnh như nhìn cả dòng sông, không chỉ vớt bèo trên mặt nước mà phải xem nguồn nước, lòng sông, bờ bãi. Muốn trị tận gốc cần biện chứng rõ: người phong hàn thì cần khu phong tán hàn, tuyên thông Phế khí; người phong nhiệt thì cần thanh nhiệt giải biểu, thông khiếu; người Tỳ hư đàm thấp thì phải kiện Tỳ hóa đàm, lợi thấp; người Phế khí hư thì cần bổ Phế ích khí, nâng chính khí để tà khí khó xâm nhập; người Thận khí suy, bệnh dai dẳng lâu ngày thì cần ôn bổ Thận, củng cố gốc tiên thiên. Khi phép trị đúng, ăn uống đúng, sinh hoạt đúng, cơ thể như mảnh vườn được chăm lại từ đất, rễ cây khỏe thì cành lá mới xanh, mũi xoang mới bớt tắc nghẽn, đầu mặt mới nhẹ, giấc ngủ mới yên. Vì vậy, cô bác anh chị không nên chờ bệnh thật nặng mới lo, mà hãy chủ động dưỡng chính khí từ hôm nay, bởi phòng bệnh trong Đông y luôn quý hơn chữa bệnh khi đã thành mãn tính.
Tóm lại, người viêm xoang có thể ăn trứng nếu không dị ứng, tiêu hóa tốt và bệnh không trong đợt bùng phát nặng. Hãy ăn vừa phải, ưu tiên trứng luộc hoặc hấp, tránh ăn quá nhiều, tránh kết hợp với đồ lạnh, dầu mỡ, cay nóng. Quan trọng hơn cả là phải nhìn viêm xoang từ gốc tạng phủ, không chỉ nhìn ở triệu chứng nghẹt mũi bên ngoài.
Nếu cô bác anh chị đang bị viêm xoang dai dẳng, tái đi tái lại, đã kiêng khem nhiều mà bệnh vẫn không yên, hãy chủ động thăm khám để được tôi tư vấn theo đúng thể bệnh và căn nguyên Y học cổ truyền. Cô bác anh chị có thể đặt lịch thăm khám tại đây, nhắn tin Zalo qua https://zalo.me/0963835102 hoặc gọi hotline 0963835102 để được hỗ trợ. Cô bác anh chị cũng có thể tham khảo các bài thuốc chữa viêm xoang do tôi nghiên cứu, gia giảm theo từng thể trạng, nhằm chăm vào gốc bệnh chứ không chỉ làm dịu phần ngọn.
TTƯT, Bác sĩ Lê Phương
