Cô bác anh chị thân mến,
Trong những ngày trời trở gió, có lẽ ai từng bị viêm xoang đều thấm thía cảm giác nghẹt mũi, đau đầu như búa bổ, mũi chảy không dứt, thở không thông, ăn không ngon, ngủ không yên. Nhưng có điều ít ai biết: bệnh không chỉ nằm ở mũi. Theo Đông y, viêm xoang là biểu hiện của sự rối loạn bên trong — mà gốc gác sâu xa lại nằm ở tạng Phế và Tỳ. Nếu chỉ lo “làm sạch mũi” mà không dưỡng Phế kiện Tỳ, e rằng chẳng khác gì tát nước trong ao mà bỏ quên con suối đầu nguồn.
Viêm xoang dưới góc nhìn Y học cổ truyền
Không chỉ là bệnh ở mũi
Đông y gọi chứng viêm xoang là “Tỵ uyên”, “Tỵ trọc”, nguyên nhân không đơn thuần do phong hàn, phong nhiệt từ bên ngoài mà còn do chính khí suy yếu bên trong. Tạng Phế chủ bì mao, thông điều thủy đạo, lại khai khiếu ra mũi. Khi Phế khí hư, tà khí dễ xâm nhập, gây ngưng trệ thủy thấp, tạo nên đàm trọc bế tắc tại mũi.
Không chỉ có Phế, Tỳ cũng đóng vai trò quan trọng. Tỳ chủ vận hóa thủy cốc, nếu Tỳ khí hư, thủy thấp ứ đọng sinh đàm, đàm lâu ngày tụ lại vùng mũi gây viêm nhiễm dai dẳng. Vì vậy, viêm xoang là kết quả của sự mất cân bằng giữa tạng Phế và Tỳ, thêm vào đó là sự nhiễm tà từ bên ngoài như phong hàn, phong nhiệt xâm nhập.
Phân loại chứng viêm xoang theo Đông y
- Thể phong hàn phạm phế: Mũi nghẹt, chảy nước trong, kèm hắt hơi, nhức đầu, sợ lạnh.
- Thể phong nhiệt: Mũi tắc, chảy nước vàng đặc, đau đầu, sốt, miệng khô, rêu lưỡi vàng.
- Thể tỳ hư đàm trọc: Viêm xoang kéo dài, dịch nhầy vàng, mệt mỏi, ăn kém, phân lỏng.
- Thể phế khí hư: Hay tái phát, mũi tắc, hơi thở ngắn, ra mồ hôi trộm, da dẻ nhợt nhạt.
Nguyên tắc điều trị: Phải thông – phải bổ – phải kiện
Phép trị cần phối hợp – muốn khỏi xoang phải trị từ gốc, không chỉ thông mũi
Trong Đông y, viêm xoang không đơn thuần là bệnh ở mũi. Mũi chỉ là “cửa ngõ” biểu hiện ra bên ngoài, còn gốc bệnh thường nằm ở sự rối loạn khí huyết và tạng phủ bên trong. Vì vậy, nếu chỉ tập trung thông mũi, xịt rửa cho dễ thở tạm thời thì bệnh rất dễ tái phát. Muốn trị xoang bền vững, cần phối hợp đồng thời nhiều phép trị, tác động cả tà khí lẫn chính khí.
Khu phong – tán hàn hoặc thanh nhiệt: trục tà ra ngoài
Xoang phát bệnh thường do phong tà xâm nhập từ bên ngoài. Với người bị lạnh, nghẹt mũi, chảy nước mũi trong, sợ gió lạnh thì chủ yếu là phong hàn; còn người nóng trong, dịch mũi vàng, mùi hôi, đau đầu nhiều là phong nhiệt. Vì vậy, phép trị đầu tiên luôn là khu phong để đuổi tà, kết hợp tán hàn hoặc thanh nhiệt tùy thể bệnh. Khi tà khí được trục xuất, đường mũi – xoang mới thông, triệu chứng mới giảm thực sự.
Kiện Tỳ – vận thấp: xử lý gốc sinh đàm
Trong Đông y có câu “Tỳ là nguồn sinh đàm”. Rất nhiều người bị xoang dai dẳng là do tỳ vị yếu, ăn uống khó tiêu, bụng trướng, người nặng nề, dễ sinh đàm thấp. Đàm tích tụ lâu ngày sẽ theo đường kinh lạc đi lên đầu, bít tắc xoang. Vì vậy, kiện Tỳ, giúp Tỳ vận hóa tốt là bước quan trọng để cơ thể tự đào thải đàm trọc, giảm dịch nhầy và hạn chế tái phát.
Bổ Phế – ích khí: củng cố chính khí, ngăn bệnh quay lại
Phế chủ hô hấp, khai khiếu ra mũi. Khi phế khí hư, sức đề kháng kém thì rất dễ bị phong tà xâm nhập, xoang cứ khỏi rồi lại tái. Do đó, song song với trục tà, cần bổ phế, ích khí để nâng cao chính khí. Khi phế khí vững, mũi xoang tự nhiên khỏe hơn, ít bị kích ứng bởi thời tiết, bụi bẩn.
Hoạt huyết – tiêu ứ: áp dụng cho xoang mạn tính, lâu năm
Với những trường hợp viêm xoang kéo dài nhiều năm, đau đầu âm ỉ, nặng vùng trán – mặt, thường có ứ trệ khí huyết tại chỗ. Lúc này, ngoài các phép trên, cần phối hợp hoạt huyết, tiêu ứ để cải thiện tuần hoàn vùng đầu mặt, giúp thuốc và khí huyết lên nuôi dưỡng xoang tốt hơn. Đây là bước rất quan trọng với xoang mạn tính, hay tái phát.
Thảo dược và bài thuốc hỗ trợ theo nguyên tắc Đông y
Trong kho tàng thuốc Nam và Đông y cổ truyền, có nhiều vị thuốc quen thuộc, dễ kiếm nhưng hiệu quả cao nếu dùng đúng thể bệnh.
– Tân di hoa: vị cay, tính ấm, tác dụng thông khiếu, tiêu viêm rất rõ, thường được dùng trong các bài thuốc chữa viêm xoang, viêm mũi dị ứng, nghẹt mũi kéo dài.
– Kim ngân hoa, ké đầu ngựa: có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, thích hợp với thể phong nhiệt, xoang có dịch vàng, nóng trong.
– Thương nhĩ tử: trừ phong, thông khiếu, là vị thuốc chủ trong nhiều bài thuốc trị xoang, đặc biệt nổi tiếng trong bài “Thương nhĩ tán”.
– Bạch truật, phục linh: kiện Tỳ, hóa thấp, giúp giảm sinh đàm, rất phù hợp với người tỳ hư, xoang nhiều dịch, người mệt mỏi, ăn uống kém.
Ví dụ điển hình là bài “Tân di tán”, gồm Tân di, Thương nhĩ tử, Bạch chỉ, Bạc hà. Bài này có tác dụng khu phong, tán hàn, thông khiếu, thường dùng cho người mới phát viêm xoang do nhiễm lạnh, nghẹt mũi, đau đầu vùng trán. Khi dùng đúng giai đoạn, hiệu quả cải thiện triệu chứng khá rõ.
Châm cứu và bấm huyệt – hỗ trợ khai thông kinh lạc, phòng tái phát
Bên cạnh thảo dược, Đông y còn coi trọng châm cứu và bấm huyệt để tác động trực tiếp lên kinh lạc, giúp khí huyết lưu thông vùng mũi – xoang.
– Huyệt Ấn đường, Nghinh hương: giúp khai khiếu, thông mũi, giảm nghẹt và đau đầu.
– Huyệt Hợp cốc, Phong trì: khu phong, giải biểu, làm nhẹ đầu, giảm cảm giác nặng mặt.
– Huyệt Thái uyên, Phế du: bổ phế khí, nâng cao chính khí, giúp mũi xoang khỏe lâu dài.
– Huyệt Túc tam lý, Tỳ du: kiện Tỳ, hóa thấp, giảm sinh đàm – rất quan trọng với xoang mạn.
Việc châm cứu hoặc day bấm các huyệt này đều đặn không chỉ giúp giảm triệu chứng trước mắt mà còn góp phần điều hòa tạng phủ, phòng bệnh tái phát. Khi phối hợp đúng phép trị, đúng thể bệnh, viêm xoang mới có cơ hội cải thiện bền vững, thay vì chỉ đỡ tạm thời rồi lại quay lại.
Hướng dẫn bài thuốc đơn giản tại nhà
Dưới đây là một bài thuốc đơn giản theo kinh nghiệm dân gian có thể áp dụng:
- Nguyên liệu: Tân di hoa 6g, ké đầu ngựa 8g, bạch chỉ 6g, bạc hà 4g.
- Cách dùng: Sắc với 600ml nước còn 200ml, uống làm 2 lần trong ngày. Dùng liên tục 5 – 7 ngày.
Bài thuốc này có thể gia thêm hoàng cầm, kim ngân hoa nếu có sốt, hoặc gia bạch truật, phục linh nếu người bệnh có biểu hiện ăn kém, bụng đầy.
Lưu ý an toàn
- Không nên dùng kéo dài bài thuốc có tính cay nóng nếu có triệu chứng nhiệt (miệng khô, táo bón).
- Phụ nữ có thai, người cao huyết áp cần tham khảo bác sĩ trước khi dùng bài thuốc.
- Luôn giữ ấm vùng đầu mặt, tránh tiếp xúc lạnh đột ngột, khói bụi.
Đông y trị xoang: trị tận gốc từ bên trong
Cô bác anh chị thân mến, viêm xoang không chỉ là bệnh vùng mũi, mà là kết quả của sự mất điều hòa trong cơ thể. Vì vậy, nếu chỉ chữa triệu chứng bên ngoài thì bệnh sẽ dễ tái phát. Đông y dạy rằng: “Chính khí tồn nội, tà bất khả can”. Muốn trị xoang dứt điểm, phải bổ khí kiện Tỳ, ôn Phế tán hàn, hành khí hóa ứ. Bài thuốc tốt, nhưng cần đúng thể bệnh. Châm cứu hiệu quả, nhưng cần đúng huyệt vị, đúng thời điểm. Đó là lý do tôi luôn khuyên cô bác nên đi khám trước khi tự điều trị.
Đông y không chỉ là phương pháp trị bệnh, mà còn là nghệ thuật dưỡng sinh. Chữa bệnh không chỉ là đuổi tà, mà còn là nuôi dưỡng thân – tâm – khí. Có người sinh ra thể chất yếu, tạng Phế vốn hư, thì càng cần chăm sóc sớm. Đừng đợi đến khi đau đầu, nghẹt mũi cả tháng mới tìm cách chữa. Cây muốn khỏe thì gốc phải vững, người muốn sống an thì tạng phủ phải yên. Hãy chủ động dưỡng thân từ sớm, để mũi thông – khí vượng – đầu óc nhẹ nhàng mỗi ngày.
Nếu cô bác anh chị đang loay hoay không biết bắt đầu từ đâu, hãy để tôi đồng hành cùng cô bác trong hành trình chăm sóc sức khỏe:
- Đặt lịch thăm khám
- Gọi Hotline: 0963835102
- Nhắn Zalo: https://zalo.me/0963835102
TTƯT, Bác sĩ Lê Phương
