Cô bác anh chị thân mến, trong Đông y có câu: “Chính khí tồn nội, tà bất khả can”, nghĩa là khi sức giữ gìn bên trong còn vững thì gió lạnh, thấp tà bên ngoài khó xâm phạm. Người bị viêm xoang cũng giống như một mảnh vườn đang ẩm thấp, chỉ cần thêm một trận gió lạnh ban đêm là cỏ dại lại mọc, nước đọng lại nhiều hơn, đường mũi xoang càng dễ bít tắc. Vì vậy, câu hỏi viêm xoang có tắm đêm được không không chỉ là chuyện sạch sẽ hằng ngày, mà còn liên quan trực tiếp đến việc giữ ấm Phế, bảo vệ vệ khí và tránh làm bệnh tái phát.
Dưới góc nhìn Y học cổ truyền, viêm xoang thường thuộc phạm vi các chứng “tỵ uyên”, “tỵ tắc”, liên quan nhiều đến Phế, Tỳ, Thận và sự lưu thông khí huyết vùng đầu mặt. Khi phong hàn, phong nhiệt, thấp trọc hoặc đàm ẩm ứ lại ở đường mũi xoang, cô bác anh chị dễ thấy nghẹt mũi, chảy dịch mũi, đau nặng vùng trán, đau hai bên má, hắt hơi, giảm ngửi, người mệt mỏi. Nếu lại tắm đêm sai cách, nhất là tắm nước lạnh, tắm lâu, gội đầu rồi để tóc ướt đi ngủ, thì chẳng khác nào mở cửa cho gió lạnh lùa vào căn nhà đang yếu.
Viêm xoang có tắm đêm được không?
Với người đang bị viêm xoang, tôi khuyên không nên tắm đêm, đặc biệt sau 21 giờ, khi dương khí trong cơ thể bắt đầu thu liễm, phần biểu vệ bên ngoài không còn mạnh như ban ngày. Ban đêm thuộc âm, khí lạnh dễ thịnh. Nếu cơ thể tiếp xúc nước muộn, lỗ chân lông đang mở, phong hàn có thể nhân đó xâm nhập, làm Phế khí bị bế tắc, đường mũi xoang co lại, dịch đàm khó thoát ra ngoài.
Nói mộc mạc, ban ngày cơ thể như bếp than còn đỏ lửa, gặp chút nước vẫn có thể hong khô. Nhưng ban đêm bếp đã nhỏ lửa, đổ thêm nước lạnh vào thì hơi ẩm bốc lên, than dễ tắt. Người viêm xoang vốn đã có đàm thấp, khí huyết vùng mũi lưu thông kém, nếu tắm đêm thường xuyên sẽ dễ bị nghẹt mũi nặng hơn, đau đầu âm ỉ, hắt hơi khi thức dậy, chảy dịch mũi trong hoặc đặc, cổ họng vướng đờm.
Vì sao tắm đêm dễ làm viêm xoang nặng hơn theo Đông y?
Phong hàn xâm nhập làm bế tắc Phế khí
Trong Y học cổ truyền, Phế chủ bì mao, khai khiếu ra mũi. Nghĩa là Phế quản lý phần da lông bên ngoài và có mối liên hệ mật thiết với mũi. Khi tắm đêm, đặc biệt tắm nước lạnh hoặc để cơ thể nhiễm lạnh sau tắm, phong hàn dễ xâm nhập qua da lông. Phế khí bị lạnh làm chức năng tuyên phát, túc giáng suy giảm, mũi xoang mất sự thông thoáng, từ đó nghẹt mũi, chảy nước mũi, nặng đầu càng rõ.
Hàn thấp làm đàm dịch ứ lại trong xoang
Viêm xoang không chỉ là chuyện ở mũi. Gốc bệnh nhiều khi nằm ở Tỳ hư sinh đàm, Thận dương yếu không ôn ấm được cơ thể, khiến thủy thấp vận hóa kém. Tắm đêm làm hàn thấp tăng thêm, giống như ruộng đã úng lại gặp mưa dầm. Đàm dịch trong xoang vì thế càng đặc, càng khó thoát, gây cảm giác nặng mặt, đau tức vùng trán, vùng gò má, sáng ngủ dậy khịt khạc nhiều.
Dương khí suy yếu khiến bệnh dễ tái phát
Dương khí là ngọn lửa sưởi ấm và bảo vệ cơ thể. Người có cơ địa hàn, tay chân lạnh, sợ gió, dễ cảm, viêm xoang lâu năm thường có phần dương khí suy. Tắm đêm làm dương khí hao tổn, vệ khí bên ngoài giảm sút. Khi vệ khí yếu, chỉ một cơn gió máy, một đêm nằm điều hòa lạnh, một lần gội đầu muộn cũng có thể khiến xoang tái phát.
Nếu bắt buộc phải tắm muộn, người viêm xoang cần làm gì?
Trong cuộc sống, có khi cô bác anh chị đi làm về trễ, người bám bụi bẩn, mồ hôi nhiều nên vẫn cần tắm. Trường hợp này, nguyên tắc là tắm nhanh, tắm ấm, giữ kín gió và làm khô người ngay. Nước nên đủ ấm, không quá nóng gây hao tân dịch, cũng không lạnh làm hàn tà xâm nhập. Thời gian tắm chỉ nên khoảng 5–7 phút, không ngâm mình lâu, không dội nước đột ngột từ đầu xuống.
Sau tắm cần lau khô toàn thân, mặc quần áo ấm, giữ kín vùng cổ, gáy, ngực và bàn chân. Nếu có gội đầu, phải sấy khô tóc hoàn toàn trước khi ngủ. Tuyệt đối không để tóc ẩm, nằm quạt hoặc điều hòa lạnh, vì vùng đầu mặt là nơi các kinh dương hội tụ, gặp lạnh rất dễ đau đầu, nghẹt mũi, co mạch vùng xoang.
Thời điểm tắm phù hợp cho người viêm xoang
Người viêm xoang nên tắm vào chiều tối sớm, tốt nhất trước 20 giờ. Sau khi ăn no không nên tắm ngay, nên chờ khoảng 60–90 phút để Tỳ Vị vận hóa ổn định. Buổi sáng nếu trời lạnh, cô bác anh chị cũng không nên tắm quá sớm khi cơ thể chưa khởi động. Hãy để cơ thể ấm lên, uống vài ngụm nước ấm, vận động nhẹ rồi mới tắm.
Cách chăm sóc tại nhà giúp xoang thông thoáng hơn
Giữ ấm vùng cổ gáy và bàn chân
Vùng cổ gáy là cửa ngõ phong hàn dễ xâm nhập. Mỗi tối, người viêm xoang nên giữ ấm cổ, tránh để gió quạt thổi thẳng vào mặt. Trước khi ngủ có thể ngâm chân nước ấm 10–15 phút, thêm vài lát gừng tươi nếu không có vết thương hở ở chân. Cách này giúp ôn thông kinh lạc, kéo khí huyết xuống dưới, làm đầu mặt bớt nặng, giấc ngủ dễ yên hơn.
Xông mũi đúng cách
Cô bác anh chị có thể dùng nước ấm xông mũi nhẹ nhàng 5–7 phút, không xông quá nóng để tránh làm khô rát niêm mạc. Có thể dùng lá tía tô, kinh giới, bạc hà với lượng vừa phải, rửa sạch, đun sôi rồi để bớt nóng mới xông. Khi xông, hít thở chậm, không trùm quá kín nếu thấy khó chịu. Người có cơ địa quá yếu, trẻ nhỏ, người cao tuổi, người dễ chóng mặt cần thận trọng.
Ăn uống để kiện Tỳ, hóa đàm
Muốn xoang bớt ứ đàm, không thể chỉ chăm chăm rửa mũi mà bỏ quên Tỳ Vị. Nên hạn chế đồ lạnh, nước đá, thức ăn nhiều dầu mỡ, ngọt béo vì dễ sinh thấp đàm. Bữa ăn nên ấm, dễ tiêu, có thể dùng cháo hành tía tô khi mới cảm lạnh, canh gừng nhẹ khi người lạnh, hoặc các món thanh đạm giúp Tỳ Vị vận hóa tốt hơn. Tỳ khỏe thì đàm ít sinh, xoang cũng nhẹ gánh.
Khi nào người viêm xoang cần đi thăm khám?
Nếu viêm xoang kéo dài, tái phát nhiều lần, đau nhức vùng mặt tăng, dịch mũi vàng xanh, hôi, sốt, đau đầu dữ dội, giảm khứu giác rõ hoặc ho đờm dai dẳng, cô bác anh chị không nên tự xử trí kéo dài tại nhà. Theo Đông y, cùng là viêm xoang nhưng có người do phong hàn, có người do phong nhiệt, có người do Tỳ hư đàm thấp, có người lại do Phế Thận hư yếu. Mỗi thể bệnh cần phép trị khác nhau, dùng sai có thể làm bệnh dây dưa như dòng nước bị chặn mà không khai đúng lối.
Lưu ý an toàn khi tắm và chăm sóc viêm xoang
Người viêm xoang không nên tắm khuya khi đang sốt, ớn lạnh, đau đầu, mệt lả, vừa đi ngoài trời mưa lạnh về hoặc vừa vận động ra nhiều mồ hôi. Không nên xông mũi quá nhiều lần trong ngày, không tự ý dùng mẹo dân gian có tính kích thích mạnh đưa trực tiếp vào mũi. Với phụ nữ có thai, trẻ nhỏ, người cao tuổi, người có bệnh nền, việc dùng thuốc, xông lá, châm cứu, bấm huyệt cần có hướng dẫn chuyên môn.
Tóm lại, với câu hỏi viêm xoang có tắm đêm được không, câu trả lời là người viêm xoang nên hạn chế tối đa tắm đêm, vì đây là thời điểm âm hàn dễ thịnh, dương khí thu vào trong, vệ khí ngoài da suy giảm. Theo nguyên tắc Y học cổ truyền, muốn trị viêm xoang không chỉ nhìn vào cái mũi đang nghẹt, mà phải xét cả gốc Phế khí có thông không, Tỳ có vận hóa được thủy thấp không, Thận dương có đủ sưởi ấm cơ thể không, Can khí có uất trệ làm khí cơ vùng đầu mặt bế tắc không. Phép trị vì thế cần linh hoạt: khi phong hàn thì khu phong tán hàn, thông khiếu; khi phong nhiệt thì sơ phong thanh nhiệt; khi đàm thấp thì kiện Tỳ hóa đàm, lợi thấp; khi chính khí suy thì bổ khí, ích Phế, ôn Thận, nâng sức đề kháng. Cũng như chăm một gốc cây, nếu chỉ lau lá mà không vun đất, tưới nước đúng mùa, che gió lúc rét thì cây vẫn héo. Chữa xoang cũng vậy, phải vừa thông đường mũi, vừa bồi gốc tạng phủ, vừa sửa nếp sinh hoạt hằng ngày.
Cô bác anh chị thân mến, bệnh viêm xoang không nên đợi đến khi nghẹt đặc, đau nặng, mất ngủ, hơi thở khó chịu rồi mới lo chữa. Đông y quý ở chỗ nhìn bệnh từ gốc, chăm từ khi mầm bệnh còn nhỏ, giữ tiên thiên Thận khí, hậu thiên Tỳ Vị và Phế khí cho điều hòa. Người biết tránh tắm đêm, giữ ấm đúng lúc, ăn uống thuận mùa, ngủ nghỉ điều độ là đã tự giúp mình bớt đi nhiều lần tái phát. Nếu cô bác anh chị đang bị viêm xoang dai dẳng, tái đi tái lại, muốn được thăm khám và tư vấn bài thuốc phù hợp thể trạng, hãy tham khảo các bài thuốc chữa do tôi nghiên cứu, hoặc chủ động đặt lịch để được hướng dẫn cụ thể hơn.
Để được tư vấn và thăm khám viêm xoang theo Y học cổ truyền, cô bác anh chị có thể: Đặt lịch thăm khám tại đây, nhắn tin Zalo qua https://zalo.me/0963835102 hoặc gọi hotline 0963835102.
TTƯT, Bác sĩ Lê Phương
