Cô bác anh chị thân mến,
Trong đời sống, có những điều tưởng như cỏ rác ven đường lại ẩn chứa sức mạnh chữa lành kỳ diệu. Như dòng nước mưa gột sạch bụi bặm, có những cây cỏ dân dã cũng lặng lẽ thanh lọc, làm mát, điều hòa thân thể, xua tan những u uẩn bệnh tật. Một trong những vị thuốc khiêm nhường ấy chính là rễ cỏ tranh, loài cỏ mọc hoang nơi bờ ruộng, bờ đê, tưởng chừng chỉ để trâu bò gặm mà hóa ra lại là vị thuốc quý trong kho tàng Nam dược của ông cha ta.
Trong căn nguyên Đông y, bệnh viêm xoang không đơn thuần là vấn đề ở mũi mà là hệ quả của “phế khí suy”, “tỳ khí yếu”, “nhiệt độc nội uẩn” và “phong hàn xâm phạm”. Xoang tắc là do khí huyết không lưu thông, đàm trọc tụ lại ở đầu mặt, khiến mũi nghẹt, đau đầu, chảy mũi vàng kéo dài. Muốn trị tận gốc, cần hành khí, thanh nhiệt, trừ thấp và khai khiếu.
Rễ cỏ tranh dưới lăng kính Đông y
Tính vị, công năng của rễ cỏ tranh
Rễ cỏ tranh – hay còn gọi là Bạch mao căn – có vị ngọt, tính hàn. Theo y học cổ truyền, rễ cỏ tranh đi vào các kinh phế, vị và bàng quang. Công năng chủ yếu là:
-
Thanh nhiệt, lương huyết: làm mát huyết, giảm viêm, tốt cho các chứng nhiệt độc như mũi xoang đỏ, chảy mủ vàng đặc.
-
Lợi tiểu, tiêu thũng: giúp đào thải độc tố qua đường tiểu tiện, giải nhiệt từ trong ra ngoài.
-
Chỉ huyết: cầm máu trong các chứng viêm nhiễm gây chảy máu cam.
Đặc biệt, với người bị viêm xoang mãn tính – vốn có căn nguyên do phong nhiệt và đàm nhiệt ứ trệ – rễ cỏ tranh giúp làm dịu viêm, loãng dịch mủ trong hốc xoang, hỗ trợ khai thông khí huyết vùng mũi.
Cách nấu nước rễ cỏ tranh trị viêm xoang tại nhà
Chuẩn bị nguyên liệu
-
Rễ cỏ tranh khô: 20–30g (nếu dùng tươi thì tăng gấp đôi lượng)
-
Nước sạch: 1 lít
-
Có thể phối hợp thêm: cam thảo nam (6g) hoặc kim ngân hoa (10g) để tăng tác dụng kháng viêm
Cách thực hiện
-
Rửa sạch rễ cỏ tranh, có thể đập dập để dược chất tiết ra dễ hơn.
-
Cho vào ấm đất, đổ 1 lít nước.
-
Sắc nhỏ lửa khoảng 20–30 phút, còn lại khoảng 500ml.
-
Chia làm 2 lần uống trong ngày, nên uống ấm, sau ăn 30 phút.
Thời điểm uống
-
Uống liên tục mỗi ngày trong 7–10 ngày cho đợt viêm cấp.
-
Với viêm xoang mạn tính, nên duy trì 2–3 đợt trong tháng.
Lưu ý khi sử dụng
-
Rễ cỏ tranh có tính hàn, người tỳ vị hư hàn (hay lạnh bụng, đi tiêu lỏng) nên kết hợp với gừng hoặc giảm liều.
-
Không dùng trong trường hợp cảm lạnh đang sốt, người huyết áp thấp kéo dài.
Kết hợp trị viêm xoang theo Đông y: Không chỉ uống là đủ
Cô bác anh chị thân mến, Đông y luôn quan niệm “thông thì bất thống, thống tất bất thông”. Xoang đau, mũi nghẹt là biểu hiện của khí huyết bị bế tắc. Muốn trị tận gốc, cần phối hợp bổ chính – khu tà, nghĩa là nâng sức đề kháng (chính khí) và loại bỏ các yếu tố gây bệnh (tà khí).
Bên cạnh việc dùng rễ cỏ tranh nấu uống, cô bác có thể phối hợp các cách sau:
Xông mũi bằng dược liệu
-
Dùng lá sả, vỏ bưởi, lá kinh giới, ngải cứu nấu nước xông mũi – giúp thông xoang, giảm đau đầu, tiêu đàm.
Day bấm huyệt hỗ trợ khai thông xoang
Các huyệt nên tác động:
-
Nghênh hương (bên cánh mũi): giúp thông mũi
-
Ấn đường (giữa hai đầu chân mày): giảm đau đầu
-
Thượng tinh (trên Ấn đường một đốt ngón tay): hỗ trợ tiêu viêm mũi xoang
Day bấm mỗi huyệt 1-2 phút mỗi ngày, kết hợp hít sâu thở chậm để tăng hiệu quả.
Nguyên lý chữa viêm xoang theo Y học cổ truyền
Viêm xoang, theo y học cổ truyền, thuộc chứng “tỵ uyên”, “não lậu”. Muốn chữa dứt điểm không chỉ xua tan đàm trọc mà còn phải bổ chính khí, kiện tỳ ích phế, khu phong tán hàn.
Rễ cỏ tranh chỉ là một phần trong phép “thanh nhiệt giải độc” – thích hợp cho thể nhiệt. Tuy nhiên, để xoang thông thoáng, dịch trong, không tái phát, cần phối hợp bài bản từ:
-
Bổ tỳ phế để tăng sức đề kháng, giúp mũi sạch sẽ, không tích dịch.
-
Khai khiếu bằng cách dùng thuốc xông, thuốc nhỏ mũi thảo dược.
-
Khu phong tán hàn nếu viêm xoang do gió lạnh xâm nhập (hay gặp mùa lạnh).
Cô bác anh chị đừng đợi đến khi bệnh chuyển nặng, mũi đặc nghẹt, đau nhức dữ dội mới lo tìm thuốc. Đông y dạy rằng: “Phòng bệnh hơn chữa bệnh”, càng sớm chủ động, càng ít đau đớn, ít tốn kém.
Tôi rất mong cô bác anh chị đón nhận rễ cỏ tranh như một người bạn đồng hành – tuy mộc mạc nhưng thâm trầm, giúp ta đi qua những cơn viêm xoang dai dẳng.
Nếu muốn biết thêm các bài thuốc kết hợp rễ cỏ tranh, cô bác anh chị có thể tham khảo thêm những bài thuốc Nam do tôi đúc kết từ kinh nghiệm lâm sàng nhiều năm.
Thân ái,
TTƯT, Bác sĩ Lê Phương
