Cô bác anh chị thân mến, người bị viêm xoang thường khổ ở chỗ bệnh không ồn ào như cơn đau cấp, mà dai dẳng như mưa phùn thấm đất. Sáng ngủ dậy nghẹt mũi, hắt hơi, nước mũi chảy, đầu nặng như đội khăn ướt; khi trở trời lại đau vùng trán, hai bên má, hơi thở kém thông. Trong Y học cổ truyền, mũi là khiếu của Phế, nhưng bệnh xoang không chỉ nằm ở cái mũi. Gốc bệnh thường liên quan đến Phế khí suy, Tỳ vận hóa kém sinh đàm thấp, lại gặp phong hàn hoặc phong nhiệt bên ngoài xâm nhập, khiến thanh khiếu bị bít tắc. Hoa ngũ sắc, dân gian còn gọi là cây cứt lợn, cỏ hôi, là vị thuốc quen thuộc được dùng hỗ trợ thông mũi, tiêu viêm, giảm phù nề trong các chứng viêm mũi xoang.
Hoa ngũ sắc chữa viêm xoang nhìn từ căn nguyên Y học cổ truyền
Theo Đông y, xoang giống như những “khoang cửa” để khí trời ra vào, còn Phế như mái nhà che chở đường hô hấp. Khi Phế khí sung túc, mũi thông, hơi thở nhẹ. Khi Phế bị phong tà quấy nhiễu, hoặc Tỳ hư sinh đàm, đàm thấp theo đường kinh lạc bốc lên vùng đầu mặt, cửa mũi sẽ bị bít như dòng nước bị rác lấp. Lúc ấy cô bác anh chị thấy nghẹt mũi, chảy dịch đặc, đau nhức đầu, nặng mặt, khứu giác giảm.
Hoa ngũ sắc có mùi hăng đặc trưng, chính mùi hăng ấy theo kinh nghiệm dân gian giúp khai thông vùng mũi. Vị hơi đắng giúp thanh tiết, tính mát giúp làm dịu phần nhiệt, công năng tiêu viêm hỗ trợ giảm sưng nề niêm mạc mũi xoang. Tuy nhiên, tôi nhấn mạnh rằng hoa ngũ sắc không phải “cây thuốc thần” dùng một lần là khỏi tận gốc. Nếu chỉ nhỏ mũi mà không xét đến thể bệnh hàn, nhiệt, đàm thấp, khí hư thì chẳng khác nào chỉ lau mặt ao mà không khơi dòng nước ở đáy.
Khi nào có thể nghĩ đến hoa ngũ sắc?
Cô bác anh chị có thể tham khảo hoa ngũ sắc khi viêm xoang có biểu hiện nghẹt mũi, chảy nước mũi, dịch mũi đặc hoặc hơi vàng, hắt hơi, nặng vùng trán má, cảm giác trong mũi sưng bí. Người có cơ địa viêm mũi dị ứng, hay tái phát khi thay đổi thời tiết cũng thường được dân gian dùng vị này để hỗ trợ thông mũi. Một số tài liệu sức khỏe phổ thông cũng ghi nhận cây được dùng trong viêm xoang, viêm mũi dị ứng cấp và mạn tính, với hướng tác dụng chống viêm, chống phù nề, chống dị ứng.
Cách dùng hoa ngũ sắc chữa viêm xoang tại nhà
Cách thường dùng nhất là dùng cây tươi. Cô bác anh chị lấy khoảng 30g cây hoa ngũ sắc tươi, chọn cây sạch, không phun thuốc, rửa nhiều lần dưới vòi nước, ngâm nước muối loãng rồi để ráo. Sau đó giã nát, vắt lấy nước cốt, lọc thật kỹ qua gạc sạch. Trước khi dùng cần vệ sinh mũi bằng nước muối sinh lý. Có thể dùng tăm bông sạch thấm nước cốt, chấm nhẹ vùng cửa mũi, hoặc nhỏ lượng rất ít theo hướng dẫn của thầy thuốc. Khi mới dùng, nên thử với lượng nhỏ để xem cơ địa có kích ứng hay không.
Thời điểm dùng phù hợp thường là buổi sáng hoặc chiều, sau khi đã rửa mũi sạch. Không nên dùng khi mũi đang trầy xước, chảy máu, đau rát nhiều. Cũng không nên tự ý nhỏ quá nhiều lần trong ngày, vì niêm mạc mũi vốn mỏng manh như lá non, dùng sai có thể làm rát, khô, kích ứng, khiến bệnh thêm khó chịu.
Cách xông mũi bằng hoa ngũ sắc
Với người ngại nhỏ trực tiếp, có thể dùng cách xông nhẹ. Lấy một nắm nhỏ hoa ngũ sắc tươi, rửa sạch, cho vào nồi nước đun sôi vài phút. Đổ nước ra bát, để bớt nóng rồi xông vùng mũi trong 5 đến 7 phút. Hơi thuốc đi lên như làn gió mở cửa, giúp mũi dễ chịu hơn. Khi xông, không cúi quá sát để tránh bỏng hơi; trẻ nhỏ, người già yếu, người chóng mặt không nên tự xông một mình.
Lưu ý an toàn khi chữa viêm xoang bằng hoa ngũ sắc
Điều quan trọng nhất là sạch và đúng. Cây phải sạch, dụng cụ phải sạch, nước cốt phải lọc kỹ. Tuyệt đối không dùng cây mọc ở nơi ô nhiễm, ven đường nhiều khói bụi, gần chuồng trại, cống rãnh. Không dùng cho người có tiền sử dị ứng với cây họ Cúc, phụ nữ có thai, trẻ nhỏ, người đang có viêm mũi nặng, sốt cao, đau đầu dữ dội, dịch mũi hôi tanh, chảy máu mũi hoặc nghi ngờ biến chứng nếu chưa được thăm khám.
Nếu dùng 2 đến 3 ngày mà mũi rát nhiều, hắt hơi tăng, nghẹt nặng hơn, nổi mẩn, khó thở hoặc đau vùng xoang tăng, cần dừng ngay. Viêm xoang lâu năm thường không chỉ là “nhiệt ở mũi”, mà còn có gốc Tỳ hư sinh thấp, Phế khí yếu không tuyên thông, Thận khí kém không nạp khí. Vì vậy, người bệnh không nên chỉ dựa vào một mẹo nhỏ mà bỏ qua việc điều chỉnh ăn uống, giấc ngủ, giữ ấm cổ gáy, tránh lạnh, tránh bụi, hạn chế đồ cay nóng, rượu bia, thức khuya.
Muốn bền vững cần trị cả ngọn lẫn gốc
Trong Y học cổ truyền, chữa viêm xoang muốn vững như cây có rễ sâu thì phải biện chứng đúng. Nếu phong hàn bít tắc thì phép trị cần khu phong, tán hàn, thông khiếu. Nếu phong nhiệt, nhiệt độc làm dịch mũi vàng đặc thì cần thanh nhiệt, giải độc, tuyên Phế. Nếu đàm thấp nặng, người hay mệt, ăn kém, bụng đầy, lưỡi nhớt thì phải kiện Tỳ, hóa thấp, tiêu đàm. Nếu bệnh kéo dài, chính khí suy, tái đi tái lại mỗi khi trái gió trở trời thì phải bổ khí, cố biểu, nâng sức phòng vệ của cơ thể. Hoa ngũ sắc có thể là một nhánh thuốc hữu ích để hỗ trợ khai thông mũi xoang, nhưng phép trị tận gốc phải như người làm vườn: không chỉ cắt lá úa, mà còn xới đất, tưới nước, chăm rễ. Khi Phế được tuyên thông, Tỳ vận hóa tốt, đàm thấp không còn sinh nhiều, phong tà khó xâm nhập, thì mũi mới nhẹ, đầu mới sáng, hơi thở mới thông. Cô bác anh chị đừng chờ bệnh rõ ràng, đau nhiều, dịch đặc lâu ngày mới chăm sóc; Đông y quý ở chữ “phòng”, giữ gốc tiên thiên và hậu thiên, giữ Thận khí, Tỳ khí, Phế khí ngay từ khi cơ thể mới có dấu hiệu lệch nhịp.
Cô bác anh chị thân mến, mỗi người viêm xoang một căn nguyên, một thể trạng, một mùa bệnh khác nhau. Có người cần thanh nhiệt, có người cần ôn tán, có người lại phải kiện Tỳ hóa đàm, bổ Phế nâng chính khí.
- Hãy đặt lịch thăm khám tại: https://bacsilephuong.com/lien-he
- Nhắn tin Zalo: https://zalo.me/0963835102
- Gọi hotline: 0963835102
TTƯT, Bác sĩ Lê Phương
