Cô bác anh chị thân mến, trong Đông y có câu “chính khí tồn nội, tà bất khả can”, nghĩa là khi khí huyết trong cơ thể còn vững, phong hàn, phong nhiệt, đàm thấp khó mà xâm phạm sâu. Viêm xoang mũi cũng vậy, không chỉ là chuyện cái mũi bị nghẹt, chảy dịch hay đau nhức vùng trán, vùng má, mà sâu xa còn liên quan đến Phế khí, Tỳ vận hóa và sức đề kháng của cơ thể. Mũi giống như cánh cửa đón gió của căn nhà, nếu bên trong ẩm thấp, khí không lưu thông, lâu ngày tà khí ứ lại thì sinh nghẹt, đặc, hôi, đau nhức.
Trong dân gian có nhiều cây thuốc nam hỗ trợ trị viêm xoang mũi, nhưng dùng thế nào cho đúng, ai nên dùng, ai cần thận trọng thì không phải cô bác anh chị nào cũng nắm rõ. Dưới đây, tôi xin chia sẻ 5 cây thường được dùng trong y học cổ truyền để hỗ trợ thông khiếu, tán hàn, thanh nhiệt, hóa đàm, giúp người bệnh biết cách chăm sóc tại nhà an toàn hơn.
Viêm xoang mũi theo y học cổ truyền là gì?
Theo y học cổ truyền, viêm xoang mũi thường thuộc phạm vi chứng “tỵ uyên”, “tỵ tắc”, “tỵ trất”. Nguyên nhân có thể do phong hàn phạm Phế khiến mũi nghẹt, chảy dịch trong; phong nhiệt uất lại làm dịch mũi vàng đặc, hôi; hoặc Tỳ hư sinh đàm thấp khiến xoang như ao tù, dịch nhầy dây dưa mãi không dứt. Người bệnh lâu ngày còn có thể kèm mệt mỏi, đầu nặng, ăn kém, ngủ không sâu, dễ tái phát khi trời lạnh, mưa ẩm hoặc thay đổi thời tiết.
Muốn dùng cây thuốc trị viêm xoang mũi cho đúng, ta không chỉ nhắm vào cái mũi mà phải nhìn cả gốc rễ: Phế chủ khí, khai khiếu ra mũi; Tỳ chủ vận hóa, nếu Tỳ yếu thì đàm thấp sinh ra; Thận là gốc tiên thiên, nếu Thận khí suy thì sức chống đỡ với ngoại tà cũng kém đi. Vì vậy, cây thuốc chỉ là một phần, còn cần ăn uống, giữ ấm, vệ sinh mũi và điều trị theo thể bệnh.
5 cây trị viêm xoang mũi thường dùng trong dân gian
1. Cây ngũ sắc hỗ trợ thông mũi, giảm nghẹt xoang
Cây ngũ sắc, còn gọi là hoa cứt lợn, là vị thuốc quen thuộc trong các bài thuốc hỗ trợ bệnh mũi xoang. Theo kinh nghiệm y học cổ truyền, cây có vị hơi đắng, tính mát, thường được dùng với công năng thanh nhiệt, giải độc, tiêu thũng, hỗ trợ làm thông đường mũi.
Cách dùng phổ biến là lấy một nắm cây tươi, rửa thật sạch bằng nước muối loãng, để ráo, giã nát rồi vắt lấy nước cốt. Có thể dùng bông sạch thấm rất ít nước cốt đặt nhẹ ở cửa mũi trong thời gian ngắn, sau đó xì mũi nhẹ để dịch thoát ra. Cô bác anh chị lưu ý không nhỏ quá nhiều, không dùng khi niêm mạc mũi đang trầy xước, chảy máu hoặc quá rát. Trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người cơ địa dị ứng nên hỏi thầy thuốc trước khi dùng.
2. Kinh giới giúp khu phong, tán hàn khi viêm xoang do lạnh
Kinh giới có vị cay, tính ấm, quy vào Phế và Can, thường dùng để khu phong, giải biểu, làm nhẹ các chứng nghẹt mũi, hắt hơi, sợ lạnh, đau đầu khi thời tiết đổi mùa. Với người viêm xoang mũi hay tái phát lúc gặp lạnh, sáng ngủ dậy chảy nước mũi trong, kinh giới có thể dùng như một vị hỗ trợ rất gần gũi.
Cách làm đơn giản: dùng 10-15g kinh giới khô hoặc một nắm kinh giới tươi, sắc với 500ml nước còn khoảng 250ml, uống ấm trong ngày. Có thể phối hợp thêm tía tô, gừng vài lát mỏng nếu thiên về lạnh. Tuy nhiên, người đang sốt cao, miệng khô, nước mũi vàng đặc, táo bón, nóng trong rõ thì không nên tự ý dùng nhiều vị cay ấm vì có thể làm nhiệt tăng thêm.
3. Tía tô hỗ trợ giải biểu, làm ấm Phế khí
Tía tô là vị thuốc có vị cay, tính ấm, mùi thơm, thường dùng để giải cảm, tán hàn, hành khí, làm ấm vùng Phế. Với viêm xoang mũi do phong hàn, người bệnh thường thấy nghẹt mũi, hắt hơi, sợ gió, đau đầu âm ỉ, dịch mũi loãng. Khi ấy, tía tô giống như bếp lửa nhỏ trong gian nhà lạnh, giúp khí cơ được lưu thông hơn.
Cô bác anh chị có thể dùng một nắm lá tía tô tươi rửa sạch, nấu nước xông mũi cùng vài lát gừng trong 5-7 phút. Khi xông cần giữ khoảng cách vừa phải, không để hơi quá nóng làm bỏng niêm mạc. Sau khi xông lau khô mặt, tránh ra gió ngay. Người huyết áp không ổn định, người già yếu, trẻ nhỏ không nên xông quá lâu.
4. Bạc hà giúp sơ phong, thanh lợi đầu mặt
Bạc hà có vị cay, tính mát, mùi thơm, thường dùng để sơ phong, thanh nhiệt, làm nhẹ cảm giác nặng đầu, nghẹt mũi, khó thở vùng mũi xoang. Vị này phù hợp hơn với trường hợp viêm xoang có biểu hiện phong nhiệt nhẹ như mũi bí, đầu căng, họng hơi rát, người bứt rứt.
Cách dùng: lấy vài lá bạc hà tươi hãm với nước sôi như trà, uống ấm từng ngụm nhỏ. Có thể dùng bạc hà trong nồi xông nhưng không nên cho quá nhiều vì tinh dầu mạnh dễ gây cay mắt, rát mũi. Người âm hư ra mồ hôi nhiều, trẻ quá nhỏ, phụ nữ mang thai cần thận trọng khi dùng bạc hà thường xuyên.
5. Gừng tươi giúp tán hàn, hóa đàm, làm ấm đường hô hấp
Gừng tươi có vị cay, tính ấm, quy vào Phế, Tỳ, Vị, thường dùng để tán hàn, ôn trung, hóa đàm. Trong viêm xoang mũi do lạnh, dịch mũi trong, người nặng đầu, cổ gáy lạnh, gừng giúp làm ấm khí cơ, giống như khơi dòng nước bị đóng lại trong mùa rét.
Cách dùng tại nhà: thái 3-5 lát gừng mỏng, hãm với nước nóng, có thể thêm chút mật ong nếu không bị tiểu đường và không dùng cho trẻ dưới 1 tuổi. Uống khi còn ấm, nhất là sau khi đi mưa, gặp lạnh. Người đang nóng trong, đau rát họng nhiều, chảy máu cam, viêm loét dạ dày hoặc dễ bốc hỏa không nên lạm dụng gừng.
Lưu ý an toàn khi dùng cây thuốc trị viêm xoang mũi
Cây thuốc nam tuy gần gũi nhưng không phải cứ tự nhiên là dùng thế nào cũng được. Cô bác anh chị không nên nhỏ trực tiếp các loại nước lá quá đặc vào sâu trong mũi, không dùng cây thuốc không rõ nguồn gốc, không hái cây ven đường nhiều bụi bẩn hoặc phun hóa chất. Khi có dấu hiệu sốt cao, đau nhức mặt dữ dội, dịch mũi hôi xanh kéo dài, đau quanh mắt, nhìn mờ, chảy máu mũi nhiều, cần đi khám sớm.
Người bị viêm xoang mạn tính nên giữ ấm cổ gáy, hạn chế đồ lạnh, rượu bia, thức ăn nhiều dầu mỡ, tăng món ấm dễ tiêu như cháo hành tía tô, canh gừng, nước ấm. Mỗi ngày có thể rửa mũi bằng dung dịch phù hợp theo hướng dẫn, ngủ đủ, tránh thức khuya vì thức khuya làm âm huyết hao, chính khí suy, bệnh dễ quay lại như cỏ dại gặp mưa.
Muốn cải thiện viêm xoang cần trị từ gốc theo phép Đông y
Nhìn theo y học cổ truyền, viêm xoang mũi không nên chỉ xem là bệnh tại chỗ ở mũi. Cái mũi là ngọn, còn gốc nằm ở sự điều hòa của Phế, Tỳ, Thận và sự thông suốt của khí huyết. Nếu phong hàn còn lưu lại thì cần khu phong tán hàn, thông khiếu; nếu phong nhiệt uất kết thì cần thanh nhiệt, giải độc, tuyên Phế; nếu đàm thấp quẩn quanh trong xoang thì phải kiện Tỳ, hóa đàm, lợi thấp; nếu bệnh kéo dài làm chính khí suy thì cần bổ khí, dưỡng âm, nâng sức đề kháng để cơ thể tự dọn sạch phần ứ trệ. Cũng như muốn dòng nước trong trở lại, ta không chỉ vớt rác trên mặt ao mà còn phải khơi nguồn, thông dòng, giữ cho bờ đất vững. Vì thế, dùng 5 cây trị viêm xoang mũi như ngũ sắc, kinh giới, tía tô, bạc hà, gừng chỉ nên xem là cách hỗ trợ ban đầu. Muốn bệnh ít tái phát, cô bác anh chị cần được thăm khám, bắt mạch, phân thể hàn nhiệt, hư thực, từ đó phối hợp bài thuốc phù hợp với thể trạng. Đông y quý ở chỗ nhìn người bệnh như một chỉnh thể, trị bệnh nhưng cũng nuôi lại gốc rễ tiên thiên và hậu thiên, giúp cơ thể bền hơn trước gió lạnh, ẩm thấp và thời tiết đổi thay.
Cô bác anh chị thân mến, sức khỏe giống như khu vườn, chăm từ lúc đất còn ẩm mềm thì cây mới xanh lâu, đừng chờ đến khi bệnh rõ ràng, xoang tắc nghẹt, đầu đau nặng rồi mới cuống cuồng tìm thuốc. Nếu cô bác anh chị đang bị viêm xoang mũi kéo dài, nghẹt mũi, chảy dịch, đau nhức vùng mặt hoặc đã dùng nhiều cách mà chưa ổn, có thể tham khảo các bài thuốc chữa do tôi nghiên cứu và thăm khám trực tiếp để được tư vấn theo đúng thể bệnh.
Để đặt lịch thăm khám, cô bác anh chị vui lòng truy cập: https://bacsilephuong.com/lien-he
Hoặc nhắn tin Zalo: https://zalo.me/0963835102
Gọi hotline: 0963835102
TTƯT, Bác sĩ Lê Phương
