Cây ngũ trảo trị viêm xoang theo kinh nghiệm dân gian

Cô bác anh chị thân mến,

Trong vườn thuốc Nam của dân tộc ta, có những cây lá tưởng chừng tầm thường mà lại là “kho báu” chữa bệnh nếu biết cách dùng. Viêm xoang – căn bệnh mãn tính gây nhức đầu, chảy mũi, nghẹt mũi dai dẳng – có thể khiến đời sống trở nên uể oải, như một cơn mưa dầm dai dẳng mãi không dứt. Nhưng ông bà ta xưa đã có câu: “Thuốc Nam dễ kiếm, dễ dùng, công hiệu chẳng kém thuốc Bắc”, và cây ngũ trảo chính là một minh chứng.

Cây ngũ trảo trong y học cổ truyền – Như bàn tay nâng đỡ sức khỏe

Ngũ trảo, còn gọi là móng rồng, trảo mã, trâm hùng… là một loại dây leo thân gỗ, lá xẻ sâu như hình bàn tay năm ngón, nên gọi là “ngũ trảo”. Cây mọc hoang nhiều nơi, dễ tìm như người bạn đồng hành nơi đồng quê yên bình. Trong y học cổ truyền, ngũ trảo có vị ngọt nhạt, tính mát, không độc, quy kinh Can – Phế, có công dụng tán phong, thanh nhiệt, khu phong trừ thấp, tiêu viêm, giảm đau rất hiệu nghiệm.

Người xưa dùng ngũ trảo như một “bàn tay chữa lành”, giúp trừ phong nhiệt ở mũi, tiêu viêm ở xoang. Bởi lẽ, viêm xoang trong Đông y không chỉ là viêm một vùng mũi, mà là biểu hiện của phong nhiệt, thấp trệ, khí huyết ứ trệ tại thượng tiêu – nơi đầu mặt.

Tại sao cây ngũ trảo có thể trị viêm xoang?

Theo Đông y, viêm xoang chủ yếu do phong nhiệt xâm nhập qua mũi, tích tụ lâu ngày khiến “phế khiếu” bị bế tắc, làm khí huyết ứ trệ. Phế chủ khí, khai khiếu ra mũi, khi phế khí không thông thì mũi bị nghẽn, viêm. Bên cạnh đó, tỳ vận hóa kém sinh đàm, Can khí uất lại làm khí cơ ngưng trệ – tất cả tạo thành “đàm nhiệt ứ trệ”, gây viêm xoang.

Ngũ trảo có công năng khu phong, thanh nhiệt, trừ thấp – giúp làm mát phế, tiêu viêm ở vùng đầu mặt. Cũng như dòng nước suối nhỏ chảy róc rách trong khe núi, ngũ trảo len lỏi vào các xoang, giải uất, làm thông mũi, hết nghẹt, dần phục hồi vị giác, khứu giác. Không chỉ trị triệu chứng, mà còn hỗ trợ điều trị từ gốc rễ theo lý luận “bổ chính khu tà”.

Cách dùng cây ngũ trảo trị viêm xoang

Dạng thuốc sắc

• Nguyên liệu: Lá và cành non cây ngũ trảo (15–20g khô hoặc 30–40g tươi).

• Cách làm: Sắc với 600ml nước, đun còn 200ml, chia làm 2 lần uống trong ngày.

• Thời điểm dùng: Uống sau ăn, dùng liên tục 7–10 ngày là thấy cải thiện nghẹt mũi, chảy dịch, đau đầu vùng xoang.

Dạng xông mũi

• Nguyên liệu: 20g lá ngũ trảo tươi, có thể kết hợp với lá sả, lá hương nhu, lá bưởi (mỗi thứ 10g).

• Cách làm: Đun sôi nước rồi trùm khăn xông mũi trong 10–15 phút. Làm mỗi ngày 1 lần trước khi ngủ.

• Tác dụng: Giúp thông thoáng mũi, giảm đau đầu, hỗ trợ tiêu viêm xoang cực hiệu quả.

Dạng nhỏ mũi

• Nguyên liệu: Lá ngũ trảo tươi giã nhuyễn, vắt lấy nước cốt.

• Cách dùng: Nhỏ 1–2 giọt vào mỗi bên mũi, 2 lần/ngày. Có thể gây xót nhẹ nhưng hiệu quả rõ rệt.

Những lưu ý khi dùng cây ngũ trảo

• Ngũ trảo là cây lành tính, có thể dùng lâu dài. Tuy nhiên, không nên lạm dụng quá liều.

• Phụ nữ mang thai và trẻ dưới 2 tuổi không nên dùng khi chưa có hướng dẫn của thầy thuốc.

• Khi dùng thuốc nhỏ mũi hoặc xông, nên thử trước một ít để tránh kích ứng với cơ địa dị ứng.

• Tránh gió, lạnh khi đang điều trị để không làm nặng thêm triệu chứng phong hàn.

Cô bác anh chị thân mến, trong Đông y, muốn chữa viêm xoang không thể chỉ dừng ở việc làm thông mũi nhất thời. Gốc rễ là phải điều hòa khí huyết, khu phong tán hàn, bổ phế kiện tỳ, hành khí hoạt huyết. Cây ngũ trảo là một “bài thuốc” dân dã nhưng lại hội tụ được đầy đủ các yếu tố ấy: vừa khu phong, vừa tiêu viêm, lại giúp thông khiếu. Giống như một bàn tay xoa dịu vùng xoang đang sưng nóng, từng chút một trả lại sự nhẹ nhõm cho đầu óc.

Tuy nhiên, tôi vẫn muốn nhấn mạnh: nếu chỉ dùng ngũ trảo đơn lẻ mà không chú trọng đến thể trạng tổng thể – ví như tỳ hư sinh đàm, phế hư không tuyên phát – thì vẫn khó mà trị dứt điểm. Vì vậy, khi điều trị, cần phối hợp theo biện chứng luận trị: người tỳ hư cần thêm kiện tỳ, người đàm nhiệt cần thanh đàm, tán hàn…

Tôi khuyên cô bác anh chị hãy chủ động chăm sóc sức khỏe, đừng để đến khi bệnh nặng mới lo chữa. Đông y lấy phòng bệnh làm gốc, coi trọng việc dưỡng thân từ gốc, điều hòa ngũ tạng, nâng cao chính khí. Cây ngũ trảo chỉ là một nhánh nhỏ trong rừng thuốc Nam, nhưng nếu biết phối hợp đúng cách, nó sẽ trở thành trợ thủ đắc lực cho hành trình chữa viêm xoang.

Nếu cô bác anh chị muốn tham khảo thêm các bài thuốc từ thảo dược để điều trị viêm xoang, mời tìm đọc những công thức tôi đã nghiên cứu và chia sẻ để được hướng dẫn kỹ lưỡng hơn.

Chúc cô bác anh chị luôn khỏe mạnh, nhẹ mũi, sáng đầu và đủ niềm tin để phục hồi từ những bài thuốc của dân tộc mình.

TTƯT, Bác sĩ Lê Phương.