Cô bác anh chị thân mến, trong cơ thể con người, đường mũi giống như cửa ngõ đón khí trời. Cửa ngõ ấy thông thoáng thì hơi thở nhẹ nhàng, đầu óc sáng trong; nhưng khi phong hàn, thấp nhiệt, đàm trọc tích lại lâu ngày, mũi bít tắc, dịch nhầy ứ đọng, trán nặng, đầu đau, người mệt mỏi như căn nhà lâu ngày không được mở cửa đón nắng. Viêm xoang vì thế không chỉ là chuyện nghẹt mũi đơn thuần, mà theo y học cổ truyền còn liên quan đến Phế khí, Tỳ vận hóa và chính khí của cơ thể.
Trong nhiều phương pháp hỗ trợ tại nhà, cách xông mũi trị viêm xoang được nhiều cô bác anh chị quan tâm bởi dễ làm, nguyên liệu gần gũi, giúp hơi thuốc theo đường mũi đi vào vùng xoang, hỗ trợ làm loãng dịch, thông khiếu, giảm cảm giác nặng đầu. Tuy nhiên, xông thế nào cho đúng, dùng lá gì, xông bao lâu và ai không nên xông thì cần hiểu rõ để tránh làm tổn thương niêm mạc mũi.
Viêm xoang theo y học cổ truyền là do đâu?
Theo y học cổ truyền, mũi là khiếu của Phế. Phế chủ khí, khai khiếu ra mũi, lại có nhiệm vụ tuyên phát và túc giáng. Khi Phế khí thông, hơi thở điều hòa, dịch mũi trong và ít. Nhưng nếu phong hàn từ bên ngoài xâm nhập, hoặc phong nhiệt, thấp nhiệt nung nấu bên trong, khí cơ vùng mũi bị bế tắc thì sinh nghẹt mũi, chảy dịch, đau vùng trán, đau hai bên má, giảm khứu giác.
Ngoài Phế, Tỳ cũng giữ vai trò quan trọng. Tỳ chủ vận hóa thủy thấp. Khi Tỳ yếu, nước thấp không được vận chuyển, lâu ngày tụ lại thành đàm. Đàm ấy giống như bùn lắng dưới lòng ao, càng để lâu càng đặc, khiến đường xoang bị tắc nghẽn, bệnh dễ tái đi tái lại. Vì vậy, xông mũi chỉ là một nhánh hỗ trợ “mở cửa thông đường”, còn muốn bền vững vẫn cần chú ý kiện Tỳ, ích Phế, nâng chính khí.
Cách xông mũi trị viêm xoang có tác dụng gì?
Xông mũi dùng hơi nước nóng mang theo tinh dầu và dược tính của lá thuốc đi vào hốc mũi. Hơi ấm giúp làm mềm chất tiết, hỗ trợ dịch nhầy dễ thoát ra ngoài. Các vị thuốc có tính cay thơm thường giúp tuyên thông Phế khí, khu phong tán hàn, hóa thấp, làm nhẹ cảm giác nghẹt bí.
Trong Đông y, những vị có mùi thơm thường có khả năng “tân tán”, nghĩa là phát tán tà khí ở phần biểu, khai thông vùng đầu mặt. Cũng như khi một dòng nước bị lá mục chắn ngang, ta khơi nhẹ thì nước mới chảy, xông mũi đúng cách giúp vùng mũi xoang được “khơi thông” phần nào, từ đó người bệnh dễ thở hơn, đầu nhẹ hơn.
Các loại lá thường dùng để xông mũi viêm xoang
Cô bác anh chị có thể dùng các vị quen thuộc như lá tía tô, kinh giới, bạc hà, sả, gừng, lá chanh, hương nhu. Tía tô và kinh giới vị cay, tính ấm, giúp giải biểu, tán phong hàn. Bạc hà vị cay, tính mát, thơm nhẹ, giúp thanh lợi đầu mắt, thông mũi. Sả và gừng có tính ấm, mùi thơm, hỗ trợ tán hàn, làm ấm đường thở. Lá chanh, hương nhu cũng có mùi thơm, giúp thư giãn và làm dễ chịu vùng mũi.
Với người viêm xoang thiên về lạnh, hay hắt hơi, nước mũi trong, gặp lạnh nặng hơn, có thể ưu tiên tía tô, kinh giới, gừng, sả. Với người mũi nóng rát, dịch vàng đặc, miệng khô, dễ bứt rứt, chỉ nên xông nhẹ, không dùng quá nhiều gừng sả cay nóng, có thể phối hợp bạc hà lượng vừa phải.
Cách nấu nước xông mũi trị viêm xoang tại nhà
Chuẩn bị một nắm nhỏ lá tía tô, một nắm kinh giới, 3 đến 5 lá chanh, 2 cây sả đập dập, 3 lát gừng mỏng. Rửa sạch nguyên liệu, cho vào nồi cùng khoảng 1 đến 1,5 lít nước. Đun sôi 5 đến 7 phút để tinh dầu tiết ra, sau đó tắt bếp, mở hé nắp cho hơi nóng giảm bớt rồi mới tiến hành xông.
Khi xông, cô bác anh chị đặt nồi nước ở vị trí chắc chắn, ngồi ngay ngắn, giữ mặt cách miệng nồi khoảng 30 đến 40 cm. Dùng khăn trùm vừa phải để hơi thuốc hướng lên vùng mũi, hít thở chậm bằng mũi, thở ra nhẹ bằng miệng. Mỗi lần xông khoảng 7 đến 10 phút, không cố xông quá lâu. Sau xông nên lau khô mồ hôi, tránh ra gió lạnh ngay, không rửa mặt bằng nước lạnh lập tức.
Xông mũi viêm xoang bao nhiêu lần là hợp lý?
Với tình trạng nghẹt mũi, dịch mũi đặc, đầu nặng, cô bác anh chị có thể xông 1 lần mỗi ngày trong 3 đến 5 ngày. Khi triệu chứng đã nhẹ hơn, chỉ nên xông thưa lại, khoảng 2 đến 3 lần mỗi tuần nếu còn cần hỗ trợ. Xông quá nhiều có thể làm niêm mạc mũi khô, rát, dễ kích ứng, giống như đất ruộng cần nắng nhưng nắng gắt quá lại nứt nẻ.
Thời điểm xông phù hợp là buổi chiều tối hoặc trước khi ngủ khoảng 1 đến 2 giờ. Không nên xông ngay sau khi ăn no, khi vừa uống rượu bia, khi đang sốt cao, ra nhiều mồ hôi hoặc người quá mệt.
Lưu ý an toàn khi xông mũi trị viêm xoang
Những ai không nên tự xông mũi tại nhà?
Trẻ nhỏ, người cao tuổi yếu, phụ nữ có thai, người có bệnh tim mạch nặng, huyết áp không ổn định, người đang sốt cao, chảy máu cam, viêm mũi quá khô rát hoặc có vết thương vùng mặt không nên tự ý xông. Với trẻ em, tuyệt đối không để trẻ cúi sát nồi nước nóng vì nguy cơ bỏng rất cao.
Nếu cô bác anh chị đang có biểu hiện đau đầu dữ dội, sưng nề quanh mắt, sốt cao, dịch mũi hôi, đau xoang kéo dài nhiều ngày không giảm, hoặc viêm xoang tái phát liên tục, cần đi thăm khám. Xông mũi chỉ là biện pháp hỗ trợ, không thay thế chẩn đoán và điều trị bài bản.
Không xông quá nóng, không lạm dụng tinh dầu
Nhiều người nghĩ hơi càng nóng càng tốt, nhưng đây là điều cần tránh. Niêm mạc mũi vốn mỏng manh như lớp sương trên lá, gặp hơi nóng quá mạnh dễ bị bỏng rát, phù nề, khiến nghẹt mũi nặng hơn. Nếu dùng tinh dầu, chỉ nên dùng lượng rất nhỏ và cần thận trọng với người dễ dị ứng, hen suyễn, phụ nữ có thai hoặc trẻ nhỏ.
Muốn trị viêm xoang bền vững cần nhìn vào gốc bệnh
Theo nguyên tắc y học cổ truyền, viêm xoang không nên chỉ nhìn ở phần ngọn là nghẹt mũi, chảy dịch, đau đầu. Gốc bệnh thường nằm ở sự mất điều hòa giữa chính khí và tà khí, giữa Phế khí tuyên thông, Tỳ khí vận hóa và khả năng ôn ấm, phòng vệ của cơ thể. Nếu phong hàn còn lưu lại thì cần khu phong tán hàn, thông khiếu; nếu thấp nhiệt nung nấu làm dịch vàng đặc thì cần thanh nhiệt, hóa thấp, giải độc; nếu Tỳ hư sinh đàm khiến bệnh dai dẳng thì phải kiện Tỳ, hóa đàm; nếu Phế khí hư, dễ nhiễm lạnh, hay tái phát khi thời tiết đổi mùa thì cần ích khí, cố biểu, nâng sức chống đỡ. Cũng như chăm một cái cây, không thể chỉ lau lá vàng mà quên vun gốc, bổ đất, điều nước. Xông mũi giúp khai thông tại chỗ, nhưng để xoang bớt tái phát, cô bác anh chị cần giữ ấm cổ gáy, tránh thức khuya, hạn chế đồ lạnh, đồ cay nóng quá mức, rửa mũi đúng cách và thăm khám để được biện chứng theo thể bệnh cụ thể.
Cô bác anh chị thân mến, Đông y luôn coi trọng việc phòng bệnh khi bệnh còn chưa rõ hình, chăm gốc trước khi cành lá héo úa. Tạng Phế là cửa ngõ hô hấp, Tỳ là nguồn sinh đàm thấp hay hóa khí huyết, Thận là gốc tiên thiên nâng đỡ chính khí lâu dài. Khi ba gốc ấy được chăm sóc đúng, cơ thể như căn nhà có nền chắc, gió mùa đến cũng khó làm lung lay. Nếu cô bác anh chị bị viêm xoang lâu năm, nghẹt mũi tái phát, đã xông rửa nhiều lần nhưng chưa ổn, nên được thăm khám để tìm đúng thể bệnh và có hướng điều trị phù hợp.
- Hãy đặt lịch thăm khám tại: https://bacsilephuong.com/lien-he
- Nhắn tin Zalo: https://zalo.me/0963835102
- Gọi hotline: 0963835102
TTƯT, Bác sĩ Lê Phương
