Cô bác anh chị thân mến, trong Đông y có câu “phế khai khiếu ra mũi”, nghĩa là mũi chính là cửa ngõ để Phế khí giao hòa với trời đất. Khi cửa ngõ ấy bị bít tắc bởi phong hàn, phong nhiệt, đàm thấp hay chính khí suy yếu, người bệnh sẽ thấy nghẹt mũi, chảy dịch, đau nặng vùng trán, vùng má, hơi thở khó thông như con mương lâu ngày bị bùn lấp. Viêm xoang vì thế không chỉ là chuyện ở riêng cái mũi, mà còn liên quan đến Phế, Tỳ, Thận và sự vận hành khí huyết toàn thân.
Trong chăm sóc tại nhà, rửa mũi bằng nước muối trị viêm xoang là một phương pháp đơn giản, dễ làm, giúp làm sạch dịch nhầy, giảm bụi bẩn, hỗ trợ thông thoáng hốc mũi. Tuy nhiên, giống như tưới cây cũng phải đúng lượng nước, đúng thời điểm, việc rửa mũi cần đúng cách mới có lợi, nếu làm sai có thể gây sặc, đau tai, khô rát niêm mạc hoặc làm tình trạng khó chịu nặng hơn.
Rửa mũi bằng nước muối trị viêm xoang có tác dụng gì theo góc nhìn Y học cổ truyền?
Theo Y học cổ truyền, viêm xoang thường nằm trong phạm vi các chứng “tỵ uyên”, “tỵ tắc”, “não lậu”. Căn nguyên hay gặp là phong tà xâm nhập vùng đầu mặt, Phế khí không tuyên thông, Tỳ hư sinh thấp, thấp lâu ngày hóa đàm, đàm trọc ứ đọng ở khiếu mũi. Khi đó, mũi như căn bếp có ống khói bị nghẹt, khí không thoát được thì sinh nặng đầu, đau tức, dịch mũi đặc, hơi thở kém thông.
Nước muối sinh lý có vị mặn nhẹ, tính làm sạch, giúp rửa trôi dịch tiết, bụi bẩn, dị nguyên và phần đàm trọc ứ lại ở hốc mũi. Dưới góc nhìn Đông y, việc này giống như khơi dòng cho con suối nhỏ, giúp khí cơ vùng mũi được thông thuận hơn. Tuy vậy, rửa mũi chỉ là phép hỗ trợ “thông khiếu, làm sạch phần ngọn”, còn muốn trị tận gốc viêm xoang mạn tính thì cần xét thể bệnh: phong hàn, phong nhiệt, đàm thấp, Phế khí hư hay Tỳ khí hư để có hướng điều trị phù hợp.
Chuẩn bị trước khi rửa mũi bằng nước muối
Để cách rửa mũi bằng nước muối trị viêm xoang đạt hiệu quả và an toàn, cô bác anh chị nên chuẩn bị cẩn thận. Nên dùng nước muối sinh lý 0,9% đóng chai hoặc gói muối rửa mũi chuyên dụng pha với nước đun sôi để nguội theo đúng hướng dẫn. Không nên tự pha quá mặn, vì muối nhiều có thể làm xót, khô, rát niêm mạc mũi.
Dụng cụ có thể là bình rửa mũi chuyên dụng, chai bóp mềm hoặc dụng cụ được thiết kế riêng cho việc vệ sinh mũi. Trước khi dùng cần rửa tay sạch, vệ sinh bình rửa và để khô ráo. Nước dùng để rửa nên ở nhiệt độ ấm nhẹ, gần với thân nhiệt, không quá nóng và không quá lạnh. Người xưa nói “hàn ngưng thì khí trệ”, nước quá lạnh có thể làm co niêm mạc, khiến người đang nghẹt mũi càng khó chịu hơn.
Các bước rửa mũi bằng nước muối đúng cách tại nhà
Trước hết, cô bác anh chị đứng trước lavabo hoặc chậu rửa, hơi cúi người về phía trước, đầu nghiêng nhẹ sang một bên. Miệng mở và thở đều bằng miệng, không nín thở. Đưa đầu bình rửa vào một bên lỗ mũi, bóp nhẹ để nước muối chảy từ bên này sang bên kia hoặc chảy ra ngoài theo đường mũi. Sau đó đổi bên và làm tương tự.
Điều quan trọng là lực bóp phải nhẹ nhàng, không xịt quá mạnh. Hốc mũi, tai, họng thông nhau như những ngõ nhỏ trong một khu vườn; nếu ép nước quá mạnh, nước có thể gây ù tai, đau tai hoặc sặc xuống họng. Sau khi rửa xong, cúi nhẹ đầu, xì mũi từng bên một cách từ tốn. Không bịt cả hai bên mũi để xì mạnh, vì dễ tạo áp lực lên xoang và tai giữa.
Nên rửa mũi bằng nước muối khi nào và bao nhiêu lần mỗi ngày?
Với người viêm xoang đang có nhiều dịch mũi, nghẹt mũi, có thể rửa 1–2 lần mỗi ngày trong giai đoạn khó chịu, thường vào buổi sáng sau khi ngủ dậy và buổi tối trước khi nghỉ ngơi. Nếu tiếp xúc nhiều với khói bụi, phấn hoa, môi trường ô nhiễm, có thể rửa sau khi về nhà để làm sạch hốc mũi.
Tuy nhiên, không nên lạm dụng rửa quá nhiều lần trong ngày. Niêm mạc mũi cũng giống như lớp đất mặt trong vườn, cần có độ ẩm và lớp bảo vệ tự nhiên. Rửa quá thường xuyên có thể làm mất cân bằng độ ẩm, gây khô rát, chảy máu mũi nhẹ hoặc khiến mũi nhạy cảm hơn. Khi triệu chứng đã giảm, có thể giảm tần suất, chỉ vệ sinh khi cần.
Những ai cần thận trọng khi rửa mũi?
Người đang đau tai, viêm tai giữa, vừa phẫu thuật mũi xoang, chảy máu mũi nhiều, tắc mũi hoàn toàn một bên hoặc trẻ nhỏ chưa biết phối hợp thở nên hỏi ý kiến thầy thuốc trước khi thực hiện. Với trẻ em, cha mẹ không nên tự ý dùng bình bóp áp lực mạnh. Người cao tuổi, người dễ sặc, người có bệnh nền phức tạp cũng cần làm thật chậm, thật nhẹ.
Nếu sau khi rửa mũi xuất hiện đau tai, ù tai, chóng mặt, chảy máu mũi nhiều, đau nhức xoang tăng, sốt, dịch mũi hôi hoặc xanh vàng kéo dài, cô bác anh chị không nên cố rửa tiếp mà cần đi thăm khám. Trong Đông y, khi tà khí đã vào sâu, đàm nhiệt kết lại hoặc chính khí suy lâu ngày, chỉ làm sạch bên ngoài sẽ không đủ.
Phối hợp rửa mũi với chăm sóc theo Y học cổ truyền
Để hỗ trợ trị viêm xoang, cô bác anh chị nên giữ ấm vùng cổ gáy, ngực và bàn chân, nhất là khi trời lạnh hoặc khi dùng điều hòa. Hạn chế đồ lạnh, đồ tanh, rượu bia, thức ăn nhiều dầu mỡ vì những thứ này dễ làm Tỳ vị vận hóa kém, sinh thấp, thấp tụ thành đàm. Nên ăn ấm, uống ấm, dùng thêm gừng, tía tô, hành, kinh giới trong bữa ăn khi cơ thể có biểu hiện nhiễm lạnh, nhưng không dùng bừa bãi nếu đang nóng trong, khô họng, táo bón, dịch mũi vàng đặc.
Có thể day ấn nhẹ vùng Nghinh hương hai bên cánh mũi, Ấn đường giữa hai đầu lông mày, Thượng tinh vùng trán theo chiều vừa phải trong vài phút mỗi ngày để hỗ trợ thông mũi, thư giãn vùng đầu mặt. Khi day ấn, bàn tay nên ấm, lực vừa đủ, không bấm quá mạnh gây đau. Đây là cách hỗ trợ khí huyết lưu thông, giống như mở thêm vài lối nhỏ để gió trong vườn đi qua dễ hơn.
Lưu ý an toàn khi rửa mũi bằng nước muối trị viêm xoang
Cô bác anh chị tuyệt đối không dùng nước lã chưa đun sôi để pha rửa mũi. Không dùng chung bình rửa mũi với người khác. Sau mỗi lần dùng cần rửa sạch, để nơi khô thoáng, thay dụng cụ khi đã cũ, bẩn hoặc đổi màu. Không cho thêm tinh dầu, nước lá, thuốc nhỏ mũi hay dung dịch lạ vào bình rửa nếu chưa có chỉ định, vì niêm mạc mũi rất mỏng manh, dễ bị kích ứng.
Rửa mũi không thay thế cho thăm khám và điều trị khi viêm xoang kéo dài, tái đi tái lại, có polyp mũi, đau đầu nhiều, mất ngủ, giảm ngửi hoặc dịch mũi hôi. Trong những trường hợp này, cần biện chứng rõ hư thực, hàn nhiệt, đàm thấp hay huyết ứ để có phép trị phù hợp.
Muốn trị viêm xoang bền vững cần nhìn vào gốc bệnh
Theo nguyên tắc Y học cổ truyền, trị viêm xoang không thể chỉ chăm chăm vào việc làm thông cái mũi trước mắt. Mũi là khiếu của Phế, nhưng Phế lại nhờ Tỳ sinh khí, nhờ Thận nạp khí, nhờ khí huyết toàn thân nuôi dưỡng. Vì vậy, người hay viêm xoang, nghẹt mũi, chảy dịch kéo dài cần được xem xét cả phần ngọn là phong tà, đàm trọc, nhiệt độc ở vùng đầu mặt, và phần gốc là chính khí suy, Tỳ hư sinh thấp, Phế khí bất túc, Thận khí kém nâng đỡ. Có người cần khu phong tán hàn, có người cần thanh nhiệt thông khiếu, có người phải kiện Tỳ hóa thấp, bổ Phế ích khí, ôn dương hoặc dưỡng âm tùy thể trạng. Cũng như muốn dòng nước trong lại thì không chỉ vớt rác trên mặt ao, mà còn phải khơi nguồn, nạo bùn, giữ cho đất quanh bờ vững chắc. Cô bác anh chị nên chủ động chăm sóc từ sớm, giữ ấm, ăn uống điều độ, ngủ nghỉ đúng giờ, rửa mũi đúng cách và thăm khám khi bệnh dai dẳng, đừng chờ đến lúc đau nhức, mất ngủ, hơi thở nặng nề mới lo chữa. Đông y quý ở chỗ nhìn con người như một chỉnh thể, lấy cân bằng làm gốc, lấy chính khí làm nền; khi gốc khỏe thì tà khó lưu lại. Nếu cô bác anh chị đồng tình với quan điểm chữa bệnh phải tìm căn nguyên, tôi khuyên nên tham khảo thêm các bài thuốc chữa viêm xoang do tôi nghiên cứu, kết hợp thăm khám kỹ càng để chọn đúng phép trị cho từng người.
Nếu cô bác anh chị đang bị viêm xoang kéo dài, nghẹt mũi, đau nhức vùng mặt, dịch mũi chảy dai dẳng hoặc đã rửa mũi nhiều nhưng chưa cải thiện,
- Hãy đặt lịch thăm khám tại: https://bacsilephuong.com/lien-he
- Nhắn tin Zalo: https://zalo.me/0963835102
- Gọi hotline: 0963835102
TTƯT, Bác sĩ Lê Phương
