Cô bác anh chị thân mến, trong Đông y có câu “hàn từ chân nhập, bệnh từ khí sinh”. Đôi bàn chân tuy ở xa vùng mũi xoang, nhưng lại giống như phần rễ của một cái cây. Rễ có ấm, có thông, có đủ dòng nước nuôi dưỡng thì cành lá bên trên mới bớt úa héo. Người bị viêm xoang lâu ngày thường khổ vì nghẹt mũi, chảy dịch, đau nặng vùng trán, vùng má, sáng dậy hắt hơi, tối nằm lại tắc mũi. Nhiều cô bác anh chị chỉ chăm chăm nhỏ mũi, xịt mũi mà quên mất rằng muốn đường thở thông thoáng thì khí huyết toàn thân cũng phải được điều hòa.
Dưới góc nhìn y học cổ truyền, viêm xoang thường liên quan đến phong hàn, phong nhiệt, đàm thấp và chính khí suy yếu. Khi Phế khí không tuyên thông, Tỳ vận hóa kém sinh đàm, Thận dương suy làm cơ thể dễ lạnh, tà khí dễ lưu lại ở vùng mũi xoang. Ngâm chân đúng cách là một phương pháp hỗ trợ đơn giản tại nhà, giúp ôn kinh tán hàn, hoạt huyết thông lạc, dẫn hỏa quy nguyên, làm ấm phần dưới để phần trên bớt bế tắc. Tuy không thay thế thuốc điều trị, nhưng nếu dùng đúng, đều đặn, ngâm chân có thể giúp người bệnh dễ thở hơn, ngủ tốt hơn và giảm cảm giác đầu nặng như có mây phủ.
Ngâm chân chữa viêm xoang có tác dụng gì theo y học cổ truyền?
Trong y học cổ truyền, bàn chân là nơi hội tụ nhiều đường kinh quan trọng như Thận, Tỳ, Can, Bàng quang. Khi nước ấm và dược liệu tác động vào lòng bàn chân, khí huyết được thúc đẩy lưu thông, dương khí được khơi dậy như bếp lửa nhỏ được nhóm lại trong căn nhà lạnh. Với người viêm xoang thể hàn, hay nghẹt mũi khi gặp lạnh, sợ gió, dịch mũi trong loãng, ngâm chân giúp khu phong tán hàn, làm ấm cơ thể, hỗ trợ Phế khí tuyên phát tốt hơn.
Với người viêm xoang kèm đàm thấp, đầu nặng, người uể oải, rêu lưỡi dày, ăn uống kém, ngâm chân phối hợp thảo dược thơm ấm có thể giúp hóa thấp, thông khiếu, làm nhẹ cảm giác bít tắc. Nói dân dã, xoang như một con mương bị bùn và lá rụng lấp lại; muốn nước chảy thông thì không chỉ vét đoạn trên mặt, mà còn phải khơi dòng từ gốc.
Cách ngâm chân chữa viêm xoang bằng gừng, sả, lá lốt
Đây là công thức dễ làm, phù hợp với người hay lạnh chân, nghẹt mũi về đêm, viêm xoang tái phát khi trời lạnh hoặc ngồi điều hòa nhiều. Gừng có vị cay, tính ấm, giúp tán hàn, ôn trung, thông dương. Sả thơm, cay ấm, giúp giải biểu, làm khoan khoái vùng đầu mặt. Lá lốt có tính ấm, thường dùng để ôn kinh, trừ hàn thấp. Khi phối hợp, bài ngâm này giống như một nồi nước ấm đưa hơi xuân trở lại sau mùa đông lạnh.
Nguyên liệu cần chuẩn bị
Cô bác anh chị chuẩn bị 1 củ gừng tươi khoảng 30–50g, 3–5 cây sả, 1 nắm lá lốt tươi, 1 thìa cà phê muối hạt và khoảng 2–3 lít nước. Gừng nên rửa sạch, đập dập hoặc thái lát. Sả bỏ lá già, đập dập. Lá lốt rửa sạch, vò nhẹ để tinh chất dễ hòa vào nước.
Cách thực hiện
Cho gừng, sả, lá lốt vào nồi, đổ nước đun sôi khoảng 10–15 phút. Sau đó đổ ra chậu, pha thêm nước mát để nhiệt độ còn khoảng 38–42 độ C, tức là ấm nóng dễ chịu, không gây bỏng rát. Thêm muối hạt, khuấy đều rồi ngâm chân trong 15–20 phút. Trong lúc ngâm, nên xoa nhẹ lòng bàn chân, day vùng huyệt Dũng tuyền ở giữa gan bàn chân để giúp khí huyết lưu thông. Ngâm xong lau khô chân, đi tất mỏng và tránh ra gió ngay.
Bài ngâm chân với ngải cứu và kinh giới giúp khu phong tán hàn
Ngải cứu vị đắng cay, tính ấm, có tác dụng ôn kinh, tán hàn, trừ thấp. Kinh giới vị cay, tính ấm, thường dùng trong các chứng cảm mạo phong hàn, đau đầu, ngạt mũi. Với người viêm xoang hay hắt hơi buổi sáng, chảy dịch trong, đau đầu âm ỉ khi gặp gió lạnh, bài ngâm này khá phù hợp để hỗ trợ làm ấm cơ thể và thông phần biểu.
Cách làm rất đơn giản: dùng 1 nắm ngải cứu tươi, 1 nắm kinh giới tươi hoặc khô, thêm vài lát gừng. Đun với 2–3 lít nước trong 10 phút, pha ấm rồi ngâm chân 15 phút vào buổi tối. Cô bác anh chị nên thực hiện 3–5 lần mỗi tuần, nhất là trong những ngày thời tiết chuyển mùa, mưa lạnh, hoặc khi cơ thể có dấu hiệu nhiễm lạnh.
Ngâm chân chữa viêm xoang vào thời điểm nào là tốt?
Thời điểm tốt nhất là buổi tối trước khi ngủ khoảng 30–60 phút. Khi ấy, dương khí sau một ngày vận hành bắt đầu thu về bên trong, ngâm chân giúp cơ thể thư giãn, khí huyết đi xuống, đầu mặt bớt căng tức. Người hay mất ngủ vì nghẹt mũi, nằm xuống là tắc một bên mũi, có thể thấy dễ chịu hơn nếu duy trì đều đặn.
Không nên ngâm chân ngay sau khi ăn no, khi đang quá đói, sau khi uống rượu, hoặc khi cơ thể đang sốt cao, ra mồ hôi nhiều. Nước ngâm không được quá nóng vì có thể làm tổn thương da, nhất là người cao tuổi, người có cảm giác bàn chân kém, người mắc bệnh lý mạch máu hoặc đái tháo đường.
Lưu ý an toàn khi áp dụng cách ngâm chân chữa viêm xoang
Ngâm chân là phương pháp hỗ trợ, không phải phép chữa thay thế hoàn toàn cho thăm khám và điều trị. Nếu cô bác anh chị có biểu hiện sốt cao, đau nhức xoang dữ dội, dịch mũi vàng xanh hôi kéo dài, đau quanh mắt, nhìn mờ, sưng mặt, đau đầu tăng nhanh hoặc viêm xoang tái phát nhiều lần, cần đi khám sớm. Đông y coi trọng trị gốc nhưng cũng không xem nhẹ dấu hiệu cấp tính, bởi bệnh như dòng nước lũ, khi đã dâng cao thì không thể chỉ dùng chiếc gáo nhỏ để tát.
Phụ nữ có thai, người suy kiệt, người bệnh tim mạch nặng, huyết áp không ổn định, người có vết thương hở ở chân, viêm da, nấm kẽ chân nên hỏi ý kiến thầy thuốc trước khi dùng. Với trẻ nhỏ, không tự ý ngâm nước quá nóng hoặc dùng dược liệu cay ấm liều cao. Sau khi ngâm, tuyệt đối không để chân ướt, không đi chân trần trên nền lạnh, không bật quạt thổi trực tiếp vào người.
Kết hợp day huyệt để tăng hiệu quả thông mũi, giảm nặng đầu
Sau khi ngâm chân, cô bác anh chị có thể day nhẹ hai bên cánh mũi, vùng ấn đường giữa hai đầu lông mày, vùng thái dương và dọc hai bên sống mũi. Mỗi vị trí day 1–2 phút, lực vừa phải, đến khi thấy ấm lên là được. Có thể kết hợp xoa hai bàn tay cho nóng rồi áp lên vùng mũi xoang. Cách này giúp khí huyết vùng đầu mặt lưu thông, hỗ trợ khai thông mũi khi bị nghẹt.
Tuy nhiên, day huyệt cần làm nhẹ nhàng, không bấm quá mạnh gây bầm đau. Người đang viêm cấp, vùng mặt sưng nóng, đau nhiều thì không nên tác động mạnh. Đông y ví khí huyết như dòng nước trong ruộng; khơi đúng đường thì lúa xanh, khơi sai cách có thể làm vỡ bờ.
Muốn trị viêm xoang tận gốc cần nhìn vào chính khí và tạng phủ
Nguyên tắc của y học cổ truyền là không chỉ nhìn vào cái mũi đang nghẹt, mà phải nhìn cả nền tạng phủ phía sau. Viêm xoang tái đi tái lại thường không đơn thuần là chuyện một hốc xoang bị viêm, mà là biểu hiện của Phế khí suy không tuyên thông, Tỳ hư sinh thấp đàm, Thận dương yếu khiến vệ khí không vững, phong hàn phong nhiệt dễ xâm nhập. Vì vậy, muốn trị tận gốc cần biện chứng rõ hàn hay nhiệt, hư hay thực, đàm thấp hay khí trệ; từ đó dùng phép trị phù hợp như khu phong tán hàn, thanh nhiệt giải độc, tuyên phế thông khiếu, kiện tỳ hóa đàm, bổ khí cố biểu, ôn dương trợ chính. Ngâm chân giống như chăm phần rễ, giúp cơ thể ấm lên và khí huyết lưu chuyển tốt hơn, nhưng nếu rễ cây đã yếu lâu ngày thì cần thêm phép bồi bổ đúng hướng, ăn uống điều độ, giữ ấm cổ gáy bàn chân, ngủ đủ, tránh lạnh, tránh khói bụi và điều hòa quá mức. Cô bác anh chị hãy nhớ, Đông y quý ở chỗ chữa khi bệnh còn manh nha, giữ chính khí trước khi tà khí bám sâu. Đừng đợi đến khi mũi tắc quanh năm, đầu nặng triền miên, giấc ngủ bị kéo vụn như tấm vải cũ mới bắt đầu chăm sóc. Khi biết lắng nghe cơ thể, biết giữ gốc Thận, kiện Tỳ, dưỡng Phế, thì đường thở mới có cơ hội thông thoáng bền lâu.
Thăm khám để được tư vấn bài thuốc phù hợp với thể bệnh viêm xoang
Cô bác anh chị thân mến, mỗi người bị viêm xoang một căn nguyên khác nhau. Có người do hàn, có người do nhiệt, có người do đàm thấp lâu ngày, có người lại do chính khí suy yếu nên cứ trái gió trở trời là tái phát. Vì vậy, tôi khuyên cô bác anh chị nên thăm khám để được bắt mạch, xem lưỡi, hỏi kỹ triệu chứng và tư vấn bài thuốc phù hợp. Cô bác anh chị có thể tham khảo các bài thuốc chữa viêm xoang do tôi nghiên cứu, đồng thời đặt lịch thăm khám tại https://bacsilephuong.com/lien-he, nhắn tin Zalo qua https://zalo.me/0963835102 hoặc gọi hotline 0963835102 để được hỗ trợ.
TTƯT, Bác sĩ Lê Phương
