Cô bác anh chị thân mến, trong cơ thể con người, mũi giống như cánh cửa đón khí trời vào nhà. Cửa thông thì nhà sáng, khí vào ra điều hòa; cửa tắc thì trong nhà ẩm thấp, tù đọng, lâu ngày sinh mùi, sinh bệnh. Viêm xoang cũng vậy, ban đầu có thể chỉ là nghẹt mũi, hắt hơi, chảy dịch, nhưng nếu để lâu, tà khí như phong, hàn, thấp, nhiệt quẩn lại ở vùng đầu mặt, làm đường khí bị bít tắc, khiến người bệnh mệt mỏi, đau nhức, mất ngủ, ăn uống kém và giảm chất lượng sống.
Trong y học cổ truyền, viêm xoang thường được nhìn dưới các phạm trù như tỵ uyên, tỵ trất, tỵ khâu. Bệnh không chỉ nằm ở cái mũi, mà còn liên quan đến Phế chủ khí, Tỳ chủ vận hóa thủy thấp, Thận giữ gốc tiên thiên và chính khí toàn thân. Vì vậy, nhận biết đúng biểu hiện của viêm xoang là bước đầu quan trọng để điều trị không chỉ phần ngọn là nghẹt mũi, chảy mũi, mà còn chăm lại phần gốc bên trong.
Biểu hiện của viêm xoang thường gặp ở giai đoạn đầu
Ở giai đoạn đầu, viêm xoang thường giống như cơn gió lạnh vừa lùa qua khe cửa. Người bệnh thấy mũi ngứa, hắt hơi liên tục, nghẹt một hoặc hai bên mũi, dịch mũi lúc đầu trong loãng, sau có thể đặc dần. Nhiều cô bác anh chị chủ quan nghĩ chỉ là cảm mạo thông thường, nhưng nếu tình trạng kéo dài, tái đi tái lại, đặc biệt khi thay đổi thời tiết, nằm điều hòa, tiếp xúc khói bụi, thì cần nghĩ nhiều đến viêm xoang.
Một biểu hiện khá điển hình là nghẹt mũi tăng về đêm hoặc sáng sớm. Khi nằm xuống, dịch ứ đọng khó thoát, khí không thông, người bệnh phải thở bằng miệng, ngủ không sâu, sáng dậy miệng khô, cổ họng vướng đờm. Theo Đông y, đó là dấu hiệu Phế khí không tuyên thông, thanh khiếu vùng mũi bị bế tắc, giống như dòng nước nhỏ bị rác chắn lại, càng để lâu càng tù đọng.
Chảy dịch mũi, dịch xuống họng và cảm giác nặng đầu
Một trong những biểu hiện của viêm xoang khiến người bệnh khó chịu nhất là chảy dịch mũi. Dịch có thể trong, trắng, vàng hoặc xanh tùy mức độ hàn, nhiệt, thấp, đàm. Nếu dịch trong loãng, gặp lạnh nặng hơn, thường nghiêng về phong hàn phạm Phế. Nếu dịch vàng đặc, mùi hôi, kèm nóng trong, khô họng, miệng đắng, thường liên quan đến nhiệt tà uất lại ở Phế, Đởm hoặc Vị.
Nhiều trường hợp dịch không chảy ra trước mà chảy xuống họng. Người bệnh hay khịt mũi, đằng hắng, ho khan hoặc ho có đờm, nhất là khi nằm. Cổ họng lúc nào cũng như có lớp nhớt bám, nuốt không trôi, khạc không sạch. Trong y học cổ truyền, đây là biểu hiện đàm thấp đình trệ, Tỳ vận hóa kém, thủy thấp không hóa được thành tân dịch trong lành mà tụ lại thành đờm, theo đường khí đi lên vùng mũi họng.
Đau nhức vùng mặt là dấu hiệu viêm xoang không nên xem nhẹ
Cô bác anh chị có thể hình dung các xoang như những khoảng rỗng trong khối xương mặt. Khi bên trong thông thoáng, ta gần như không cảm nhận gì. Nhưng khi viêm, dịch ứ lại, khí huyết không lưu thông, vùng đầu mặt sẽ đau nhức như mây đen dồn nặng trước cơn mưa. Người bệnh có thể đau vùng trán, đau hai bên má, đau quanh hốc mắt, đau sâu trong sống mũi hoặc đau lan lên đỉnh đầu.
Đau do viêm xoang thường tăng khi cúi đầu, khi thay đổi thời tiết, khi làm việc quá sức hoặc sau một đợt cảm lạnh. Có người thấy mặt nặng, mắt mỏi, đầu âm ỉ cả ngày, khả năng tập trung giảm. Theo phép biện chứng Đông y, đau là do bất thông tắc thống, nghĩa là khí huyết không thông thì sinh đau. Tà khí bế ở thanh khiếu, đàm trọc che lấp đường khí, lâu ngày làm kinh lạc vùng đầu mặt bị trở ngại.
Suy giảm khứu giác, hơi thở hôi và mệt mỏi kéo dài
Khi viêm xoang kéo dài, người bệnh có thể giảm hoặc mất khả năng ngửi mùi. Ăn uống kém ngon, không cảm nhận rõ hương vị thức ăn. Mũi là cửa ngõ của Phế, khi Phế khí không thông, khiếu mũi bị che lấp, khả năng ngửi suy giảm là điều dễ hiểu. Đây là biểu hiện không nên coi nhẹ, vì nó cho thấy tình trạng tắc nghẽn đã ảnh hưởng sâu hơn đến chức năng vùng mũi xoang.
Hơi thở hôi cũng là biểu hiện thường gặp, nhất là khi dịch xoang đặc, ứ lâu, có mùi khó chịu. Người bệnh dù vệ sinh răng miệng kỹ vẫn thấy miệng đắng, hơi thở nặng mùi. Đi kèm là cảm giác người uể oải, đầu óc nặng nề, ngủ dậy không khỏe. Theo Đông y, khi thấp nhiệt và đàm trọc tích lại, thanh dương không thăng, trọc âm không giáng, toàn thân giống như căn nhà ẩm thấp lâu ngày không mở cửa, sinh mùi và mất sinh khí.
Biểu hiện của viêm xoang theo từng thể trong y học cổ truyền
Với thể phong hàn, người bệnh thường nghẹt mũi, chảy nước mũi trong, hắt hơi nhiều, sợ lạnh, đau đầu vùng trán, gặp lạnh thì nặng hơn. Phép trị thường là khu phong, tán hàn, thông khiếu, giúp cửa mũi được mở ra, khí Phế được tuyên thông.
Với thể phong nhiệt hoặc nhiệt uất, dịch mũi thường vàng đặc, mùi hôi, đau nhức vùng mặt rõ, có thể kèm khô miệng, họng đau, người bứt rứt. Phép trị thiên về thanh nhiệt, giải độc, tuyên Phế, thông khiếu. Nếu chỉ chăm xịt rửa bên ngoài mà không hóa được phần nhiệt uất bên trong, bệnh dễ tái phát như cỏ dại mới cắt ngọn mà chưa nhổ rễ.
Với thể Tỳ hư đàm thấp, bệnh thường dai dẳng, dịch mũi trắng đục hoặc đặc dính, người mệt, ăn kém, bụng đầy, dễ buồn ngủ, chân tay nặng. Khi Tỳ yếu, thủy thấp không vận hóa được, đờm thấp cứ sinh ra, đẩy lên vùng mũi xoang. Phép trị cần kiện Tỳ, hóa thấp, trừ đàm, nâng chính khí.
Với thể Phế khí hư hoặc Thận khí hư, người bệnh hay tái phát khi thời tiết đổi mùa, sức đề kháng kém, dễ cảm, tiếng nói yếu, hơi thở ngắn, lưng gối mỏi, ngủ không sâu. Lúc này, muốn trị bền cần chú ý bổ Phế, ích khí, ôn dưỡng Thận khí, củng cố gốc tiên thiên và hậu thiên.
Khi nào biểu hiện viêm xoang cần đi thăm khám?
Cô bác anh chị nên đi thăm khám khi nghẹt mũi, chảy dịch mũi kéo dài trên 10 ngày không cải thiện; đau nhức vùng mặt tăng dần; dịch mũi vàng xanh, mùi hôi; sốt, mệt nhiều; đau quanh mắt; giảm khứu giác rõ; hoặc viêm xoang tái phát nhiều lần trong năm. Đặc biệt, trẻ nhỏ, người cao tuổi, người có bệnh nền, phụ nữ mang thai không nên tự ý dùng thuốc hay xông rửa quá mức.
Cách chăm sóc tại nhà giúp giảm khó chịu do viêm xoang
Hằng ngày, cô bác anh chị có thể rửa mũi bằng nước muối sinh lý đúng cách, giữ ấm vùng cổ gáy và bàn chân, tránh gió lạnh lùa trực tiếp vào mặt. Khi thời tiết chuyển mùa, nên hạn chế đồ lạnh, đồ tanh, rượu bia, thức khuya, vì những yếu tố này dễ làm Tỳ vị suy yếu, đàm thấp sinh thêm. Có thể uống nước ấm từng ngụm nhỏ, ăn cháo hành tía tô khi mới nhiễm lạnh, nghỉ ngơi đủ để chính khí hồi phục.
Khi xông mũi, không nên xông quá nóng hoặc quá lâu. Người có niêm mạc mũi nhạy cảm, chảy máu cam, huyết áp không ổn định cần thận trọng. Các bài thuốc, vị thuốc, phương pháp châm cứu, bấm huyệt cần được thầy thuốc thăm khám, biện chứng rồi mới dùng, bởi cùng là viêm xoang nhưng người hàn dùng khác, người nhiệt dùng khác, người hư lại càng phải khác.
Điều trị viêm xoang theo y học cổ truyền cần nhìn vào gốc bệnh
Nguyên tắc của y học cổ truyền là không chỉ đuổi tà ở ngọn mà còn phải nâng chính ở gốc. Với viêm xoang, muốn trị tận căn không thể chỉ thấy nghẹt mũi thì thông mũi, thấy đau thì giảm đau, thấy chảy dịch thì làm khô dịch. Cần xét xem bệnh thuộc phong hàn, phong nhiệt, thấp nhiệt, đàm thấp hay chính khí hư suy; xét Phế có tuyên giáng được không, Tỳ có vận hóa được thủy thấp không, Thận khí có đủ để giữ nền sức khỏe không. Người phong hàn cần khu phong tán hàn, tuyên Phế thông khiếu; người nhiệt uất cần thanh nhiệt giải độc, tiêu viêm, thông lợi thanh khiếu; người Tỳ hư đàm thấp cần kiện Tỳ hóa thấp, trừ đàm, giúp dòng nước trong cơ thể được lưu chuyển; người Phế Thận hư cần bổ khí, ích Phế, ôn dưỡng Thận, nâng sức chống đỡ của cơ thể. Khi phép trị đúng, cơ thể như mảnh vườn được khơi mương, nhổ cỏ, bón lại đất tốt; không chỉ hết úng ở một góc mà cả khu vườn dần hồi sinh. Vì vậy, cô bác anh chị đừng chờ đến khi đau nhức nặng, mất ngủ, giảm khứu giác mới lo chữa. Đông y quý ở chữ phòng, quý ở việc giữ gốc tiên thiên, chăm hậu thiên Tỳ vị, nuôi chính khí mỗi ngày. Nếu cô bác anh chị thấy những biểu hiện của viêm xoang đang lặp lại nhiều lần, hãy chủ động thăm khám để được biện chứng rõ ràng và tham khảo các bài thuốc chữa do tôi nghiên cứu, phù hợp với từng thể trạng, từng căn nguyên bệnh.
Cô bác có thể liên hệ với tôi để được tư vấn và đặt lịch thăm khám trực tiếp qua các kênh sau:
- Đăng ký thăm khám: bacsilephuong.com/lien-he
- Hotline hỗ trợ: 0963835102
- Tư vấn qua Zalo: zalo.me/0963835102
TTƯT, Bác sĩ Lê Phương
