Cô bác anh chị thân mến, trong cơ thể con người, đường mũi họng cũng giống như cánh cửa đầu làng. Khi gió lạnh, tà khí, bụi bẩn hay thời tiết đổi mùa lùa vào, nếu chính khí trong người còn vững thì cửa đóng chắc, bệnh khó xâm nhập. Nhưng khi phế khí suy, tỳ vận hóa kém, đàm thấp tích tụ, phong hàn phong nhiệt dễ nhân cơ hội mà gây nghẹt mũi, sổ mũi, đau đầu, hắt hơi. Bởi vậy, nhiều người thấy chảy nước mũi, đau vùng trán, mệt mỏi liền nghĩ mình bị cảm cúm, trong khi thực chất lại là viêm xoang đang tái phát. Ngược lại, có người mới cảm lạnh vài ngày đã vội dùng thuốc xoang kéo dài, khiến cơ thể càng thêm mệt.
Phân biệt viêm xoang và cảm cúm không chỉ là chuyện gọi đúng tên bệnh. Trong y học cổ truyền, gọi đúng bệnh cũng giống như nhìn đúng dòng nước bị tắc ở đâu để khơi thông ở đó. Nếu là cảm cúm, phép trị thường thiên về giải biểu, khu phong, tán hàn hoặc thanh nhiệt. Nếu là viêm xoang, cần chú trọng tuyên thông phế khiếu, hóa đàm, trừ thấp, nâng chính khí để bệnh không cứ giao mùa là trở lại.
Viêm xoang và cảm cúm là gì theo góc nhìn y học cổ truyền?
Cảm cúm trong Đông y thường thuộc phạm vi chứng cảm mạo, do phong tà xâm nhập phần biểu. Khi phong hàn phạm phế, người bệnh hay sợ lạnh, hắt hơi, chảy nước mũi trong, đau mỏi mình mẩy. Khi phong nhiệt phạm phế, có thể sốt, đau họng, nước mũi vàng, miệng khô, người bứt rứt. Cảm cúm thường đến nhanh như cơn gió đầu mùa, làm cơ thể mệt rũ nhưng nếu xử lý đúng thì lui trong vài ngày.
Viêm xoang theo y học cổ truyền thường liên quan đến chứng tỵ uyên, tỵ tắc. Gốc bệnh không chỉ nằm ở mũi mà còn liên hệ mật thiết với Phế, Tỳ, Thận. Phế chủ khí, khai khiếu ra mũi; Tỳ chủ vận hóa, nếu tỳ yếu thì thấp đàm sinh ra; Thận là gốc tiên thiên, khi thận khí suy thì sức chống đỡ của cơ thể giảm. Đàm thấp, phong nhiệt, phong hàn ứ lại ở vùng mũi xoang lâu ngày sẽ khiến mũi nghẹt dai dẳng, dịch mũi đặc, đau nhức vùng trán, má, hốc mắt.
Dấu hiệu phân biệt viêm xoang và cảm cúm dễ nhận biết
Thời gian mắc bệnh
Cảm cúm thường khởi phát nhanh, có thể sau khi dầm mưa, nhiễm lạnh, tiếp xúc người đang bệnh hoặc khi thời tiết thay đổi. Bệnh thường rầm rộ trong vài ngày đầu rồi giảm dần nếu cơ thể được nghỉ ngơi, ăn uống nhẹ nhàng, giữ ấm đúng cách.
Viêm xoang lại giống như đám rễ cây đã bám sâu trong đất. Triệu chứng có thể kéo dài trên 10 ngày, tái đi tái lại nhiều đợt, đặc biệt khi gặp lạnh, khói bụi, điều hòa, thay đổi thời tiết. Người bệnh hay nói rằng “cứ trở trời là mũi lại nghẹt, đầu lại nặng”.
Tính chất nước mũi
Ở cảm cúm, giai đoạn đầu nước mũi thường trong, loãng, chảy nhiều, kèm hắt hơi. Nếu cảm phong nhiệt, nước mũi có thể chuyển vàng nhưng thường đi cùng sốt, đau họng, ho, mệt toàn thân.
Ở viêm xoang, dịch mũi thường đặc hơn, có thể vàng xanh, mùi hôi, chảy xuống họng gây vướng đờm, khịt khạc nhiều. Đây là dấu hiệu cho thấy đàm trọc và nhiệt tà ứ lại ở khiếu mũi, giống như dòng suối bị bùn đất lấp, nước không thông thì sinh mùi, sinh nặng đầu.
Vị trí đau nhức
Cảm cúm thường gây đau đầu lan tỏa, đau mỏi toàn thân, người ê ẩm như vừa đi đường xa. Cảm giác đau không khu trú rõ ở vùng xoang.
Viêm xoang hay gây đau nặng vùng trán, hai bên má, quanh hốc mắt, đau tăng khi cúi đầu hoặc sáng ngủ dậy. Có người cảm thấy mặt nặng, đầu nặng, mũi tắc như bị nút lại. Trong Đông y, đó là biểu hiện khí cơ vùng đầu mặt không thông, đàm thấp và tà khí ngăn trở thanh khiếu.
Triệu chứng toàn thân
Cảm cúm thường có sốt, sợ lạnh, gai rét, đau họng, ho, mệt, ăn kém. Bệnh giống như một cơn gió mạnh quét qua toàn thân.
Viêm xoang có thể không sốt, hoặc chỉ sốt nhẹ nếu đang đợt viêm cấp. Triệu chứng nổi bật là nghẹt mũi, mất mùi, đau nhức vùng xoang, hơi thở hôi, ngủ không sâu do tắc mũi. Người bị lâu ngày thường mệt âm ỉ, kém tập trung, dễ cáu gắt vì đầu mặt lúc nào cũng nặng nề.
Bảng so sánh nhanh viêm xoang và cảm cúm
Cách chăm sóc tại nhà khi bị cảm cúm hoặc viêm xoang
Khi nghi cảm cúm
Cô bác anh chị nên nghỉ ngơi, giữ ấm cổ gáy, tránh tắm khuya, tránh gió lạnh lùa trực tiếp. Có thể dùng món cháo hành tía tô ăn nóng để hỗ trợ phát tán phong hàn, giúp cơ thể ra chút mồ hôi nhẹ. Uống nước ấm từng ngụm nhỏ, ăn thức ăn mềm, dễ tiêu để tỳ vị không phải làm việc quá sức. Khi cơ thể như mảnh ruộng đang gặp mưa gió, ta không nên chất thêm gánh nặng bằng đồ lạnh, đồ chiên rán, rượu bia.
Khi nghi viêm xoang
Với viêm xoang, việc quan trọng là giữ mũi thông và giảm đàm thấp. Cô bác anh chị có thể rửa mũi bằng nước muối sinh lý đúng cách, súc họng nước ấm, giữ phòng ngủ thoáng sạch, tránh khói thuốc, bụi mịn, mùi hóa chất. Buổi sáng nên xoa ấm hai bàn tay rồi day nhẹ vùng hai bên cánh mũi, trán, gò má để hỗ trợ khí huyết lưu thông. Người hay nghẹt mũi khi nằm nên kê đầu cao vừa phải, tránh để điều hòa quá lạnh.
Về ăn uống, người viêm xoang lâu ngày nên hạn chế đồ lạnh, nước đá, sữa lạnh, đồ ngọt béo vì dễ làm tỳ vị sinh thấp, đàm càng nhiều. Nên dùng thức ăn ấm, dễ tiêu như cháo gừng, canh rau gia vị thơm nhẹ, các món hấp luộc. Khi tỳ vị khỏe, đàm thấp bớt sinh, mũi xoang cũng nhẹ gánh hơn.
Khi nào cần đi thăm khám?
Cô bác anh chị không nên chủ quan nếu nghẹt mũi, đau nhức mặt kéo dài trên 10 ngày, sốt cao, đau đầu dữ dội, sưng quanh mắt, nhìn mờ, dịch mũi hôi nhiều, ho kéo dài hoặc bệnh tái phát nhiều lần trong năm. Với trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người có bệnh nền, việc thăm khám càng cần thiết để tránh nhầm lẫn và dùng sai thuốc.
Trong y học cổ truyền, điều trị bệnh mũi xoang hay cảm mạo không thể chỉ nhìn ngọn là mũi nghẹt hay nước mũi chảy. Muốn trị tận gốc phải xét chính khí mạnh hay yếu, phong hàn hay phong nhiệt, đàm thấp nhiều hay ít, Phế khí có tuyên thông không, Tỳ có vận hóa tốt không, Thận khí có đủ để nâng đỡ phần gốc hay không. Nếu là cảm mạo do phong hàn, phép trị cần khu phong tán hàn, giải biểu, tuyên phế; nếu là phong nhiệt thì cần sơ phong thanh nhiệt, lợi yết, tuyên phế; nếu viêm xoang dai dẳng do đàm thấp thì phải kiện tỳ hóa đàm, thông khiếu, hành khí; nếu tái phát lâu ngày kèm mệt mỏi, dễ lạnh, sức đề kháng kém thì cần bổ khí, cố biểu, nâng chính khí. Cũng như chăm một cái cây, không thể chỉ lau lá úa mà quên bồi đất, tưới gốc, thông dòng nước quanh rễ. Đông y quý ở chỗ nhìn con người như một chỉnh thể, lấy cân bằng âm dương, khí huyết, tạng phủ làm nền. Khi gốc vững thì ngọn mới xanh, khi chính khí đầy đủ thì tà khí khó ở lại lâu.
Lời khuyên từ bác sĩ Lê Phương
Cô bác anh chị thân mến, viêm xoang và cảm cúm tuy có nhiều biểu hiện giống nhau nhưng căn nguyên và cách chăm sóc không hoàn toàn giống nhau. Cảm cúm thường như cơn gió thoảng qua nếu ta biết giữ ấm, nghỉ ngơi, giải biểu đúng lúc. Viêm xoang lại như dòng nước bị tắc lâu ngày, cần thông khiếu, hóa đàm, kiện tỳ, nâng chính khí mới mong bền vững. Đừng chờ bệnh rõ ràng, đau nặng, nghẹt mũi triền miên rồi mới lo chữa. Hãy lắng nghe cơ thể từ những dấu hiệu nhỏ, bởi tiên thiên ở Thận, hậu thiên ở Tỳ Vị, Phế khí thông hay tắc đều liên quan đến sức khỏe lâu dài của mỗi người.
Nếu cô bác anh chị đang băn khoăn không biết mình bị viêm xoang hay cảm cúm, hoặc tình trạng nghẹt mũi, đau đầu, chảy dịch mũi tái phát nhiều lần, hãy chủ động thăm khám để được biện chứng đúng thể bệnh và có hướng điều trị phù hợp. Cô bác anh chị có thể đặt lịch thăm khám tại đây, nhắn tin Zalo qua https://zalo.me/0963835102 hoặc gọi hotline 0963835102. Cô bác anh chị cũng có thể tham khảo các bài thuốc chữa bệnh do tôi nghiên cứu để được chăm sóc theo hướng Đông y bài bản, an toàn và bền gốc.
TTƯT, Bác sĩ Lê Phương
