Cô bác anh chị thân mến, có những chuyện trong ăn uống tưởng nhỏ như giọt nước đầu nguồn, nhưng nếu để lâu lại thành dòng chảy ảnh hưởng đến sức khỏe. Người bị viêm xoang thường khổ vì nghẹt mũi, chảy dịch, đau nặng vùng trán, vùng má, sáng ngủ dậy đờm đặc, hơi thở nặng nề. Vì vậy câu hỏi “viêm xoang có nên uống sữa không” là điều rất nhiều cô bác anh chị băn khoăn. Có người uống sữa thấy cổ họng vướng hơn, dịch mũi đặc hơn; nhưng cũng có người uống lại không thấy ảnh hưởng gì. Vậy nên, trong Đông y, ta không nhìn một món ăn theo kiểu tuyệt đối tốt hay xấu, mà phải xét cơ địa, tạng phủ và tình trạng đàm thấp bên trong.
Viêm xoang có nên uống sữa không?
Theo tôi, người bị viêm xoang không nhất thiết phải kiêng sữa hoàn toàn, nhưng cần uống đúng cách và biết lắng nghe cơ thể. Sữa là thực phẩm có tính bổ dưỡng, giúp bồi bổ khí huyết, nâng đỡ thể trạng ở người suy nhược, ăn uống kém. Tuy nhiên, với một số người viêm xoang thuộc thể Tỳ hư sinh đàm, Phế khí không thông, thấp trọc ứ đọng, uống sữa nhiều, nhất là sữa lạnh, sữa béo, sữa ngọt, có thể khiến cảm giác đờm nhớt tăng lên, mũi bí hơn, cổ họng vướng như có màn sương phủ.
Cô bác anh chị cứ hình dung cơ thể như một mảnh vườn. Tỳ vị là đất, Phế là bầu trời, mũi là cửa ngõ đón khí. Khi đất khỏe, nước thấm đều, cây cối tươi tốt. Nhưng khi đất úng nước, thấp đọng lại, cây dễ sinh rêu mốc. Viêm xoang trong Y học cổ truyền nhiều khi không chỉ nằm ở cái mũi, mà còn liên quan đến Tỳ vận hóa kém, Phế khí bị bế tắc, phong hàn hoặc phong nhiệt xâm phạm, khiến tân dịch không lưu thông mà tụ lại thành đàm.
Vì sao uống sữa có thể làm viêm xoang khó chịu hơn?
Sữa dễ làm tăng cảm giác đờm ở người Tỳ hư đàm thấp
Trong Y học cổ truyền, Tỳ chủ vận hóa thủy thấp. Khi Tỳ yếu, đồ ăn thức uống đưa vào không được chuyển hóa trọn vẹn, phần tinh vi không đưa lên nuôi cơ thể, phần thấp trọc lại dễ đọng thành đàm. Người có biểu hiện ăn uống chậm tiêu, bụng đầy, đại tiện nát, người nặng nề, rêu lưỡi trắng dày, hay khạc đờm, mũi chảy dịch trắng đục thì thường thuộc nhóm này. Với nhóm cơ địa đó, uống nhiều sữa, đặc biệt là sữa đặc, sữa nguyên kem, sữa pha lạnh, có thể như đổ thêm nước vào nền đất vốn đã ẩm, khiến đàm thấp càng khó tiêu.
Sữa lạnh làm Phế khí dễ bị bế tắc
Phế khai khiếu ra mũi, chủ khí, chủ bì mao. Khi dùng đồ lạnh, nhất là vào sáng sớm hoặc buổi tối, hàn khí dễ làm đường khí ở mũi co lại, dịch xoang khó thoát ra ngoài. Người viêm xoang thể hàn thường hắt hơi nhiều, sợ lạnh, chảy nước mũi trong, nghẹt mũi tăng khi gặp gió lạnh. Với nhóm này, uống sữa lạnh chẳng khác nào đang nhóm bếp nhỏ mà lại dội nước lạnh vào, khí dương bị cản, mũi càng khó thông.
Không phải ai uống sữa cũng làm viêm xoang nặng hơn
Cũng cần nói cho công bằng: sữa không phải là “thủ phạm” trực tiếp gây viêm xoang ở tất cả mọi người. Có người dùng sữa ấm lượng vừa phải vẫn tiêu hóa tốt, không tăng nghẹt mũi, không tăng đờm. Những trường hợp thể trạng gầy yếu, ăn uống kém, khí huyết suy, mất ngủ, lao lực kéo dài, nếu hợp sữa thì vẫn có thể dùng như một nguồn bổ dưỡng. Điều quan trọng là không dùng theo thói quen mù mờ, mà phải theo dõi phản ứng của chính cơ thể mình.
Người viêm xoang uống sữa thế nào cho đúng?
Chọn loại sữa phù hợp
Nếu cô bác anh chị bị viêm xoang mà vẫn muốn uống sữa, nên ưu tiên sữa ấm, ít đường, ít béo. Không nên dùng sữa đá, sữa quá ngọt, sữa đặc pha nhiều đường hoặc uống kèm bánh ngọt vào buổi tối. Người dễ đầy bụng có thể thử lượng nhỏ trước, khoảng nửa cốc đến một cốc mỗi lần. Sau khi uống, nếu thấy mũi đặc dịch hơn, cổ họng vướng đờm, ho khạc nhiều, bụng đầy, phân nát thì nên giảm hoặc tạm ngưng để quan sát.
Thời điểm uống sữa tốt hơn cho người viêm xoang
Thời điểm phù hợp là sau bữa sáng hoặc sau bữa phụ ban ngày, khi dương khí còn đang vận hành. Không nên uống sữa ngay trước khi ngủ, vì ban đêm là lúc dương khí thu vào, Tỳ vị hoạt động chậm hơn, đàm thấp dễ lưu lại. Người viêm xoang mạn tính vốn hay nghẹt mũi về đêm, nếu uống sữa muộn lại càng dễ thấy cổ họng nặng, sáng dậy khạc đờm nhiều.
Cách dùng giúp giảm sinh đàm
Có thể uống sữa ấm, không uống quá nhanh, không uống khi bụng đang lạnh hoặc vừa đi ngoài trời gió về. Sau khi uống, nên súc miệng bằng nước ấm, có thể dùng thêm vài lát gừng mỏng trong bữa ăn nếu cơ địa hàn, hoặc ăn cháo hành tía tô khi mới chớm cảm lạnh. Tuy nhiên, gừng, tía tô cũng không nên dùng bừa bãi nếu người đang nóng trong, họng khô rát, dịch mũi vàng đặc, miệng khát, táo bón.
Viêm xoang nên ăn uống ra sao theo Y học cổ truyền?
Nguyên tắc ăn uống là kiện Tỳ, thông Phế, hóa đàm
Người viêm xoang nên ăn ấm, mềm, dễ tiêu. Các món như cháo gạo tẻ nấu hành, canh củ cải trắng, rau xanh luộc, món hấp ít dầu mỡ thường hợp hơn đồ chiên rán, đồ lạnh, đồ ngọt béo. Nên uống đủ nước ấm để dịch mũi bớt đặc, giữ ấm cổ gáy, tránh để quạt lạnh thổi thẳng vào mặt khi ngủ. Trong Đông y, muốn mũi thông thì không chỉ “đánh” vào mũi, mà còn phải làm cho khí cơ toàn thân lưu chuyển, Tỳ vận hóa tốt, Phế tuyên giáng điều hòa.
Những món nên hạn chế khi viêm xoang nhiều đờm
Cô bác anh chị nên hạn chế nước đá, kem lạnh, đồ ngọt, bánh kẹo, sữa đặc, thức ăn nhiều dầu mỡ, rượu bia, đồ cay nóng quá mức. Người dịch mũi vàng, đau nhức nhiều, hơi thở nóng, miệng khô đắng cần tránh lạm dụng đồ nướng, đồ chiên, gia vị cay. Người dịch mũi trắng loãng, sợ lạnh, hắt hơi liên tục lại càng cần kiêng lạnh, giữ ấm vùng cổ, ngực, lưng và bàn chân.
Khi nào người viêm xoang nên thận trọng với sữa?
Nếu sau khi uống sữa, cô bác anh chị thấy nghẹt mũi tăng rõ, đờm đặc hơn, ho nhiều, bụng đầy, tiêu lỏng, nổi mẩn, ngứa họng hoặc khó chịu kéo dài thì nên dừng lại và theo dõi. Trẻ nhỏ, người cao tuổi, người có cơ địa dị ứng, người viêm xoang tái phát nhiều lần càng cần thận trọng. Đặc biệt, nếu có sốt, đau nhức vùng mặt dữ dội, dịch mũi hôi, đau đầu tăng, nhìn mờ hoặc viêm xoang kéo dài không cải thiện, cần đi thăm khám để được đánh giá đầy đủ, không nên chỉ tự điều chỉnh bằng ăn uống tại nhà.
Muốn trị viêm xoang tận gốc cần nhìn vào căn nguyên
Theo nguyên tắc Y học cổ truyền, viêm xoang không đơn thuần là chuyện dịch mắc ở trong hốc mũi, mà là biểu hiện của sự mất điều hòa giữa chính khí và tà khí, giữa Phế, Tỳ, Thận và đường kinh lạc vùng đầu mặt. Khi chính khí suy, vệ khí ngoài da yếu, phong hàn, phong nhiệt, thấp trọc dễ thừa cơ xâm nhập. Khi Tỳ hư, thủy thấp không hóa, đàm sinh ra rồi theo đường khí bốc lên vùng mũi xoang. Khi Phế khí không tuyên thông, cửa mũi như cánh cửa mùa nồm, mở không thông, đóng không kín, dịch cứ ứ lại dai dẳng. Khi Thận khí suy lâu ngày, gốc tiên thiên không vững, cơ thể dễ tái phát mỗi khi thay đổi thời tiết. Bởi vậy, muốn xử lý tận gốc cần dựa vào phép trị cổ truyền như khu phong tán hàn khi tà lạnh còn ở biểu, thanh nhiệt giải độc khi nhiệt thịnh, kiện Tỳ hóa thấp khi đàm nhiều, tuyên Phế thông khiếu khi mũi bít tắc, bổ khí cố biểu khi hay tái phát, bổ Thận nạp khí khi bệnh lâu ngày làm chính khí hao tổn. Ăn uống, trong đó có việc dùng sữa, chỉ là một nhánh nhỏ; gốc rễ vẫn là phục hồi sự vận hành hài hòa của tạng phủ, giống như muốn dòng nước trong thì phải khơi nguồn, vét bùn và giữ bờ cho vững.
Lời khuyên từ Bác sĩ Lê Phương
Cô bác anh chị thân mến, với câu hỏi viêm xoang có nên uống sữa, tôi khuyên rằng: không cần kiêng tuyệt đối nếu cơ thể dung nạp tốt, nhưng phải tránh sữa lạnh, sữa ngọt béo và không uống quá muộn. Đông y quý ở chỗ nhìn người bệnh như nhìn một cái cây: lá héo có thể do nắng gắt, do đất úng, do rễ yếu, chứ không chỉ do chiếc lá. Người viêm xoang cũng vậy, cần chủ động chăm sóc từ khi mới chớm nghẹt mũi, hắt hơi, đờm vướng, đừng chờ bệnh nặng rồi mới lo. Nếu cô bác anh chị đang bị viêm xoang dai dẳng, tái phát theo mùa, đã kiêng khem nhiều mà vẫn không đỡ, có thể tham khảo các bài thuốc chữa viêm xoang do tôi nghiên cứu, kết hợp thăm khám để xác định đúng thể bệnh và phép trị phù hợp.
Để được tư vấn cụ thể, cô bác anh chị có thể đặt lịch thăm khám tại đây, nhắn tin Zalo qua https://zalo.me/0963835102 hoặc gọi hotline 0963835102. Chăm sóc sớm là giữ lấy gốc rễ sức khỏe, để hơi thở được thông, giấc ngủ được yên và cơ thể nhẹ nhõm hơn mỗi ngày.
TTƯT, Bác sĩ Lê Phương
