Chữa viêm xoang bằng bạc hà theo Y học cổ truyền: Cách dùng đúng để thông mũi, nhẹ đầu

TTƯT BS.CKII. Bs. Lê Phương

Đã hỏi: 02h40 - 18/06/2026

Cô bác anh chị thân mến, trong Đông y có câu: “Thông thì bất thống, thống thì bất thông”. Đường mũi cũng như con mương nhỏ dẫn nước vào ruộng, khi trong sạch thì khí trời ra vào nhẹ nhàng, đầu óc khoan khoái; nhưng khi phong hàn, phong nhiệt, đàm thấp làm bít tắc, dòng khí bị nghẽn lại thì sinh nghẹt mũi, đau vùng trán, nặng đầu, chảy dịch, hắt hơi, mùi vị cũng kém đi. Bởi vậy, nhiều người tìm đến cách chữa viêm xoang bằng bạc hà với mong muốn làm thông thoáng mũi xoang, giảm cảm giác bí bách khó chịu.

Tôi thường ví bạc hà như làn gió mát đầu hè. Gió ấy có thể làm tan sự oi nặng trong khoang mũi, nhưng nếu dùng sai lúc, sai thể bệnh thì cũng dễ làm cơ thể thêm lạnh, niêm mạc thêm khô. Vì vậy, hiểu đúng vị thuốc bạc hà theo Y học cổ truyền là điều rất quan trọng.

Bạc hà trong Y học cổ truyền có tác dụng gì với viêm xoang?

Bạc hà là vị thuốc có vị cay, tính mát, quy vào kinh Phế và Can. Trong phép trị cổ truyền, bạc hà thường được dùng để sơ tán phong nhiệt, thanh lợi đầu mục, thông mũi, lợi hầu họng. Với người viêm xoang có biểu hiện nghẹt mũi, nhức đầu vùng trán, hắt hơi, nước mũi đặc hoặc hơi vàng, họng vướng, miệng hơi khô, bạc hà có thể giúp làm thông khiếu, đưa tà khí ở phần biểu thoát ra ngoài.

Theo Đông y, mũi là khiếu của Phế. Phế khí tuyên thông thì hơi thở điều hòa, mũi thông, tiếng nói sáng. Khi Phế bị phong tà quấy nhiễu, khí không tuyên giáng, đàm trọc ứ lại ở xoang mũi thì sinh viêm, nghẹt, đau nhức. Bạc hà nhờ tính thơm, nhẹ, đi lên phần đầu mặt nên thường được dùng trong các trường hợp cần giải biểu, thông khiếu, làm nhẹ cảm giác nặng đầu như có chiếc khăn ướt phủ trên trán.

Chữa viêm xoang bằng bạc hà phù hợp với trường hợp nào?

Không phải ai bị viêm xoang cũng dùng bạc hà theo một cách giống nhau. Bạc hà thường phù hợp hơn với người có biểu hiện phong nhiệt phạm Phế: nghẹt mũi, chảy dịch mũi đục hoặc vàng nhạt, vùng trán đau âm ỉ, người hơi nóng, họng khô rát, hơi thở nóng, dễ cáu gắt. Khi ấy, bạc hà giống như chiếc quạt nhỏ giúp tán bớt nhiệt uất ở phần đầu mặt.

Ngược lại, nếu cô bác anh chị thuộc thể hàn thấp, nước mũi trong loãng, sợ lạnh, tay chân lạnh, người mệt, ăn uống kém, bụng dễ lạnh, đi ngoài lỏng thì không nên lạm dụng bạc hà đơn độc. Vì bạc hà tính mát, dùng nhiều có thể khiến Tỳ dương yếu hơn, đàm thấp càng dễ sinh. Đông y chữa bệnh không chỉ nhìn vào cái mũi, mà phải nhìn cả gốc rễ tạng Phế, Tỳ, Thận.

Cách dùng bạc hà hỗ trợ cải thiện viêm xoang tại nhà

1. Xông mũi bằng bạc hà giúp thông thoáng đường thở

Cô bác anh chị có thể dùng một nắm nhỏ lá bạc hà tươi, rửa sạch, cho vào nồi nước sôi, đậy nắp khoảng 3 đến 5 phút rồi mở hé để xông. Khi xông nên để mặt cách nồi nước một khoảng an toàn, hít nhẹ bằng mũi, thở ra bằng miệng, thực hiện khoảng 5 đến 7 phút. Cách này phù hợp khi mũi nghẹt, đầu nặng, cảm giác dịch ứ trong xoang khó thoát ra.

Lưu ý không xông khi nước quá nóng, không trùm kín quá lâu, không xông cho trẻ nhỏ nếu không có người lớn theo sát. Người đang sốt cao, chảy máu cam, mũi quá khô rát hoặc vừa phẫu thuật vùng mũi xoang cần hỏi ý kiến thầy thuốc trước khi áp dụng.

2. Uống trà bạc hà khi viêm xoang kèm họng khô, đầu nặng

Dùng 3 đến 5g bạc hà khô hoặc một ít lá bạc hà tươi, hãm với nước sôi trong 5 đến 7 phút, uống ấm sau ăn. Có thể phối hợp thêm vài lát gừng mỏng nếu người dễ lạnh bụng, nhưng không nên cho quá nhiều gừng khi có biểu hiện nóng trong, họng rát, nước mũi vàng đặc.

Trà bạc hà chỉ nên dùng lượng vừa phải. Bạc hà có tính tân tán, nếu dùng quá nhiều có thể làm hao khí, ra mồ hôi nhiều, người bủn rủn. Phụ nữ có thai, người đang cho con bú, trẻ nhỏ, người có bệnh nền hoặc đang dùng thuốc điều trị dài ngày nên thận trọng và hỏi ý kiến chuyên môn.

3. Day ấn huyệt kết hợp mùi thơm bạc hà

Sau khi xông hoặc uống trà, cô bác anh chị có thể day nhẹ hai bên cánh mũi tại huyệt Nghinh hương, vùng giữa hai đầu lông mày tại Ấn đường, vùng trán và hai bên thái dương. Mỗi vị trí day 1 đến 2 phút, lực vừa đủ ấm lên, không day mạnh đến bầm đau. Cách làm này giúp khí huyết vùng đầu mặt lưu thông hơn, giống như khơi lại lối đi cho dòng nước bị nghẽn.

Lưu ý an toàn khi chữa viêm xoang bằng bạc hà

Bạc hà là vị thuốc quen thuộc nhưng không nên xem là “thuốc chữa khỏi viêm xoang” cho mọi trường hợp. Nếu viêm xoang kéo dài, đau nhức nhiều, sốt, dịch mũi hôi, đau quanh mắt, giảm thị lực, chảy máu mũi hoặc tái phát liên tục, cô bác anh chị cần đi thăm khám để được đánh giá đầy đủ. Dùng bạc hà tại nhà chỉ nên coi là biện pháp hỗ trợ, giúp thông mũi, dễ chịu hơn trong một số thể bệnh phù hợp.

Đông y coi trọng biện chứng luận trị. Cùng là viêm xoang nhưng có người do phong nhiệt, có người do phong hàn, có người do Tỳ hư sinh đàm, có người do Thận khí yếu khiến chính khí không giữ được phần biểu. Nếu chỉ thấy nghẹt mũi mà vội dùng bạc hà lâu ngày thì khác nào thấy lá cây úa mà chỉ tưới trên ngọn, trong khi gốc rễ dưới đất đã thiếu nước từ lâu.

Muốn trị viêm xoang tận gốc cần điều hòa từ Phế, Tỳ, Thận

Nguyên tắc của Y học cổ truyền khi trị viêm xoang không dừng ở việc làm thông mũi nhất thời, mà phải xét gốc bệnh nằm ở đâu. Nếu phong hàn bít tắc thì cần khu phong tán hàn, tuyên thông Phế khí; nếu phong nhiệt uất ở đầu mặt thì cần sơ phong thanh nhiệt, thông khiếu; nếu đàm thấp quẩn quanh do Tỳ hư thì phải kiện Tỳ hóa thấp, giúp nguồn sinh đàm giảm đi; nếu bệnh lâu ngày, chính khí suy, tái đi tái lại theo mùa thì cần bổ khí, cố biểu, nâng sức chống đỡ của cơ thể. Bạc hà khi dùng đúng có thể như cơn gió mở đường, giúp mũi xoang thông thoáng hơn, nhưng để con đường ấy không tắc trở lại thì phải chăm cả nền đất, tức là chăm Phế cho khí thông, chăm Tỳ cho đàm không sinh, chăm Thận cho gốc tiên thiên vững vàng. Cô bác anh chị hãy chủ động lắng nghe cơ thể từ khi mới nghẹt mũi, mới nặng đầu, đừng chờ bệnh rõ ràng, xoang đau dai dẳng rồi mới lo chữa. Đông y quý ở chỗ phòng từ sớm, trị từ gốc, dưỡng từ ngày thường. Nếu cô bác anh chị đồng tình với quan điểm ấy, hãy tìm hiểu và tham khảo các bài thuốc chữa viêm xoang do tôi nghiên cứu, được xây dựng trên phép trị cổ truyền và điều chỉnh theo từng thể trạng cụ thể.

Nếu tình trạng viêm xoang của cô bác anh chị kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc chưa biết mình thuộc thể phong hàn, phong nhiệt hay Tỳ hư đàm thấp, hãy chủ động thăm khám để được tư vấn đúng hướng.