Cô bác anh chị thân mến, người bị viêm xoang lâu ngày thường khổ như căn nhà ẩm thấp sau mùa mưa: cửa đóng kín, gió không thông, hơi ẩm đọng lại khiến mùi hôi, nặng đầu, nghẹt mũi cứ âm ỉ. Có người sáng ngủ dậy đã hắt hơi, nước mũi chảy ròng; có người đau tức vùng trán, hai bên má, cúi xuống là nặng như đội đá. Trong Y học cổ truyền, viêm xoang thường được xếp gần với chứng “tỵ uyên”, “tỵ tắc”, căn nguyên hay gặp là phong hàn, phong nhiệt, thấp trọc, đàm thấp uất lại ở vùng mũi xoang. Khi cửa mũi như dòng suối bị bùn lấp, muốn nước trong trở lại thì không chỉ khai thông tại chỗ mà còn phải điều hòa Phế, kiện Tỳ, hóa thấp, nâng chính khí để tà khí không còn chỗ bám.
Vì sao ké đầu ngựa thường được nhắc đến trong chữa viêm xoang?
Ké đầu ngựa trong Đông y thường dùng phần quả chín phơi khô, gọi là thương nhĩ tử. Vị thuốc này có vị cay, hơi đắng, tính ấm, quy chủ yếu vào kinh Phế. Phế lại khai khiếu ra mũi, giống như mái nhà có ống thông khói; Phế khí thông thì mũi dễ thở, Phế khí bị phong hàn, đàm thấp che lấp thì mũi nghẹt, chảy dịch, khứu giác kém. Bởi vậy, thương nhĩ tử được cổ nhân dùng với công năng tán phong, thông khiếu, trừ thấp, chỉ thống, phù hợp với những trường hợp nghẹt mũi, chảy nước mũi, đau nhức vùng trán, đau đầu do phong tà quấy nhiễu ở phần trên.
Tuy vậy, cô bác anh chị cần hiểu cho đúng: ké đầu ngựa không phải “thần dược trị xoang tận gốc” nếu dùng đơn độc. Nó giống chiếc cuốc giúp khơi dòng nước bị tắc; còn muốn ruộng vườn khô ráo lâu dài thì phải xem đất có bị úng không, nguồn nước có bị tù không, thân cây có yếu không. Viêm xoang lâu năm thường liên quan đến Tỳ hư sinh thấp, Phế khí suy, vệ khí kém, gặp lạnh là tái phát. Vì thế, dùng ké đầu ngựa phải đặt trong phép trị tổng thể.
Chữa viêm xoang bằng ké đầu ngựa hợp với thể bệnh nào?
Thể phong hàn phạm Phế
Người bệnh thường nghẹt mũi nhiều, nước mũi trong loãng, hắt hơi khi gặp lạnh, sợ gió, đau đầu vùng trán hoặc gáy. Với thể này, nguyên tắc là khu phong, tán hàn, tuyên thông Phế khí. Ké đầu ngựa tính ấm nên thường được phối hợp với các vị thơm cay như tân di, bạch chỉ, kinh giới để mở khiếu mũi, làm ấm đường thở.
Thể thấp trọc ứ đọng ở xoang
Biểu hiện hay gặp là dịch mũi đặc, dai dính, nặng đầu, người mệt, ăn uống kém, lưỡi rêu nhớt. Đây là lúc “bùn thấp” đọng lại, dòng khí không lưu thông. Nguyên tắc cần kiện Tỳ, hóa thấp, thông khiếu. Nếu chỉ dùng thuốc thông mũi mà không kiện Tỳ thì giống như múc nước trong chum mà quên vá lỗ rò, bệnh dễ tái đi tái lại.
Thể phong nhiệt, nhiệt độc
Người bệnh có thể chảy dịch vàng xanh, mùi hôi, đau nhức nhiều, miệng khô, họng rát. Với thể này, ké đầu ngựa không nên dùng tùy tiện theo kiểu làm ấm mạnh, mà cần phối hợp phép thanh nhiệt, giải độc, thông khiếu. Trường hợp đau tăng, sốt, dịch mũi hôi nhiều, cô bác anh chị nên đi khám để tránh để bệnh kéo dài thành biến chứng.
Cách dùng ké đầu ngựa chữa viêm xoang tại nhà
Cách sắc uống hỗ trợ thông mũi
Cô bác anh chị có thể dùng quả ké đầu ngựa đã sao vàng khoảng 6–12g mỗi ngày, sắc với 500–700ml nước còn khoảng 250–300ml, chia 2 lần uống sau ăn. Không nên dùng quả còn xanh, quả mốc, quả mọc mầm hoặc tự ý tăng liều. Khi sao, vị thuốc được làm giảm bớt tính kích ứng, cũng như hạt lúa phải rang vừa lửa mới dậy mùi mà không cháy khét.
Bài phối hợp thường dùng cho nghẹt mũi, đau đầu
Có thể tham khảo bài gồm: ké đầu ngựa sao vàng 8g, tân di 6g, bạch chỉ 6g, kinh giới 6g, bạc hà 3g cho vào sau khi gần tắt bếp. Sắc uống trong ngày, dùng ngắn ngày khi nghẹt mũi, đau đầu, hắt hơi. Bài này thiên về khu phong, thông khiếu, phù hợp hơn với người bị nghẹt mũi do lạnh, sổ mũi, đau vùng trán. Người có biểu hiện nóng trong, táo bón, khô họng nhiều không nên tự dùng kéo dài.
Cách xông mũi hỗ trợ tại nhà
Cô bác anh chị có thể dùng ké đầu ngựa sao vàng một lượng nhỏ phối cùng lá tía tô, kinh giới, bạc hà, gừng vài lát, đun sôi rồi xông hơi vùng mũi 5–7 phút. Khi xông cần giữ khoảng cách vừa phải, tránh bỏng. Sau xông không ra gió lạnh ngay. Cách này giúp hơi thuốc thơm cay mở đường mũi, giống như mở cửa cho căn phòng ẩm được thông gió.
Lưu ý an toàn khi dùng ké đầu ngựa chữa viêm xoang
Ké đầu ngựa là vị thuốc có độc tính nhẹ, vì vậy không nên dùng bừa bãi, không dùng liều cao, không dùng kéo dài liên tục khi chưa có hướng dẫn của thầy thuốc. Phụ nữ có thai, người đang cho con bú, trẻ nhỏ, người bệnh gan thận, người đang dùng nhiều thuốc điều trị nền cần hỏi ý kiến bác sĩ Y học cổ truyền trước khi sử dụng. Nếu sau khi dùng có buồn nôn, đau bụng, chóng mặt, mệt lả, vàng da, tiểu ít hoặc bất kỳ dấu hiệu bất thường nào thì phải ngừng ngay và đi khám.
Một điều tôi luôn nhắc người bệnh là: chữa xoang không chỉ nằm ở nồi thuốc. Cô bác anh chị cần giữ ấm vùng cổ gáy, tránh gió lạnh buổi sớm, rửa mũi bằng nước muối sinh lý đúng cách, ngủ đủ, hạn chế đồ lạnh, đồ tanh sống, rượu bia, thức ăn nhiều dầu mỡ vì những thứ này dễ làm Tỳ Vị sinh thấp, đàm trọc lại kéo lên vùng mũi xoang. Khi cơ thể như mảnh vườn được chăm đều, cỏ dại mới khó mọc lại.
Muốn trị viêm xoang tận gốc cần biện chứng theo Y học cổ truyền
Theo nguyên tắc Y học cổ truyền, muốn chữa viêm xoang không thể chỉ thấy nghẹt mũi là lo thông mũi, thấy chảy dịch là lo làm khô dịch. Gốc bệnh có người nằm ở phong hàn quấn ngoài bì phu, cần khu phong tán hàn, tuyên Phế thông khiếu; có người do phong nhiệt, nhiệt độc nung nấu, cần thanh nhiệt giải độc, tiêu viêm, khai khiếu; có người lại vì Tỳ khí hư, vận hóa kém, thấp đàm sinh ra như ao tù sau mưa, cần kiện Tỳ hóa thấp, ích khí nâng chính; người viêm xoang lâu năm, hay tái phát khi trái gió trở trời còn phải xét đến Phế khí hư, vệ khí yếu, Thận khí không vững, lúc ấy phép trị phải vừa công tà vừa bồi bổ gốc rễ. Đông y nhìn mũi không tách rời tạng phủ, nhìn dịch mũi không tách rời khí huyết tân dịch, nhìn cơn đau không tách rời sự bế tắc của kinh lạc. Vì vậy, ké đầu ngựa chỉ là một vị trong kho thuốc, dùng đúng thì như người mở lối cho dòng nước, dùng sai thì dễ làm lệch thế cân bằng âm dương. Cô bác anh chị muốn bệnh bền vững phải kiên trì điều chỉnh từ căn nguyên, giữ ấm, dưỡng chính khí, ăn uống thuận mùa, nghỉ ngơi điều độ và dùng thuốc theo thể bệnh cụ thể.
Cô bác anh chị thân mến, tạng Thận là gốc tiên thiên, Tỳ Vị là nguồn sinh hóa khí huyết, Phế là chiếc lọng che chở bên ngoài và khai khiếu ra mũi. Khi ba gốc ấy được chăm sóc, cơ thể như cây có rễ sâu, gặp gió mùa cũng khó nghiêng đổ. Đừng chờ đến khi xoang đau nhức, nghẹt đặc, mất ngủ, mệt mỏi rồi mới lo chữa; hãy chủ động chăm sóc từ khi những dấu hiệu nhỏ mới chớm. Nếu cô bác anh chị đang bị viêm xoang kéo dài, tái phát nhiều lần, muốn được thăm khám và tư vấn bài thuốc phù hợp với thể trạng
- Hãy đặt lịch thăm khám tại: https://bacsilephuong.com/lien-he
- Nhắn tin Zalo: https://zalo.me/0963835102
- Gọi hotline: 0963835102
TTƯT, Bác sĩ Lê Phương
