Cô bác anh chị thân mến, trong Đông y, mũi không chỉ là nơi hít thở mà còn là “cửa ngõ của Phế”. Khi phong hàn, phong nhiệt, thấp đàm hoặc chính khí suy yếu làm bế tắc đường thông khiếu, người bệnh dễ thấy nghẹt mũi, chảy dịch, đau nặng vùng trán, hai bên má, hắt hơi kéo dài. Viêm xoang vì thế không đơn thuần là chuyện “cái mũi bị viêm”, mà giống như một dòng suối bị bùn đất lấp lại: muốn nước trong chảy thông, phải vừa khai thông chỗ tắc, vừa làm sạch đàm thấp, vừa bồi lại gốc khí của cơ thể.
Trong dân gian, chữa viêm xoang bằng lá lốt là mẹo được nhiều người truyền nhau nhờ đặc tính cay ấm, thơm nồng, dễ kiếm. Tuy nhiên, dùng lá lốt thế nào cho đúng, ai nên thận trọng, trường hợp nào cần đi khám sớm thì không phải ai cũng nắm rõ. Bài viết này, tôi sẽ phân tích dưới góc nhìn y học cổ truyền để cô bác anh chị hiểu đúng và áp dụng an toàn hơn tại nhà.
Lá lốt chữa viêm xoang có tác dụng gì theo y học cổ truyền?
Lá lốt có vị cay, tính ấm, mùi thơm đặc trưng, thường được Đông y xếp vào nhóm giúp ôn trung, tán hàn, hành khí, chỉ thống, trừ thấp. Khi dùng ngoài hoặc xông hít đúng cách, tính thơm cay của lá lốt có thể hỗ trợ làm thông mũi, giảm cảm giác nặng đầu, giúp dịch mũi loãng và dễ thoát ra hơn.
Với chứng viêm xoang, Đông y thường quy về các thể như phong hàn phạm Phế, phong nhiệt uất ở tỵ khiếu, đàm thấp ứ trệ hoặc Phế Tỳ khí hư. Lá lốt phù hợp hơn với người có biểu hiện thiên về hàn thấp: nghẹt mũi nhiều khi gặp lạnh, dịch mũi trong hoặc hơi đục, đầu nặng, sợ gió, người mệt, rêu lưỡi trắng nhớt. Khi ấy, lá lốt giống như nắm rơm khô nhóm lại bếp lửa nhỏ, giúp làm ấm vùng bị lạnh, tán bớt khí trệ và hỗ trợ thông khiếu.
Vì sao lá lốt có thể hỗ trợ thông mũi, giảm nghẹt?
Theo nguyên lý Đông y, “bất thông tắc thống”, nơi nào không thông thì nơi đó sinh đau, sinh nặng, sinh tức. Khi xoang bị bít tắc bởi đàm thấp, phong hàn hoặc nhiệt tà, người bệnh thường thấy mũi nghẹt, đầu nặng như đội khăn ướt, vùng trán và gò má đau âm ỉ. Tính cay thơm của lá lốt có khả năng hành khí, tán hàn, làm khí cơ vùng mũi được khai mở phần nào.
Dù vậy, cô bác anh chị cần nhớ: lá lốt chỉ là một vị thuốc Nam hỗ trợ, không phải “chìa khóa vạn năng” cho mọi thể viêm xoang. Nếu xoang có mủ vàng xanh, sốt, đau dữ dội, hôi miệng rõ, đau răng hàm trên hoặc bệnh kéo dài tái phát nhiều lần, cần thăm khám để biết gốc bệnh nằm ở hàn, nhiệt, đàm, thấp hay chính khí suy.
Cách chữa viêm xoang bằng lá lốt tại nhà
Khi áp dụng các mẹo dân gian, điều quan trọng không phải dùng thật mạnh mà là dùng đúng mức. Cây thuốc cũng như dòng nước: chảy vừa thì tưới mát ruộng đồng, chảy quá lại thành ngập úng. Dưới đây là một số cách dùng lá lốt thường được áp dụng để hỗ trợ cải thiện triệu chứng viêm xoang.
Xông mũi bằng lá lốt
Cô bác anh chị chuẩn bị khoảng 1 nắm lá lốt tươi, rửa sạch, có thể ngâm nước muối loãng rồi để ráo. Cho lá vào nồi cùng khoảng 1 lít nước, đun sôi 5 đến 7 phút. Sau đó mở hé vung, để hơi nước bốc lên vừa phải rồi cúi mặt cách nồi khoảng 25 đến 30cm, trùm khăn kín đầu và xông trong 5 đến 10 phút.
Khi xông, nên hít thở chậm, nhẹ, không cố hít quá sâu khi hơi còn nóng. Sau xông, lau khô mồ hôi, tránh ra gió lạnh ngay. Mỗi tuần có thể xông 2 đến 3 lần, phù hợp hơn với người nghẹt mũi do lạnh, dịch mũi đặc nhẹ, đầu nặng. Không xông khi đang sốt cao, chảy máu cam, người quá yếu, trẻ nhỏ chưa biết phối hợp hoặc người có bệnh hô hấp dễ co thắt.
Dùng nước lá lốt vệ sinh vùng mũi ngoài
Một cách nhẹ nhàng hơn là lấy lá lốt tươi rửa sạch, đun với nước, để nguội bớt rồi dùng hơi ấm để rửa vùng cánh mũi, day nhẹ hai bên sống mũi và huyệt Nghinh hương. Cách này không đưa nước lá vào sâu trong mũi, nhờ vậy giảm nguy cơ kích ứng niêm mạc.
Cô bác anh chị tuyệt đối không tự ý giã lá lốt sống rồi nhỏ trực tiếp vào mũi nhiều lần trong ngày. Niêm mạc mũi vốn mỏng như lớp lụa non, nếu gặp nước cốt quá đậm, không đảm bảo vệ sinh hoặc dùng sai thể bệnh, có thể bị xót, rát, phù nề, thậm chí nghẹt nặng hơn.
Kết hợp day ấn huyệt hỗ trợ thông xoang
Sau khi xông hoặc vệ sinh mũi, có thể dùng đầu ngón tay day nhẹ các vùng quanh mũi. Day hai bên cánh mũi, dọc sống mũi, vùng giữa hai đầu lông mày và hai bên gò má trong 3 đến 5 phút. Lực day vừa phải, tạo cảm giác ấm tức nhẹ là được.
Theo Đông y, tác động vùng huyệt quanh mũi giúp hành khí, thông lạc, hỗ trợ khai thông tỵ khiếu. Việc này giống như khơi nhẹ con mương nhỏ trước sân: không thay thế việc trị gốc, nhưng giúp dòng khí huyết tại chỗ bớt ứ trệ.
Ai nên thận trọng khi chữa viêm xoang bằng lá lốt?
Lá lốt có tính ấm nên người có biểu hiện nhiệt rõ cần thận trọng: mũi khô rát, dịch vàng đặc, họng khô, miệng đắng, táo bón, người nóng bứt rứt, lưỡi đỏ, rêu vàng. Nếu dùng vị cay ấm trong lúc nhiệt đang thịnh, khác nào trời đã hanh khô lại thêm gió nóng, dễ làm niêm mạc khó chịu hơn.
Phụ nữ có thai, trẻ nhỏ, người có cơ địa dị ứng, người từng kích ứng với tinh dầu hoặc các loại lá thơm nên hỏi ý kiến thầy thuốc trước khi dùng. Người có polyp mũi, lệch vách ngăn, viêm xoang mạn tính lâu năm, viêm xoang do răng hoặc đau đầu dữ dội không nên chỉ dựa vào mẹo tại nhà.
Khi nào người viêm xoang cần đi khám?
Cô bác anh chị nên đi khám nếu nghẹt mũi, đau xoang kéo dài trên 10 ngày không đỡ; sốt, đau đầu tăng; dịch mũi vàng xanh, hôi; sưng đau quanh mắt; nhìn mờ; đau răng hàm trên; viêm xoang tái phát nhiều đợt trong năm. Đây là những dấu hiệu cho thấy bệnh không còn ở mức đơn giản để chỉ xông lá hoặc chăm sóc tại nhà.
Trong y học cổ truyền, muốn trị viêm xoang bền vững phải biện chứng rõ: người do phong hàn thì khu phong tán hàn, thông khiếu; người do phong nhiệt thì sơ phong thanh nhiệt; người do đàm thấp thì hóa đàm, táo thấp, kiện Tỳ; người do Phế khí hư thì bổ Phế, ích khí, cố biểu; người do Thận khí suy, bệnh dai dẳng lâu ngày thì cần ôn bổ gốc Thận, nâng chính khí. Nếu chỉ chăm chăm làm thông mũi mà quên gốc Tỳ sinh đàm, Phế chủ khí, Thận nạp khí thì bệnh dễ như cỏ dại sau mưa, cắt ngọn rồi lại mọc. Vì vậy, lá lốt có thể là một nhánh nhỏ trong phép trị, giúp hỗ trợ tán hàn, hành khí, thông khiếu ở người phù hợp, nhưng không nên xem là phương thuốc trị tận gốc cho mọi trường hợp. Cái hay của Đông y là nhìn người bệnh như nhìn cả khu vườn: đất có ẩm không, rễ có yếu không, gió lạnh từ đâu thổi tới, nước có bị ứ ở rãnh nào không. Khi hiểu đúng căn nguyên, phép trị mới vững, bài thuốc mới đi vào đúng chỗ cần đi.
Đặt lịch thăm khám viêm xoang cùng bác sĩ Lê Phương
Cô bác anh chị thân mến, viêm xoang để lâu không chỉ làm mũi nghẹt, đầu nặng, ngủ kém mà còn khiến cơ thể hao khí, tinh thần mệt mỏi, chất lượng sống giảm sút từng ngày. Chăm sóc sức khỏe cũng như chăm gốc cây: đợi lá vàng rụng hết mới tưới thì đã muộn, tốt nhất là nhận biết sớm và điều chỉnh từ khi bệnh còn âm ỉ.
Nếu cô bác anh chị đang bị viêm xoang tái phát, nghẹt mũi kéo dài, dùng nhiều cách chưa ổn, hãy chủ động thăm khám để được biện chứng theo thể bệnh và có hướng điều trị phù hợp.
- Hãy đặt lịch thăm khám tại: https://bacsilephuong.com/lien-he
- Nhắn tin Zalo: https://zalo.me/0963835102
- Gọi hotline: 0963835102
TTƯT, Bác sĩ Lê Phương
