Cô bác anh chị thân mến, cơ thể con người giống như một khu vườn. Khi đất là Tỳ Vị yếu, nước là đàm thấp ứ đọng, gió lạnh và nhiệt độc lại thừa cơ xâm nhập, thì vùng mũi xoang chẳng khác nào con mương bị bùn lấp, nước không thông, khí không thoát. Người bị viêm xoang mũi vì thế hay nghẹt mũi, chảy dịch, đau nặng đầu, hắt hơi, hơi thở có mùi, sáng dậy khạc đờm, gặp lạnh hoặc ăn uống sai cách là bệnh lại bùng lên.
Trong Y học cổ truyền, viêm xoang mũi thường liên quan đến Phế, Tỳ, Thận và sự lưu thông của khí huyết vùng đầu mặt. Phế chủ bì mao, khai khiếu ra mũi; Tỳ chủ vận hóa, nếu Tỳ yếu thì sinh đàm thấp; Thận là gốc tiên thiên, khi chính khí suy thì tà khí dễ lưu lại dai dẳng. Vì vậy, câu hỏi viêm xoang mũi không nên ăn gì không chỉ là chuyện kiêng khem nhất thời, mà là cách giúp cơ thể bớt sinh đàm, bớt tích nhiệt, bớt làm “tắc dòng nước” trong các hốc xoang.
Viêm xoang mũi không nên ăn gì để tránh sinh đàm thấp?
Theo Đông y, đàm không tự nhiên mà có. Đàm thường sinh ra khi Tỳ Vị vận hóa kém, thức ăn vào không chuyển thành khí huyết tinh vi mà hóa thành thấp trọc. Thấp lâu ngày cô đặc lại thành đàm, đàm theo khí đưa lên vùng mũi xoang, gây nghẹt, nặng đầu, dịch mũi đặc, hôi hoặc kéo dài mãi không dứt.
Nhóm thực phẩm đầu tiên cô bác anh chị nên hạn chế là đồ béo ngậy, chiên rán, nhiều dầu mỡ như thịt mỡ, gà rán, khoai chiên, đồ ăn nhanh, nội tạng động vật. Những món này làm Tỳ Vị nặng nề, giống như cho thêm bùn vào con suối vốn đã đục. Người viêm xoang ăn nhiều đồ béo thường thấy dịch mũi đặc hơn, cổ họng vướng đờm, người uể oải, miệng nhạt, bụng đầy.
Thứ hai là đồ ngọt, bánh kẹo, nước ngọt, trà sữa, sữa đặc. Vị ngọt nếu dùng vừa phải thì bổ trung, nhưng dùng quá mức lại trợ thấp, sinh đàm. Đặc biệt, người hay nghẹt mũi buổi sáng, lưỡi rêu trắng dày, bụng dễ đầy, đại tiện nát thì càng cần giảm đường. Đường giống như lớp keo làm đàm thấp bám chặt hơn, khiến xoang khó thông thoáng.
Viêm xoang mũi nên kiêng đồ lạnh, sống vì dễ tổn thương Phế Tỳ
Mũi là cửa ngõ của Phế. Phế lại rất sợ hàn. Khi cô bác anh chị thường xuyên dùng nước đá, kem lạnh, đồ uống ướp lạnh, gỏi sống, rau sống quá nhiều, hải sản lạnh bụng, khí hàn có thể làm Phế khí bị ngưng trệ, đường mũi co lại, dịch xoang khó thoát. Người đang viêm xoang mà uống nước đá thường thấy hắt hơi liên tục, nghẹt mũi tăng, đầu nặng và cổ họng dễ vướng đờm.
Với người thể hàn, biểu hiện là sợ lạnh, tay chân lạnh, dịch mũi trong loãng, gặp gió lạnh là hắt hơi, đau vùng trán hoặc hai bên má, việc kiêng đồ lạnh càng quan trọng. Bữa ăn nên ưu tiên món ấm nóng, nấu chín kỹ, dùng gia vị ôn hòa như gừng, hành, tía tô với lượng vừa phải. Ăn uống phải như nhóm bếp: lửa vừa thì cơm chín, lửa tắt thì nồi lạnh, thức ăn không hóa được thành khí huyết.
Những món lạnh người viêm xoang nên hạn chế
Cô bác anh chị nên giảm nước đá, kem, sinh tố lạnh, bia lạnh, sữa chua lạnh vừa lấy từ tủ, đồ ăn để qua đêm chưa hâm kỹ, sushi, gỏi cá, nộm sống quá nhiều. Không nhất thiết phải kiêng tuyệt đối suốt đời, nhưng khi xoang đang đau, nghẹt, chảy dịch hoặc mới tái phát thì nên tránh rõ ràng trong vài tuần để Phế Tỳ được phục hồi.
Người viêm xoang mũi không nên ăn đồ cay nóng quá mức
Nhiều cô bác anh chị nghĩ rằng ăn thật cay sẽ thông mũi. Quả thật, vị cay có thể làm khí đi ra ngoài, giúp mũi thông tạm thời. Nhưng nếu dùng quá mức như ớt, tiêu, sa tế, lẩu cay, mì cay, rượu mạnh thì lại dễ sinh nhiệt, hao tân dịch, làm niêm mạc mũi khô rát, dịch đặc vàng, mùi hôi, đau đầu nhiều hơn.
Theo Y học cổ truyền, khi phong nhiệt hoặc thấp nhiệt uất ở Phế, mũi xoang thường có biểu hiện dịch vàng, đặc, mùi khó chịu, mặt nóng, miệng khô, họng rát, táo bón, lưỡi đỏ rêu vàng. Lúc này ăn cay nóng chẳng khác nào đổ thêm rơm vào đống lửa. Vì vậy, người viêm xoang thể nhiệt nên hạn chế ớt, tiêu, mù tạt, đồ nướng cháy cạnh, lẩu cay, rượu bia và các món tẩm ướp quá nồng.
Rượu bia và thuốc lá làm xoang khó hồi phục
Rượu bia có tính nóng, dễ làm thấp nhiệt bốc lên vùng đầu mặt. Thuốc lá, khói bụi, khói bếp lại làm Phế khí bị tổn thương, mũi xoang dễ kích ứng. Người viêm xoang nếu vừa uống rượu bia, vừa thức khuya, vừa ăn cay nóng thì bệnh giống như cỏ dại gặp mưa, cắt hôm nay mai lại mọc. Muốn xoang yên, trước hết phải bớt những thứ làm Phế mất thanh sạch.
Viêm xoang mũi cần thận trọng với hải sản tanh và thực phẩm dễ kích ứng
Không phải ai bị viêm xoang cũng phải kiêng toàn bộ hải sản. Tuy nhiên, với người có cơ địa dị ứng, hay nổi mẩn, ngứa mũi, hắt hơi từng tràng, chảy nước mũi sau khi ăn tôm, cua, mực, cá biển, trứng hoặc một số loại đậu thì nên ghi lại và hạn chế món gây kích ứng. Đông y gọi đây là tình trạng phong tà dễ động, vệ khí bên ngoài không vững, gặp thức ăn không hợp là vùng mũi xoang phản ứng ngay.
Thực phẩm tanh lạnh, nếu ăn nhiều vào buổi tối hoặc khi bụng yếu, cũng dễ làm thấp trọc tăng lên. Cô bác anh chị nên ăn lượng vừa phải, nấu chín kỹ, tránh ăn kèm nước đá, bia lạnh. Người đang có đợt viêm cấp, dịch mũi nhiều, đau nhức mặt, sốt hoặc người nặng nề, rêu lưỡi dày nhớt thì càng nên ăn thanh đạm vài ngày để cơ thể nhẹ gánh.
Ăn uống thế nào để hỗ trợ người bị viêm xoang mũi?
Bên cạnh việc biết viêm xoang mũi không nên ăn gì, cô bác anh chị cũng cần biết cách ăn để nuôi chính khí. Bữa ăn nên ấm, chín, mềm, dễ tiêu. Có thể dùng cháo hành tía tô khi cảm lạnh, canh gừng nấu cải, súp rau củ, thịt nạc, cá đồng, đậu phụ, rau xanh nấu chín. Uống nước ấm từng ngụm nhỏ giúp dịch tiết bớt đặc. Buổi sáng nên tránh uống nước lạnh ngay sau khi ngủ dậy, vì lúc ấy dương khí còn yếu, Phế Tỳ chưa kịp khởi động.
Nguyên tắc là không ăn quá no, không ăn khuya, không để bụng quá đói rồi ăn dồn. Tỳ Vị giống như cái cối xay, đưa vào vừa phải thì xay nhuyễn, nhồi quá nhiều thì kẹt. Người viêm xoang mạn tính nên giữ giờ ăn ổn định, ngủ sớm, giữ ấm cổ gáy, rửa mũi đúng cách khi cần và tránh để cơ thể nhiễm lạnh sau tắm.
Khi nào người viêm xoang mũi nên đi thăm khám?
Nếu cô bác anh chị bị nghẹt mũi kéo dài, đau nhức vùng trán, hốc mắt, hai bên má, dịch mũi vàng xanh, hơi thở hôi, ho đờm về đêm, viêm xoang tái phát nhiều lần hoặc dùng nhiều cách tại nhà không cải thiện, thì không nên chỉ tự kiêng ăn rồi chờ bệnh lui. Kiêng khem đúng là cần, nhưng muốn trị tận gốc phải biết gốc bệnh nằm ở phong hàn, phong nhiệt, đàm thấp, Phế khí hư, Tỳ hư hay Thận khí suy.
Theo phép trị Y học cổ truyền, viêm xoang mũi không thể chỉ nhìn ở cái mũi mà phải nhìn toàn thân. Nếu do phong hàn thì cần khu phong, tán hàn, thông khiếu; nếu do phong nhiệt thì cần sơ phong, thanh nhiệt, giải độc; nếu do đàm thấp thì phải kiện Tỳ, hóa đàm, lợi thấp; nếu do chính khí suy, bệnh tái đi tái lại thì cần bổ Phế, kiện Tỳ, ích Thận để nâng sức chống đỡ bên trong. Gốc rễ của bệnh giống như rễ cây dưới đất, lá úa có thể hái bỏ, nhưng rễ còn sâu bệnh thì mùa sau lá vẫn vàng. Bởi vậy, ăn uống chỉ là một nhánh trong điều dưỡng; điều quan trọng hơn là biện chứng đúng, dùng phép trị đúng, chăm lại tiên thiên và hậu thiên, làm cho khí huyết lưu thông, tân dịch phân bố điều hòa, mũi xoang tự nhiên bớt ứ trệ. Cô bác anh chị đừng đợi đến khi nghẹt mũi nặng, đau đầu mất ngủ, hơi thở hôi, đờm đặc lâu ngày mới lo chữa. Đông y quý ở chỗ phòng bệnh từ khi mầm bệnh còn nhỏ, giữ chính khí như giữ ngọn đèn trong nhà, đèn sáng thì gió lạnh khó làm tối được. Nếu thấy những điều tôi chia sẻ có ích, cô bác anh chị hãy chủ động chăm sóc cơ thể và có thể tham khảo các bài thuốc chữa viêm xoang do tôi nghiên cứu, được gia giảm theo từng thể bệnh và cơ địa.
Cô bác có thể liên hệ với tôi để được tư vấn và đặt lịch thăm khám trực tiếp qua các kênh sau:
- Đăng ký thăm khám: bacsilephuong.com/lien-he
- Hotline hỗ trợ: 0963835102
- Tư vấn qua Zalo: zalo.me/0963835102
TTƯT, Bác sĩ Lê Phương
