Cô bác anh chị thân mến, viêm xoang giống như một khúc sông bị bùn đất lấp dần. Nước không chảy thì ứ đọng, khí không thông thì sinh đau nhức, dịch không thoát thì mũi nghẹt, đầu nặng, hơi thở cũng trở nên mệt mỏi. Trong y học cổ truyền, xoang mũi thuộc phạm vi “tỵ uyên”, căn nguyên thường liên quan đến Phế khí không tuyên thông, Tỳ hư sinh đàm thấp, phong hàn hoặc phong nhiệt xâm phạm vùng đầu mặt. Vì vậy, người bị viêm xoang không chỉ cần thuốc đúng, mà còn cần ăn uống thuận theo phép trị: ôn ấm vừa đủ, kiện Tỳ hóa thấp, tuyên Phế thông khiếu, tránh làm đàm đặc thêm.
Nguyên tắc chọn món ăn cho người bị viêm xoang theo y học cổ truyền
Trong Đông y, Phế chủ khí, khai khiếu ra mũi. Khi Phế khí suy hoặc bị phong hàn, phong nhiệt quấy nhiễu, mũi dễ tắc, chảy dịch, mất mùi. Tỳ lại là nguồn sinh khí huyết, nhưng khi Tỳ yếu, đồ ăn không được vận hóa trọn vẹn sẽ sinh thấp, thấp tụ lâu thành đàm. Đàm thấp như sương mù phủ kín lối đi, khiến xoang nặng đầu, dịch mũi dai dẳng, hay khịt khạc.
Vì vậy, món ăn cho người bị viêm xoang nên ưu tiên các thực phẩm có tính ấm nhẹ, giúp hành khí, hóa đàm, làm ấm Tỳ Vị và hỗ trợ Phế thông thoáng. Cô bác anh chị nên ăn chín, uống ấm, hạn chế đồ lạnh, đồ sống, đồ nhiều dầu mỡ, sữa lạnh, nước đá, rượu bia và món quá cay nóng. Ăn uống lúc này giống như chăm một gốc cây sau mưa dầm: cần rút bớt ẩm, thêm nắng ấm vừa phải, chứ không được dội thêm nước lạnh.
Những món ăn tốt cho người bị viêm xoang nên dùng tại nhà
Cháo hành tía tô gừng giúp tán hàn, thông mũi
Với người viêm xoang hay nghẹt mũi khi trời lạnh, dịch mũi trong, sợ gió, đau đầu âm ỉ, món cháo hành tía tô gừng rất phù hợp. Gạo tẻ nấu nhừ, khi cháo chín cho vài lát gừng tươi, hành lá, tía tô thái nhỏ. Ăn lúc còn nóng, sau ăn giữ ấm vùng cổ gáy và tránh ra gió.
Theo y học cổ truyền, gừng có vị cay, tính ấm, giúp ôn trung tán hàn; tía tô vị cay thơm, giúp giải biểu, hành khí; hành có tác dụng thông dương, làm ấm cơ thể. Món này nên dùng vào buổi sáng hoặc buổi tối khi có biểu hiện lạnh, nghẹt mũi. Người đang sốt cao, miệng khô, dịch mũi vàng đặc, táo bón, nóng trong rõ thì không nên dùng nhiều gừng.
Canh củ cải trắng nấu thịt nạc giúp hóa đàm, nhẹ đầu
Củ cải trắng được ví như “nhân sâm mùa đông” trong bữa ăn dân gian. Củ cải có vị hơi cay ngọt, tính mát nhẹ, giúp giáng khí, tiêu thực, hóa đàm. Người viêm xoang có cảm giác đờm nhớt, cổ họng vướng, ăn uống đầy bụng có thể dùng canh củ cải trắng nấu thịt nạc, thêm vài lát gừng mỏng để cân bằng tính mát.
Cách làm rất đơn giản: củ cải rửa sạch, thái miếng; thịt nạc băm hoặc thái mỏng; nấu chín mềm, nêm nhạt. Món này nên ăn 2-3 lần mỗi tuần. Khi Tỳ Vị yếu, dễ lạnh bụng, cô bác anh chị không nên ăn củ cải sống hoặc uống nước ép củ cải lạnh, vì dễ làm bụng đầy và đàm thấp nặng hơn.
Cháo hạt sen ý dĩ giúp kiện Tỳ, giảm thấp
Với người viêm xoang mạn tính, dịch mũi dai dẳng, người mệt, ăn kém, dễ đầy bụng, lưỡi nhạt, rêu lưỡi trắng nhớt, cần chú trọng kiện Tỳ hóa thấp. Hạt sen có vị ngọt, tính bình, giúp kiện Tỳ, dưỡng tâm; ý dĩ có tác dụng lợi thấp, hỗ trợ cơ thể nhẹ nhõm hơn khi thấp trệ.
Cô bác anh chị dùng gạo tẻ, hạt sen, ý dĩ nấu thành cháo loãng. Có thể thêm một chút thịt nạc hoặc đậu xanh lượng vừa nếu cơ địa không lạnh. Ăn vào bữa sáng hoặc bữa chiều, tuần dùng 2-3 lần. Người táo bón nhiều, phụ nữ có thai hoặc người đang dùng thuốc đặc trị nên hỏi thầy thuốc trước khi dùng ý dĩ thường xuyên.
Canh bí đỏ gừng non giúp bổ khí, ấm Tỳ Vị
Bí đỏ vị ngọt, tính ấm nhẹ, vào Tỳ Vị, giúp bổ trung ích khí, phù hợp với người viêm xoang cơ địa yếu, hay mệt, ăn uống kém, dễ tái phát khi thay đổi thời tiết. Nấu bí đỏ với thịt nạc hoặc sườn non, thêm vài lát gừng non sẽ giúp món ăn thơm ấm, dễ tiêu, không làm sinh đàm quá mức như các món béo ngậy.
Món này dùng tốt vào bữa trưa hoặc tối, ăn khi còn ấm. Tuy nhiên, cô bác anh chị không nên nấu quá nhiều dầu mỡ, không ăn kèm nước đá hoặc đồ lạnh ngay sau bữa ăn, vì như vậy chẳng khác nào vừa nhóm bếp đã dội nước vào than hồng.
Người bị viêm xoang nên kiêng món gì để tránh đàm thấp ứ trệ?
Trong ăn uống, có món như bạn hiền nâng đỡ chính khí, cũng có món như cơn gió độc làm bệnh âm ỉ kéo dài. Người viêm xoang nên hạn chế nước đá, kem lạnh, rau sống quá nhiều, đồ tanh lạnh, món chiên rán, thức ăn nhanh, bánh ngọt béo, rượu bia và đồ cay nóng quá mức. Những thứ này dễ làm Tỳ Vị bị trở ngại, sinh thấp sinh đàm, khiến dịch mũi đặc, đầu nặng, hơi thở khó thông.
Nếu dịch mũi vàng đặc, miệng khô, họng rát, người nóng, không nên lạm dụng gừng, tiêu, ớt, rượu thuốc. Nếu dịch mũi trong loãng, sợ lạnh, người mệt, lại không nên ăn nhiều đồ mát lạnh như nước dừa lạnh, dưa hấu lạnh, nộm gỏi. Đông y quý ở hai chữ “biện chứng”, cùng là viêm xoang nhưng thể hàn, thể nhiệt, thể đàm thấp, thể khí hư sẽ cần cách ăn khác nhau.
Cách ăn uống hằng ngày giúp phòng viêm xoang tái phát
Cô bác anh chị nên giữ ba nguyên tắc: ăn ấm, ăn nhạt vừa, ăn đúng giờ. Buổi sáng có thể dùng cháo loãng, súp ấm hoặc cơm mềm; buổi trưa ăn đủ đạm dễ tiêu như cá hấp, thịt nạc, trứng lượng vừa; buổi tối nên ăn nhẹ để Tỳ Vị không phải làm việc quá sức. Khi Tỳ Vị khỏe, đàm thấp ít sinh; khi Phế khí thông, mũi xoang cũng bớt tắc nghẽn.
Nên uống nước ấm từng ngụm nhỏ, có thể dùng trà gừng loãng khi cơ địa lạnh, hoặc nước ấm pha mật ong lượng vừa khi họng khô rát nhưng không có chống chỉ định. Đồng thời, cần giữ ấm cổ gáy, tránh gió lạnh thốc vào mặt, vệ sinh mũi đúng cách và ngủ đủ giấc. Thức ăn chỉ là một nhánh của cây chữa bệnh; muốn cây xanh bền, gốc rễ tạng phủ vẫn phải được chăm đúng.
Khi nào người viêm xoang cần thăm khám y học cổ truyền?
Nếu viêm xoang kéo dài, đau nhức vùng trán, má, hốc mắt, nghẹt mũi nhiều, dịch mũi vàng xanh, hôi, sốt, giảm khứu giác hoặc tái phát liên tục, cô bác anh chị không nên chỉ tự điều chỉnh bằng món ăn. Lúc này cần thăm khám để xác định căn nguyên theo y học cổ truyền: phong hàn, phong nhiệt, đàm thấp, Phế khí hư, Tỳ khí hư hay Thận khí suy không nạp được khí. Mỗi thể bệnh cần phép trị khác nhau như khu phong tán hàn, thanh nhiệt thông khiếu, kiện Tỳ hóa đàm, bổ Phế ích khí, ôn Thận cố bản.
Nhìn chung, muốn hỗ trợ viêm xoang tận gốc thì không thể chỉ chăm phần ngọn là mũi nghẹt, dịch chảy, đau đầu. Theo y học cổ truyền, mũi là cửa ngõ của Phế, đàm thấp lại thường do Tỳ vận hóa kém mà sinh ra, chính khí suy thì phong hàn, phong nhiệt mới dễ thừa cơ xâm nhập. Vì vậy, phép trị cần đi từ gốc: người lạnh thì khu phong tán hàn, ôn Phế thông khiếu; người nóng thì thanh nhiệt giải độc, tuyên Phế bài nùng; người nhiều đàm thấp thì kiện Tỳ hóa thấp, làm cho “đất” khô ráo thì “sương mù” tự tan; người mạn tính, hay tái phát thì phải bổ khí, nâng chính khí, chăm lại tiên thiên và hậu thiên, trong đó Thận là gốc tiên thiên, Tỳ Vị là gốc sinh hóa khí huyết. Ăn uống đúng giúp giảm gánh nặng cho tạng phủ, nhưng khi bệnh đã sâu, cần bài thuốc và phép trị phù hợp để khai thông dòng khí, điều hòa âm dương, giúp cơ thể tự phục hồi bền vững hơn.
Cô bác anh chị thân mến, chăm bệnh viêm xoang cũng như chăm một khu vườn sau mùa nồm ẩm: phải dọn ứ đọng, thêm nắng ấm, làm đất thông thoáng và nuôi lại gốc cây. Đừng chờ đến khi đau đầu, nghẹt mũi, mất ngủ, mệt mỏi kéo dài mới lo chữa. Cô bác anh chị có thể tham khảo các bài thuốc chữa viêm xoang do tôi nghiên cứu, hoặc qua thăm khám trực tiếp để được biện chứng đúng thể bệnh, gia giảm thuốc phù hợp cơ địa.
Hãy đặt lịch thăm khám tại: https://bacsilephuong.com/lien-he
Nhắn tin Zalo: https://zalo.me/0963835102
Gọi hotline: 0963835102
TTƯT, Bác sĩ Lê Phương
