Cô bác anh chị thân mến, trong Đông y có câu: “Thông thì bất thống, thống thì bất thông”. Mũi xoang cũng vậy, khi đường khí bị bế tắc như con mương lâu ngày đầy bùn, dịch đục ứ lại, hơi thở không thông, đầu nặng, trán đau, người mệt mỏi. Nhiều cô bác nghe dân gian truyền nhau về cây cà dược trị viêm xoang, hay còn gọi là cà độc dược, rồi tự hái lá về xông, hít khói. Nhưng với vị thuốc này, tôi muốn nhấn mạnh ngay từ đầu: cà dược là cây có độc, dùng sai có thể nguy hiểm, không nên tự ý áp dụng tại nhà.
Cây cà dược là gì trong Y học cổ truyền?
Cà dược thường được biết đến với tên cà độc dược, trong Đông y còn gọi là Mạn đà la. Theo tài liệu dược liệu, cây có vị cay, tính ấm hoặc nóng, quy vào kinh Phế, có công năng bình suyễn, chỉ khái, chỉ thống, tán hàn, thường được nhắc đến trong các chứng ho, hen, đau nhức do phong hàn thấp. Một số nguồn dược liệu cũng ghi nhận dân gian có dùng cà độc dược trong bệnh mũi xoang, nhưng đây là kinh nghiệm cần được thầy thuốc kiểm soát chặt chẽ vì cây chứa các alkaloid như atropin, scopolamin, hyoscyamin có độc tính rõ rệt.
Vì sao dân gian dùng cây cà dược trị viêm xoang?
Nhìn theo căn nguyên Y học cổ truyền
Theo Y học cổ truyền, viêm xoang thường không chỉ nằm ở cái mũi. Mũi là khiếu của Phế, nhưng muốn mũi thông thì Phế khí phải tuyên phát, Tỳ phải vận hóa tốt, Thận khí phải đủ sức nạp khí. Khi phong hàn, phong nhiệt hoặc thấp trọc xâm nhập, lại gặp cơ địa Tỳ hư sinh đàm, đàm thấp như lớp rêu ẩm bám trong lòng xoang, lâu ngày hóa nhiệt, gây nghẹt mũi, chảy dịch vàng xanh, đau đầu, hôi miệng, mất mùi.
Cà dược có tính cay nóng, vì vậy dân gian cho rằng có thể giúp khai thông bế tắc, làm “tan lạnh, ráo thấp” ở vùng mũi xoang. Tuy nhiên, cây này không giống những vị thuốc nam hiền lành như tía tô, kinh giới hay bạc hà. Nó giống con dao sắc: biết dùng thì có giá trị, dùng ẩu thì dễ đứt tay.
Không tự xông, hút hoặc hít khói cà dược
Một số bài truyền miệng hướng dẫn đốt lá cà dược rồi hít khói vào mũi để giảm nghẹt xoang. Tôi không khuyến khích cô bác anh chị tự làm theo cách này. Lý do là hoạt chất trong cà độc dược có thể hấp thu qua đường hô hấp, gây khô miệng, tim đập nhanh, chóng mặt, giãn đồng tử, bứt rứt, ảo giác, mê sảng, thậm chí hôn mê nếu ngộ độc nặng. Các tài liệu y khoa hiện nay đều khuyến cáo cà độc dược cần được dùng theo chỉ định và theo dõi của người có chuyên môn, không dùng tùy tiện.
Cây cà dược có thật sự chữa khỏi viêm xoang không?
Cô bác cần hiểu cho đúng: cà dược có thể được nhắc đến trong kinh nghiệm dân gian, nhưng không nên xem là “thần dược” chữa khỏi viêm xoang. Viêm xoang có người do phong hàn, có người do phong nhiệt, có người do Tỳ hư đàm thấp, có người lại do Phế Thận hư lâu ngày. Cùng là nghẹt mũi, nhưng gốc bệnh khác nhau thì phép trị khác nhau. Nếu chỉ cố làm thông mũi trong chốc lát mà không kiện Tỳ hóa đàm, tuyên Phế thông khiếu, khu phong tán hàn hoặc thanh nhiệt giải độc đúng thể bệnh, thì bệnh dễ tái đi tái lại như cỏ dại cắt ngọn mà chưa nhổ rễ.
Khi nào cần thăm khám thay vì tự dùng thuốc nam?
Cô bác anh chị nên đi thăm khám khi nghẹt mũi kéo dài trên 10 ngày, đau nhức vùng trán hoặc gò má, dịch mũi vàng xanh, sốt, hơi thở hôi, ho nhiều về đêm, mất mùi, hoặc viêm xoang tái phát nhiều lần trong năm. Với trẻ nhỏ, phụ nữ có thai, người tăng huyết áp, bệnh tim mạch, người cao tuổi, người đang dùng nhiều thuốc, càng không được tự ý dùng cà dược.
Cách hỗ trợ viêm xoang an toàn hơn tại nhà
Giữ mũi xoang thông sạch như giữ dòng nước không bị tù
Trước hết, cô bác có thể rửa mũi bằng nước muối sinh lý đúng cách, giữ ấm vùng cổ gáy, tránh gió lạnh thốc vào mũi, hạn chế đồ lạnh, rượu bia, thức ăn nhiều dầu mỡ vì dễ làm Tỳ sinh thấp, thấp tụ thành đàm. Khi trời lạnh hoặc giao mùa, nên che mũi khi ra ngoài, uống nước ấm từng ngụm nhỏ để Phế khí được nhuận.
Day bấm huyệt hỗ trợ thông mũi
Cô bác có thể day nhẹ các huyệt Nghinh hương ở hai bên cánh mũi, Ấn đường giữa hai đầu lông mày, Thượng tinh ở vùng trán trên đường giữa đầu. Mỗi huyệt day 1-2 phút, lực vừa phải, ngày 2-3 lần. Cách này giống như khơi nhẹ cửa cống để khí huyết vùng mũi lưu thông hơn, nhưng không thay thế cho điều trị khi viêm xoang nặng hoặc kéo dài.
Nguyên tắc trị viêm xoang theo Y học cổ truyền
Muốn trị viêm xoang tận gốc, Đông y không chỉ nhìn vào dịch mũi hay cơn đau đầu, mà phải xét cả khí huyết, tạng phủ và căn cơ từng người. Người phong hàn thì cần khu phong tán hàn, tuyên Phế thông khiếu; người phong nhiệt thì cần sơ phong thanh nhiệt, giải độc, làm mát phần uất ở mũi xoang; người Tỳ hư đàm thấp thì phải kiện Tỳ hóa đàm, vì Tỳ như mảnh ruộng, ruộng úng nước thì cỏ dại và bùn lầy cứ sinh mãi; người bệnh lâu ngày, mệt mỏi, dễ tái phát thì phải xét đến Phế khí hư, Thận khí suy, cần bổ khí, ích Phế, ôn Thận, nâng chính khí để cơ thể tự đẩy tà khí ra ngoài. Cà dược nếu có dùng cũng chỉ là một vị trong phép trị, không thể thay cho biện chứng luận trị. Thuốc quý không nằm ở chỗ mạnh hay lạ, mà nằm ở chỗ đúng người, đúng bệnh, đúng liều, đúng thời điểm. Vì thế, cô bác anh chị đừng vì nôn nóng muốn thông mũi nhanh mà dùng vị thuốc độc một cách tùy tiện. Chữa bệnh cũng như chăm cây: muốn cây xanh lâu, phải chăm từ gốc rễ, đất nước, nắng gió, chứ không chỉ lau vài chiếc lá bên ngoài.
Cô bác anh chị thân mến, viêm xoang tuy không phải lúc nào cũng nguy cấp, nhưng dai dẳng thì làm hao khí, kém ngủ, đau đầu, giảm chất lượng sống. Thay vì chờ bệnh nặng mới lo, ta nên chăm Phế, kiện Tỳ, giữ ấm Thận dương và nâng chính khí từ sớm. Nếu cô bác đang băn khoăn về cây cà dược trị viêm xoang hoặc muốn được tư vấn bài thuốc phù hợp thể bệnh, hãy chủ động thăm khám để được biện chứng rõ ràng.
Cô bác có thể liên hệ với tôi để được tư vấn và đặt lịch thăm khám trực tiếp qua các kênh sau:
- Đăng ký thăm khám: bacsilephuong.com/lien-he
- Hotline hỗ trợ: 0963835102
- Tư vấn qua Zalo: zalo.me/0963835102
TTƯT, Bác sĩ Lê Phương
