Cô bác anh chị thân mến, trong Đông y có câu: “Thông thì bất thống, thống thì bất thông”. Mũi xoang cũng như con ngòi nhỏ dẫn nước trong vườn nhà, hễ bùn rác ứ lại thì dòng nước đục, mùi hôi, cây cối quanh đó cũng kém xanh. Người bị viêm xoang thường khổ vì nghẹt mũi, chảy dịch, đau nặng vùng trán, hốc mắt, hơi thở khó chịu, sáng ngủ dậy hay khịt khạc. Bệnh tuy không phải lúc nào cũng nguy cấp, nhưng cứ dai dẳng như mưa dầm, làm hao khí, mệt người, ngủ không yên. Trong dân gian, cây cỏ hôi, còn gọi là cây cứt lợn, được nhiều người nhắc đến như một vị thuốc nam hỗ trợ làm thông mũi, giảm dịch nhầy. Tuy nhiên, muốn dùng cho đúng thì cần hiểu căn nguyên theo y học cổ truyền, không nên thấy ai mách gì cũng làm theo.
Viêm xoang dưới góc nhìn y học cổ truyền
Theo y học cổ truyền, mũi là khiếu của Phế. Phế khí thông điều thì hơi thở nhẹ, mũi thông, dịch tiết trong và vừa đủ. Khi phong hàn, phong nhiệt, thấp nhiệt hoặc đàm trọc xâm phạm, đường mũi xoang bị bế tắc, thanh khiếu không thông, lâu ngày sinh chảy dịch đặc, đau đầu, nặng mặt. Có người gốc bệnh nằm ở Phế khí hư, dễ nhiễm lạnh; có người do Tỳ hư sinh đàm, ăn uống khó tiêu, dịch nhầy cứ sinh ra mãi; cũng có người do Can uất hóa hỏa, nhiệt bốc lên vùng đầu mặt làm mũi khô rát, dịch vàng, mùi hôi.
Vì vậy, cách chữa viêm xoang bằng cây cỏ hôi chỉ nên hiểu là một phương pháp hỗ trợ trong trường hợp phù hợp, nhất là khi có nghẹt mũi, chảy nước mũi, dịch nhầy không quá đặc, không sốt cao. Nếu gốc rễ là hư yếu tạng Phế, Tỳ, Thận mà chỉ chăm chăm nhỏ mũi, xông mũi thì giống như chỉ vớt bèo trên mặt ao, chưa khơi lại nguồn nước bên dưới.
Cây cỏ hôi có tác dụng gì với viêm xoang?
Cây cỏ hôi trong dân gian còn gọi là cây cứt lợn, hoa ngũ sắc. Vị thuốc này thường được dùng phần thân, lá, hoa, có mùi hắc đặc trưng. Theo kinh nghiệm y học cổ truyền, cỏ hôi có tính mát, vị hơi đắng, cay nhẹ, quy vào vùng Phế và thanh khiếu, có tác dụng thanh nhiệt, giải độc, tiêu sưng, làm thông mũi, hỗ trợ giảm dịch tiết. Cái hay của vị thuốc này là như một làn gió thổi qua khóm cây ẩm thấp, giúp vùng mũi đang bít tắc được thông thoáng hơn.
Tuy vậy, cỏ hôi không phải “thần dược” trị khỏi mọi thể viêm xoang. Người bệnh cần phân biệt: nếu dịch mũi trong loãng, gặp lạnh nặng hơn, hắt hơi nhiều thì thiên về phong hàn, dương khí chưa đủ; nếu dịch vàng đặc, mùi hôi, đau nhức nhiều thì có nhiệt, đàm nhiệt; nếu bệnh tái đi tái lại lâu năm thì thường có phần chính khí suy. Dùng cây cỏ hôi phải đặt trong phép trị phù hợp: khu phong, tán hàn, thanh nhiệt, hóa đàm, kiện Tỳ, bổ Phế, chứ không nên dùng đơn độc kéo dài.
Cách xông mũi bằng cây cỏ hôi
Cô bác anh chị có thể lấy khoảng 30–50g cây cỏ hôi tươi, rửa sạch kỹ nhiều lần, ngâm nước muối loãng rồi cho vào nồi cùng 1–1,5 lít nước. Đun sôi nhỏ lửa khoảng 5–7 phút, sau đó mở hé nắp, trùm khăn xông vùng mũi trong 5–10 phút. Khi xông, hít thở nhẹ nhàng, không cúi quá sát để tránh bỏng hơi. Mỗi tuần có thể thực hiện 2–3 lần, nên làm vào buổi chiều tối, sau xông lau khô mặt, giữ ấm cổ gáy và tránh ra gió ngay.
Cách xông này phù hợp với người nghẹt mũi, dịch nhầy ứ, đầu mặt nặng như có khăn ướt phủ lên. Hơi thuốc giúp làm mềm dịch, thông khiếu, dễ khịt rửa ra ngoài hơn. Nếu đang sốt cao, chảy máu cam, đau rát mũi nhiều, trẻ nhỏ quá bé hoặc người quá yếu thì không nên tự xông.
Cách dùng nước cốt cây cỏ hôi cần thật thận trọng
Trong dân gian có cách giã lá cỏ hôi tươi, vắt lấy nước rồi dùng cho vùng mũi. Tuy nhiên, niêm mạc mũi rất mỏng, như lớp lá non đầu mùa, chỉ cần thuốc quá đậm, cây không sạch hoặc dùng sai cách là có thể gây xót, kích ứng, phù nề, thậm chí làm nghẹt nặng hơn. Vì vậy, tôi không khuyên cô bác anh chị tự ý nhỏ nước cốt đặc trực tiếp vào mũi, nhất là với trẻ em, phụ nữ có thai, người viêm xoang nặng, người có polyp mũi hoặc từng dị ứng cây cỏ.
Nếu muốn dùng dạng rửa hoặc tác động trực tiếp vào mũi, tốt nhất nên được thầy thuốc y học cổ truyền thăm khám, đánh giá thể bệnh và hướng dẫn cụ thể. Với người cơ địa nhạy cảm, một vị thuốc tốt cũng có thể thành “ngọn gió trái mùa” làm cơ thể khó chịu thêm.
Kết hợp chăm sóc tại nhà để hỗ trợ thông xoang
Muốn hỗ trợ chữa viêm xoang bằng cây cỏ hôi hiệu quả hơn, cô bác anh chị cần chăm lại từ nếp sống hằng ngày. Buổi sáng nên uống nước ấm, giữ ấm vùng cổ gáy, hạn chế tắm khuya, tránh nằm điều hòa quá lạnh. Khi đi đường bụi, cần đeo khẩu trang, về nhà rửa mũi bằng dung dịch phù hợp theo hướng dẫn. Ăn uống nên giảm đồ lạnh, đồ chiên béo, rượu bia, thức ăn quá cay nóng vì chúng dễ sinh thấp, sinh đàm, làm dịch mũi đặc hơn. Người Tỳ vị yếu nên ăn cháo nóng, canh ấm, thêm gừng vừa phải, hành, tía tô khi có cảm lạnh nhẹ.
Về day bấm huyệt, có thể day nhẹ Nghinh hương hai bên cánh mũi, Ấn đường giữa hai đầu lông mày, Thái dương hai bên, mỗi huyệt 1–2 phút đến khi hơi tức ấm. Day đều như người nông dân khơi từng đoạn mương nhỏ, không cần dùng lực mạnh. Cách này giúp khí huyết vùng đầu mặt lưu thông, hỗ trợ giảm nghẹt mũi, nặng đầu.
Lưu ý an toàn khi dùng cây cỏ hôi chữa viêm xoang
Cây cỏ hôi cần được nhận diện đúng, hái ở nơi sạch, không phun thuốc, không mọc gần cống rãnh, bãi rác. Trước khi dùng phải rửa kỹ, loại bỏ lá úa. Không dùng kéo dài liên tục nhiều tuần nếu không có chỉ định. Nếu sau khi dùng có biểu hiện rát mũi, sưng nề, ngứa, nổi mẩn, khó thở, đau đầu tăng, dịch mũi vàng xanh nhiều, sốt, đau quanh mắt hoặc giảm thị lực thì cần dừng ngay và đi khám. Người viêm xoang mạn tính lâu năm, xoang có mủ, tái phát nhiều lần, đau nặng vùng mặt không nên chỉ trông chờ vào mẹo dân gian.
Nguyên tắc của y học cổ truyền là nhìn người bệnh như nhìn cả một mảnh vườn, không chỉ nhìn một chiếc lá úa. Viêm xoang biểu hiện ở mũi, nhưng gốc có thể liên quan đến Phế khí không tuyên thông, Tỳ hư không vận hóa được thủy thấp, Thận khí suy khiến sức phòng vệ kém, phong hàn phong nhiệt dễ thừa cơ xâm nhập. Muốn trị tận gốc phải biện chứng rõ hàn hay nhiệt, hư hay thực, đàm thấp hay khí trệ, từ đó dùng phép khu phong tán hàn, thanh nhiệt giải độc, tuyên Phế thông khiếu, hóa đàm trừ thấp, kiện Tỳ ích khí, bổ Thận nâng chính khí. Cỏ hôi có thể là một nhành cây hữu ích trong vườn thuốc nam, nhưng cả khu vườn muốn xanh thì đất phải tốt, nước phải thông, gốc phải bền. Cô bác anh chị đừng chờ bệnh nặng rõ ràng mới chăm sóc, bởi Đông y quý nhất là phòng bệnh từ khi mầm bệnh còn nhỏ, giữ chính khí vững như giữ rễ cây trước mùa giông.
Cô bác có thể liên hệ với tôi để được tư vấn và đặt lịch thăm khám trực tiếp qua các kênh sau:
- Đăng ký thăm khám: bacsilephuong.com/lien-he
- Hotline hỗ trợ: 0963835102
- Tư vấn qua Zalo: zalo.me/0963835102
TTƯT, Bác sĩ Lê Phương
