Cô bác anh chị thân mến, trong đời sống, nhiều người thấy trong nhà có một người viêm xoang, sau đó vài người khác cũng nghẹt mũi, hắt hơi, chảy dịch mũi liền lo rằng “viêm xoang có lây không?”. Nỗi lo ấy rất thật, bởi mũi là cửa ngõ của Phế, như cánh cổng đón gió trời vào thân thể. Khi cánh cổng ấy bị phong hàn, phong nhiệt, thấp trọc quấy nhiễu thì hơi thở nặng nề, đầu mặt đau tức, dịch mũi chảy ròng ròng, người bệnh mệt như cây gặp mùa sương lạnh.
Trả lời ngắn gọn: bản thân viêm xoang thường không phải là bệnh lây trực tiếp từ người này sang người khác. Tuy nhiên, các virus gây cảm lạnh, cảm cúm làm khởi phát viêm mũi xoang cấp có thể lây qua giọt bắn, bàn tay, đồ dùng chung. CDC cho biết phần lớn nhiễm trùng xoang do virus gây ra, một số ít do vi khuẩn; Mayo Clinic cũng ghi nhận viêm xoang cấp thường bắt nguồn từ cảm lạnh.
Viêm xoang có lây không? Hiểu đúng để không hoang mang
Nếu cô bác anh chị bị viêm xoang do dị ứng thời tiết, khói bụi, cơ địa tỳ phế hư, polyp mũi, vẹo vách ngăn hoặc viêm xoang mạn tính lâu năm thì thường không lây. Đây giống như mảnh vườn trong nhà mình đất bị ẩm thấp, rễ cây yếu nên dễ sinh rêu mốc; người bên cạnh không thể “lây” cái đất ẩm ấy được.
Nhưng nếu viêm xoang xuất hiện sau một đợt cảm lạnh, sốt, đau họng, sổ mũi do virus thì virus cảm có thể lây sang người khác. Người bị lây virus chưa chắc sẽ thành viêm xoang, nhưng nếu chính khí yếu, niêm mạc mũi phù nề, dịch ứ không thoát, tà khí dễ nhân đó mà lưu lại trong xoang.
Vì sao nhiều người sống chung lại cùng nghẹt mũi, sổ mũi?
Do virus cảm lạnh lây lan, không phải do “mủ xoang” lây trực tiếp
Khi một người ho, hắt hơi, nói chuyện gần, dùng chung khăn mặt, ly uống nước hoặc chạm tay lên mũi miệng rồi chạm vào vật dụng chung, virus đường hô hấp có thể lan truyền. NHS cũng khuyến cáo viêm xoang thường xảy ra sau cảm lạnh hoặc cúm, trong khi kháng sinh hiếm khi cần vì đa số trường hợp liên quan virus chứ không phải vi khuẩn. :contentReference[oaicite:1]{index=1}
Do cùng sống trong môi trường dễ kích phát viêm xoang
Nhà ẩm thấp, điều hòa lạnh sâu, bụi mịn, nấm mốc, khói thuốc, nước hoa nồng, lông thú nuôi… đều có thể làm mũi xoang bị kích ứng. Vì vậy cả gia đình cùng hắt hơi, nghẹt mũi không nhất thiết là lây bệnh, mà có thể do cùng hít thở một “dòng khí xấu”. Đông y gọi là ngoại tà nhân lúc vệ khí suy mà xâm nhập vào phần biểu, khiến Phế khí mất tuyên thông, tân dịch không vận hành, đàm thấp tụ lại ở mũi xoang.
Nhìn viêm xoang dưới góc độ y học cổ truyền
Trong y học cổ truyền, viêm xoang thường thuộc phạm vi “tỵ uyên”, “tỵ trất”, nghĩa là mũi tắc, dịch mũi chảy dai dẳng, đầu mặt nặng đau. Mũi là khiếu của Phế, Phế chủ bì mao, lại thông với khí trời. Khi phong hàn xâm phạm, người bệnh dễ nghẹt mũi, chảy nước mũi trong, sợ lạnh, đau đầu vùng trán. Khi phong nhiệt phạm Phế, dịch mũi có thể vàng đặc, mùi hôi, họng khô, mặt nóng. Khi Tỳ hư sinh thấp, đàm thấp như bùn lầy trong mương, cứ ứ lại khiến xoang nặng, dịch dai, ăn uống kém, người mệt mỏi.
Với người viêm xoang lâu năm, gốc bệnh thường không chỉ nằm ở cái mũi. Cái mũi giống như ngọn cây, còn gốc nằm ở Phế, Tỳ, Thận. Phế yếu thì cửa mũi dễ bị tà khí quấy rối. Tỳ yếu thì thủy thấp không hóa, sinh đàm. Thận khí suy thì sức ấm và sức nạp khí kém, bệnh dễ tái phát khi trời lạnh, mưa ẩm, thay mùa.
Dấu hiệu nào cho thấy nên đi thăm khám sớm?
Cô bác anh chị không nên chủ quan nếu nghẹt mũi, đau nhức vùng trán, má, quanh mắt kéo dài trên 10 ngày, sốt cao, dịch mũi vàng xanh hôi, đau răng hàm trên, đau tăng khi cúi đầu, hoặc triệu chứng đang đỡ rồi nặng trở lại. Người có bệnh nền, phụ nữ mang thai, trẻ nhỏ, người cao tuổi càng nên được thăm khám để phân biệt viêm xoang do virus, vi khuẩn, dị ứng hay nguyên nhân cấu trúc. Việc tự ý dùng kháng sinh, thuốc xịt co mạch kéo dài chẳng khác nào thấy nước ngập ruộng lại đào bừa thêm rãnh, có thể làm niêm mạc mũi tổn thương và bệnh thêm dai dẳng.
Cách chăm sóc tại nhà để giảm nguy cơ lây virus và hỗ trợ mũi xoang
Giữ vệ sinh đường hô hấp
Hãy rửa tay thường xuyên, che miệng khi ho hắt hơi, hạn chế dùng chung khăn mặt, khẩu trang, ly uống nước trong những ngày đang cảm sốt. Người đang sổ mũi nhiều nên đeo khẩu trang khi tiếp xúc gần, ngủ đủ và uống đủ nước ấm. Đây là cách chặn tà khí từ ngoài vào, cũng là giữ cho người thân không bị nhiễm virus cảm lạnh.
Làm thông mũi xoang bằng cách ôn hòa
Cô bác có thể rửa mũi bằng nước muối sinh lý đúng cách, xông hơi ấm nhẹ 5–10 phút, giữ ấm cổ gáy, tránh tắm khuya, tránh nằm điều hòa quá lạnh. Ăn uống nên giảm đồ lạnh, đồ chiên béo, rượu bia, vì những thứ này dễ làm Tỳ Vị bị trở trệ, thấp đàm sinh thêm. Nên dùng món ấm, dễ tiêu như cháo hành tía tô, canh gừng nhạt, nước ấm từng ngụm nhỏ để giúp khí cơ lưu thông.
Day bấm huyệt hỗ trợ thông mũi
Có thể day nhẹ vùng Nghinh hương hai bên cánh mũi, Ấn đường giữa hai đầu lông mày, Phong trì sau gáy, mỗi huyệt 1–2 phút, lực vừa phải, cảm giác tức nhẹ là được. Không day bấm quá mạnh khi vùng mặt đang sưng đau dữ dội, sốt cao hoặc nghi nhiễm trùng nặng.
Nguyên tắc trị viêm xoang theo y học cổ truyền
Muốn trị viêm xoang cho bền, y học cổ truyền không chỉ hỏi “có lây hay không”, mà còn hỏi vì sao cơ thể mình dễ bị tà khí bám rễ. Người thiên về phong hàn thì phép trị cần khu phong, tán hàn, thông khiếu, làm ấm Phế vệ để cánh cửa mũi không còn co rút, bít tắc. Người thiên về phong nhiệt thì cần sơ phong, thanh nhiệt, giải độc, làm cho nhiệt tà được đưa ra ngoài như mở lối cho dòng nước đục thoát đi. Người đàm thấp do Tỳ hư thì phải kiện Tỳ, hóa thấp, tiêu đàm, bởi đàm không tự nhiên sinh ra nếu trung tiêu vận hóa tốt. Người bệnh lâu năm, tái phát khi lạnh, mệt, mất ngủ, sức đề kháng kém thì cần nghĩ tới bổ khí, ích Phế, ôn Thận, nâng chính khí. Đông y coi chính khí như hàng rào tre quanh vườn; rào chắc thì gió độc khó vào, đất tốt thì cây ít sâu bệnh. Vì vậy, chữa viêm xoang không nên chỉ chăm chăm làm khô dịch mũi trước mắt, mà phải điều hòa tạng phủ, thông kinh lạc, phục hồi gốc Phế Tỳ Thận, vừa trị triệu chứng, vừa giảm tái phát.
Cô bác anh chị thân mến, viêm xoang không phải lúc nào cũng lây, nhưng những đợt cảm cúm gây viêm mũi xoang thì có thể truyền virus cho người xung quanh. Hiểu đúng để không sợ hãi, nhưng cũng không chủ quan. Khi mũi xoang đã dai dẳng, tái đi tái lại, đó là lúc cơ thể đang nhắc ta chăm lại cái gốc tiên thiên và hậu thiên: Thận cần được giữ ấm, Tỳ cần được kiện vận, Phế cần được thông sạch. Cô bác anh chị có thể tham khảo các bài thuốc chữa viêm xoang do tôi nghiên cứu, nhưng nên dùng sau khi được thăm khám và biện chứng rõ ràng.
Cô bác có thể liên hệ với tôi để được tư vấn và đặt lịch thăm khám trực tiếp qua các kênh sau:
- Đăng ký thăm khám: bacsilephuong.com/lien-he
- Hotline hỗ trợ: 0963835102
- Tư vấn qua Zalo: zalo.me/0963835102
TTƯT, Bác sĩ Lê Phương
