Cô bác anh chị thân mến,
Gió lạnh mùa đông như con dao sắc lướt qua làn da, cắt vào từng thớ thịt, khiến những người cơ địa dị ứng càng thêm khổ sở vì chứng mề đay. Có người cả năm không bị, nhưng cứ vào đông là tay chân, lưng bụng nổi mẩn đỏ, ngứa râm ran như kiến bò. Càng gãi càng ngứa, càng gãi càng lan, đến mức da trầy xước, thậm chí rỉ dịch.
Vậy tại sao mùa lạnh lại dễ nổi mề đay? Vì sao càng gãi càng ngứa? Và làm sao để trị tận gốc, không còn phải sống chung với cơn ngứa “trong từng hơi thở” này nữa? Hôm nay, tôi xin được chia sẻ với cô bác anh chị góc nhìn của Y học cổ truyền (YHCT), để hiểu – và để trị cho đến tận gốc.
Hiểu đúng về mề đay trong mùa lạnh dưới góc nhìn Y học cổ truyền
Gió lạnh và chứng “phong chẩn” – căn nguyên từ tạng phủ
Trong Đông y, mề đay gọi là Phong chẩn hay Phong ngứa, chủ yếu do “phong tà xâm nhập”, kết hợp với huyết nhiệt, huyết hư hoặc phong thấp gây nên. Phong là yếu tố ngoại tà, dễ “đi qua da vào biểu”, xâm nhập khi chính khí (sức đề kháng) suy yếu. Mùa đông, khí hậu hanh khô, lạnh giá khiến cho vệ khí của cơ thể suy giảm, lỗ chân lông co lại, khí huyết vận hành kém, dễ phát sinh ngứa ngáy, nổi ban đỏ. Càng gãi, càng làm “hỏa bốc” trong da, làm huyết nhiệt nặng thêm, ngứa càng tăng.
Đông y quan niệm: “Phong thắng tắc dương, dương thắng tắc nhiệt, nhiệt thịnh tất sinh phong” – nghĩa là, phong tà kết hợp với huyết nhiệt sẽ gây ra ngứa ngáy, nổi mẩn. Khi đó, ngứa chỉ là biểu hiện ngoài da, còn gốc bệnh nằm ở Can – Tỳ – Phế và huyết dịch không điều hòa.
Vì sao càng gãi càng ngứa?
Gãi là phản ứng bản năng khi bị ngứa. Tuy nhiên, theo YHCT, gãi khiến khí huyết thêm rối loạn, phong tà càng “mượn đường” thâm nhập sâu hơn. Ví như ta chọc vào tổ kiến, kiến sẽ ùa ra tấn công mạnh hơn. Gãi nhiều khiến da bị tổn thương, “phế khí bất túc”, chức năng bảo vệ của da suy yếu, tà khí càng dễ xâm nhập, mề đay dễ tái phát dai dẳng.
Áp dụng Y học cổ truyền để trị mề đay do lạnh hiệu quả
Nguyên tắc điều trị: khu phong, tán hàn, dưỡng huyết, kiện tỳ
Đông y điều trị mề đay không chỉ “dập lửa” ngứa, mà còn bổ chính khu tà. Tức là vừa loại bỏ nguyên nhân gây ngứa (phong hàn, huyết nhiệt), vừa bồi bổ chính khí (tạng phủ, khí huyết). Tùy theo thể bệnh, có thể chia thành các thể như sau:
- Phong hàn phạm biểu: mẩn ngứa khi trời lạnh, kèm rùng mình, sắc mặt nhợt. Cần phát tán phong hàn, ôn kinh hoạt huyết.
- Huyết nhiệt: nổi mẩn đỏ, ngứa rát, chườm mát đỡ. Cần lương huyết, thanh nhiệt, khu phong.
- Huyết hư sinh phong: ngứa âm ỉ, hay về đêm, da khô, móng giòn. Cần dưỡng huyết, khu phong, nhuận táo.
Bài thuốc Nam đơn giản tại nhà
Dựa trên các vị thuốc trong Sổ tay thuốc Nam, tôi xin gợi ý một số thảo dược dễ kiếm, giúp khu phong, giảm ngứa hiệu quả:
- Kinh giới: vị cay, tính ấm – tán phong, giải biểu. Dùng 12g.
- Phòng phong: vị cay, tính ấm – khu phong, trừ thấp. Dùng 12g.
- Huyết dụ: vị ngọt, tính mát – lương huyết, chỉ huyết. Dùng 16g.
- Rễ cỏ tranh: vị ngọt, tính hàn – thanh nhiệt, lợi tiểu. Dùng 16g.
Cách dùng: Sắc các vị trên với 1 lít nước, chia 2 lần uống trong ngày. Dùng 5-7 ngày liên tục. Nếu mẩn ngứa tái phát do lạnh, có thể dùng kết hợp uống và tắm lá nấu từ kinh giới, tía tô, hương nhu để tăng hiệu quả khu phong, làm dịu da.
Châm cứu hỗ trợ trị ngứa do phong chẩn
Theo Sổ tay lấy huyệt châm cứu, một số huyệt vị hỗ trợ điều trị mề đay mùa lạnh hiệu quả:
- Phong trì: tán phong, thanh nhiệt.
- Khúc trì: thanh nhiệt, lợi thấp.
- Huyết hải: điều huyết, thanh phong, giảm ngứa.
- Tam âm giao: điều khí huyết, dưỡng tạng phủ.
Cách làm: Dùng ngón tay day ấn các huyệt trên mỗi lần 1-2 phút, mỗi ngày 1-2 lần. Hoặc có thể đến cơ sở y học cổ truyền uy tín để được châm cứu theo phác đồ rõ ràng.
Lời khuyên từ Y học cổ truyền để phòng bệnh lâu dài
Mề đay mùa lạnh không chỉ là phản ứng ngoài da mà là dấu hiệu cho thấy tạng phủ yếu – đặc biệt là tạng Phế và Tỳ – không đủ sức kháng tà. Y học cổ truyền có câu: “Phong vi bách bệnh chi trưởng” – phong là đầu mối của trăm bệnh, nếu chính khí không đủ, phong tà dễ xâm nhập, sinh mẩn ngứa, sinh hư yếu.
Muốn chữa tận gốc, không thể chỉ bôi ngoài hay uống thuốc dập ngứa, mà cần tuân theo nguyên lý cổ truyền: bổ chính khu tà, dưỡng tạng kiện khí. Trong đó:
- Bổ khí, kiện tỳ: giúp tiêu hóa tốt, sinh huyết dưỡng da.
- Khu phong, tán hàn: loại bỏ nguyên nhân sinh ngứa do lạnh.
- Dưỡng huyết, hoạt huyết: làm mạch lạc thông suốt, không bị ứ trệ gây mẩn đỏ.
Cô bác anh chị nên giữ ấm cơ thể, tránh tiếp xúc lạnh đột ngột. Ăn uống thanh đạm, bổ sung gừng, nghệ, hoài sơn – những vị có tác dụng ôn trung, bổ tỳ vị. Đồng thời, hãy để ý các dấu hiệu trên da như báo hiệu của tạng phủ, đừng đợi ngứa nặng rồi mới chữa.
Lời kết
Cuộc sống như một dòng sông, có lúc lặng trôi, có lúc dậy sóng. Mề đay mùa lạnh cũng vậy – làn da phản ánh sức khỏe bên trong. Gốc rễ của chứng này không nằm ở da, mà nằm ở sự mất cân bằng giữa tạng phủ và ngoại tà. Hãy chủ động nuôi dưỡng “rễ” để “cành lá” được bình yên.
Nếu cô bác anh chị đang gặp tình trạng mề đay dai dẳng, đặc biệt khi thời tiết trở lạnh, đừng ngần ngại hãy đặt lịch để tôi thăm khám và tư vấn cụ thể. Hãy để tôi giúp cô bác điều trị đúng thể bệnh, phối kết hợp châm cứu – thuốc thang cho hiệu quả toàn diện.
- Đặt lịch khám tại đây: https://bacsilephuong.com/lien-he
- Gọi ngay số Hotline: 0963835102
- Hoặc nhắn tin qua Zalo: https://zalo.me/0963835102
TTƯT, Bác sĩ Lê Phương
Cô bác anh chị đang băn khoăn về tình trạng sức khỏe của mình? Hãy gửi câu hỏi bên dưới, bác sĩ Phương sẽ lắng nghe và tư vấn tận tình nhất 
