Cô bác anh chị thân mến, trong Đông y có câu: “Tỳ Vị là gốc của hậu thiên”, nghĩa là sau khi con người sinh ra, khí huyết có đầy đủ, cơ thể có khỏe mạnh hay không phần lớn nhờ vào ăn uống và tiêu hóa. Dạ dày giống như chiếc nồi đất trong gian bếp nhà quê, muốn nấu được bữa cơm ngon thì lửa phải vừa, nước phải đủ, nồi phải yên. Khi Vị khí bị nghịch, Can khí uất, hàn nhiệt lẫn lộn hoặc ăn uống thất thường, cái “nồi” ấy dễ sôi trào, đau tức, nóng rát, đầy hơi, buồn nôn. Nhiều cô bác anh chị khi lên cơn đau thường bối rối không biết đau dạ dày nên nằm tư thế nào để dễ chịu hơn. Nằm đúng không trị tận gốc bệnh, nhưng có thể giúp Vị khí thuận xuống, giảm chèn ép vùng thượng vị và giúp cơ thể tạm yên như dòng nước được khai thông.
Đau dạ dày nên nằm tư thế nào để giảm khó chịu?
Khi đau dạ dày, tư thế nằm nên hướng đến ba nguyên tắc: giảm áp lực lên vùng bụng trên, giúp khí trong Vị phủ đi xuống thuận chiều, và tránh để thức ăn, dịch vị trào ngược lên trên. Theo kinh nghiệm lâm sàng, không có một tư thế đúng cho tất cả mọi người, bởi người đau âm ỉ do Tỳ Vị hư hàn sẽ khác người nóng rát do Vị nhiệt, người hay ợ chua sẽ khác người đầy trướng sau ăn. Tuy vậy, cô bác anh chị có thể áp dụng các tư thế dưới đây để cơ thể dễ chịu hơn.
Nằm nghiêng bên trái – tư thế thường giúp dễ chịu khi đau, ợ nóng, trào ngược
Nếu cơn đau dạ dày đi kèm ợ hơi, ợ chua, nóng rát vùng thượng vị, cô bác anh chị nên thử nằm nghiêng bên trái. Khi nằm nghiêng trái, vùng dạ dày thường được đặt ở vị trí thuận lợi hơn, giúp hạn chế cảm giác trào ngược và giảm tức nghẹn sau xương ức. Nhìn theo Đông y, đây là cách hỗ trợ cho Vị khí giáng xuống, giống như mở đúng đường cho dòng nước chảy xuôi, bớt cảnh nước dội ngược lên bờ.
Khi nằm, nên co nhẹ hai gối, đặt một chiếc gối mỏng giữa hai chân để lưng và hông được thư giãn. Không nên cuộn người quá chặt vì sẽ ép vùng bụng, khiến khí trệ thêm nặng. Tư thế này đặc biệt phù hợp sau bữa ăn tối khoảng 2 đến 3 giờ, khi người bệnh còn cảm giác đầy bụng, chậm tiêu, ợ hơi.
Nằm kê cao đầu và thân trên khi đau dạ dày về đêm
Với người hay đau dạ dày lúc nửa đêm, kèm nóng rát, đắng miệng, buồn nôn hoặc cảm giác thức ăn trào lên cổ, tôi thường khuyên nên kê cao đầu và nửa thân trên. Cô bác anh chị có thể dùng gối chữ A, gối nêm hoặc kê cao phần đầu giường khoảng 10 đến 15cm. Lưu ý là không chỉ kê mỗi cổ, vì gập cổ lâu dễ mỏi vai gáy, khí huyết vùng cổ vai bị bế tắc. Cần nâng cả phần lưng trên để thân thể tạo thành một mặt dốc nhẹ.
Theo Y học cổ truyền, Vị chủ giáng, nghĩa là khí của dạ dày phải đi xuống mới thuận. Khi nằm quá thấp ngay sau ăn, Vị khí dễ nghịch lên, biểu hiện thành ợ chua, buồn nôn, tức ngực. Kê cao thân trên giống như tạo con dốc cho dòng khí đi đúng đường, tuy đơn giản nhưng nhiều người áp dụng sẽ thấy giấc ngủ yên hơn.
Nằm ngửa thả lỏng, đặt gối dưới khoeo chân khi đau âm ỉ
Nếu đau âm ỉ vùng thượng vị, bụng không quá trướng, không ợ chua nhiều, cô bác anh chị có thể nằm ngửa thả lỏng, đặt một chiếc gối nhỏ dưới khoeo chân. Cách này giúp cơ bụng mềm ra, lưng dưới bớt căng, vùng thượng vị không bị kéo tức. Khi nằm, hai tay đặt nhẹ lên bụng, hít vào chậm, thở ra dài, tưởng như đang đưa hơi ấm xuống vùng rốn.
Trong Đông y, đau do khí trệ thường gặp ở người hay lo nghĩ, ăn uống vội, căng thẳng kéo dài. Khi tâm không yên thì Can khí dễ uất, Can khí phạm Vị làm dạ dày co thắt, đau tức. Vì vậy, nằm ngửa thả lỏng phối hợp thở chậm có tác dụng giúp khí cơ điều đạt, thần chí an hòa, cơn đau nhờ đó dịu dần.
Những tư thế nên tránh khi đang đau dạ dày
Không nên nằm sấp hoặc gập bụng quá mức
Nằm sấp là tư thế nhiều người tưởng giúp “đè” cơn đau xuống, nhưng thực ra lại dễ làm vùng thượng vị bị ép chặt. Khi bụng trên bị chèn, khí trong Vị phủ càng khó lưu thông, cảm giác tức, buồn nôn, đầy hơi có thể tăng lên. Người đang có viêm loét, trào ngược hoặc đau sau ăn càng nên tránh tư thế này.
Không nên nằm ngay sau khi ăn no
Sau bữa ăn, dạ dày cần thời gian nghiền, nhào trộn và đưa thức ăn đi xuống. Nếu vừa ăn xong đã nằm, nhất là nằm thấp đầu, chẳng khác nào nồi cơm còn đang sôi đã bị nghiêng lệch, hơi và nước dễ trào ra. Cô bác anh chị nên đi lại nhẹ nhàng trong nhà 5 đến 10 phút, sau đó ngồi nghỉ, tránh vận động mạnh. Tốt nhất chỉ nên nằm sau ăn khoảng 2 đến 3 giờ, đặc biệt là bữa tối.
Cách xoa bụng và bấm huyệt hỗ trợ khi đau dạ dày
Xoa ấm vùng thượng vị theo chiều thuận
Khi đau, cô bác anh chị có thể dùng hai bàn tay xoa nóng rồi đặt lên vùng trên rốn, dưới mũi ức. Xoa nhẹ theo vòng tròn, chậm rãi trong 5 đến 10 phút. Lực tay vừa phải, không day ấn mạnh khi đau dữ dội. Cách này giúp ôn ấm Trung tiêu, hành khí, giảm cảm giác co thắt. Người bụng lạnh, đau âm ỉ, thích chườm ấm thường hợp hơn; người nóng rát nhiều, miệng khô, táo bón thì không nên chườm quá nóng.
Day huyệt Trung quản, Nội quan, Túc tam lý
Huyệt Trung quản nằm ở đường giữa bụng, khoảng giữa rốn và mũi ức, là huyệt quan trọng điều hòa Vị khí. Huyệt Nội quan ở mặt trong cẳng tay, cách lằn chỉ cổ tay khoảng ba khoát ngón tay, thường dùng khi buồn nôn, tức ngực, hồi hộp. Huyệt Túc tam lý nằm dưới gối, phía ngoài cẳng chân, có tác dụng kiện Tỳ, hòa Vị, nâng đỡ chính khí. Cô bác anh chị có thể day mỗi huyệt 1 đến 3 phút, lực vừa đủ tức nhẹ, không bấm quá mạnh gây bầm đau.
Khi nào đau dạ dày không nên chỉ tự điều chỉnh tư thế?
Tư thế nằm chỉ là cách hỗ trợ tạm thời. Cô bác anh chị cần đi thăm khám nếu đau dữ dội, đau lan ra lưng hoặc ngực, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, sụt cân nhanh, ăn kém kéo dài, nuốt nghẹn, sốt, hoặc đau tái đi tái lại nhiều lần. Trong Đông y, cùng là đau dạ dày nhưng có người do Can khí phạm Vị, có người do Tỳ Vị hư hàn, có người do Vị âm hư, thấp nhiệt, huyết ứ. Nếu không biện chứng đúng, chỉ uống thuốc truyền miệng hoặc tự dùng mẹo dân gian lâu ngày rất dễ làm bệnh dây dưa như cỏ dại không nhổ tận rễ.
Nguyên tắc chăm sóc dạ dày theo Y học cổ truyền
Muốn trị đau dạ dày cho bền, cô bác anh chị không nên chỉ nhìn vào một cơn đau trước mắt mà cần nhìn cả gốc rễ Tỳ Vị. Đông y coi Tỳ chủ vận hóa, Vị chủ thu nạp và giáng xuống; Tỳ ưa khô ráo, Vị ưa nhuận, hai tạng phủ này như đôi vợ chồng trong căn bếp, một bên nhóm lửa, một bên giữ nồi. Nếu ăn uống thất thường, lo nghĩ nhiều, thức khuya, dùng nhiều đồ cay nóng, lạnh sống, rượu bia, thì Tỳ khí suy, Vị khí nghịch, Can khí uất kết, lâu ngày sinh đau, đầy trướng, ợ chua, chán ăn. Vì vậy phép trị không thể rập khuôn, mà phải tùy chứng để sơ Can hòa Vị, kiện Tỳ ích khí, ôn Trung tán hàn, thanh Vị giáng nghịch, dưỡng âm hòa trung hoặc hoạt huyết chỉ thống. Tư thế nằm đúng chỉ như chiếc gối đỡ lưng khi người mệt, còn muốn thân thể khỏe lại thì phải chỉnh từ ăn uống, giấc ngủ, tinh thần và bài thuốc phù hợp với thể bệnh. Cô bác anh chị hãy chủ động chăm sóc khi dấu hiệu còn nhẹ, đừng đợi cây đã héo rễ mới tìm nước tưới.
Thăm khám và tư vấn điều trị đau dạ dày
Nếu cô bác anh chị đang băn khoăn đau dạ dày nên nằm tư thế nào, đau do hàn hay nhiệt, do hư hay thực, do Can phạm Vị hay Tỳ Vị suy yếu, hãy thăm khám để được biện chứng rõ ràng và có hướng điều trị phù hợp. Tôi luôn mong cô bác anh chị hiểu rằng Đông y quý ở chỗ nhìn người bệnh như một chỉnh thể, chữa bệnh không chỉ dập cơn đau mà còn nâng lại nền Tỳ Vị, điều hòa khí huyết, giúp cơ thể tự phục hồi như mảnh vườn được chăm đúng mùa.
Cô bác có thể liên hệ với tôi để được tư vấn và đặt lịch thăm khám trực tiếp qua các kênh sau:
- Đăng ký thăm khám: bacsilephuong.com/lien-he
- Hotline hỗ trợ: 0963835102
- Tư vấn qua Zalo: zalo.me/0963835102
Thân ái chúc cô bác anh chị luôn mạnh khỏe và bình an!
TTƯT, Bác sĩ Lê Phương
