Cô bác anh chị thân mến, sau sinh là quãng thời gian người phụ nữ giống như mảnh đất vừa qua một mùa mưa lớn: cơ thể hao huyết, khí lực suy, tỳ vị yếu, ăn uống thất thường, lại thêm thức đêm chăm con nên dạ dày rất dễ “lên tiếng”. Có chị chỉ ăn vài miếng đã đầy bụng, có chị đau âm ỉ vùng thượng vị, ợ hơi, buồn nôn, nóng rát, ăn vào khó chịu mà nhịn thì lại cồn cào. Câu hỏi “phụ nữ sau sinh đau dạ dày nên ăn gì” vì thế không chỉ là chuyện chọn món, mà là cách chăm lại cái gốc tiêu hóa để mẹ hồi sức, có sữa, ngủ yên và nuôi con bền bỉ.
Theo y học cổ truyền, sau sinh phần nhiều thuộc tình trạng khí huyết hư tổn, tỳ vị suy yếu. Tỳ chủ vận hóa, vị chủ thu nạp. Khi tỳ vị khỏe, thức ăn vào như dòng nước được dẫn đúng mương, nuôi dưỡng toàn thân. Khi tỳ vị yếu, thức ăn dễ ứ trệ, sinh đầy tức, đau vùng vị quản. Nếu thêm lo nghĩ, mất ngủ, uất ức sau sinh thì can khí phạm vị, làm dạ dày co thắt, đau tăng, ợ hơi nhiều. Vì vậy ăn uống cho mẹ sau sinh đau dạ dày phải lấy nguyên tắc: ấm, mềm, dễ tiêu, bổ mà không ngấy, dưỡng mà không trệ.
Phụ nữ sau sinh đau dạ dày nên ăn gì theo y học cổ truyền?
Cháo gạo tẻ, cháo hạt sen giúp kiện tỳ, hòa vị
Gạo tẻ vị ngọt, tính bình, vào tỳ vị, có tác dụng bổ trung, ích khí, làm dịu bụng. Với mẹ sau sinh đau dạ dày, một bát cháo ấm buổi sáng giống như phủ lên niêm vị một lớp áo mềm, giúp dạ dày bớt co bóp mạnh. Cô bác anh chị có thể nấu cháo gạo tẻ với hạt sen bỏ tâm, thêm vài lát gừng mỏng nếu bụng lạnh, hay sôi bụng, đau âm ỉ khi đói.
Cách dùng đơn giản: lấy 50–70g gạo tẻ, 20–30g hạt sen, nấu nhừ thành cháo loãng. Ăn khi còn ấm, chia thành bữa nhỏ. Không nên nấu quá đặc, không thêm nhiều tiêu ớt, hành phi nhiều dầu vì dễ kích thích dạ dày.
Canh bí đỏ, khoai lang, cà rốt giúp bổ tỳ vị, nhuận mà không hại dạ dày
Bí đỏ, khoai lang, cà rốt đều là nhóm thực phẩm có vị ngọt tự nhiên, dễ tiêu, giúp bổ dưỡng tỳ vị. Với phụ nữ sau sinh, những món này vừa hỗ trợ tiêu hóa, vừa cung cấp năng lượng lành, tránh tình trạng ăn nhiều đồ bổ béo khiến bụng đầy, vị khí không giáng được.
Mẹ có thể nấu canh bí đỏ với thịt nạc băm, cà rốt hầm mềm với xương nạc, hoặc khoai lang hấp ăn lượng vừa phải. Tuy nhiên, người đang đầy hơi nhiều không nên ăn quá nhiều khoai một lúc, vì bổ quá mà không vận được thì lại thành trệ, giống như ruộng mới cấy mà tưới nước quá nhiều sẽ úng rễ.
Thịt nạc, cá trắng, trứng hấp mềm giúp bổ khí huyết sau sinh
Sau sinh không thể kiêng khem quá mức. Khí huyết muốn phục hồi thì cần chất đạm vừa đủ. Người đau dạ dày nên chọn thịt nạc heo, thịt gà bỏ da, cá quả, cá chép, cá diêu hồng, trứng hấp hoặc trứng chưng mềm. Cách chế biến nên là hấp, luộc, hầm nhừ, kho nhạt; hạn chế chiên rán vì dầu mỡ làm vị khí nặng nề, dễ sinh buồn nôn, ợ chua.
Mỗi bữa chỉ nên ăn một lượng vừa phải, nhai chậm, ăn khi món còn ấm. Mẹ sau sinh không nên vì muốn nhiều sữa mà ăn quá nhiều móng giò, đồ béo, nước hầm đặc. Trong Đông y, béo ngậy quá dễ sinh đàm thấp, đàm thấp quấy nhiễu tỳ vị thì bụng càng đầy, dạ dày càng khó chịu.
Rau xanh nấu chín mềm giúp thông giáng đường tiêu hóa
Rau ngót, mồng tơi, rau cải non, rau dền, bầu, mướp nấu chín mềm là lựa chọn tốt cho mẹ sau sinh đau dạ dày. Rau giúp đường ruột vận hành êm hơn, giảm táo bón sau sinh. Tuy nhiên, không nên ăn rau sống, nộm chua, dưa muối, cà muối trong giai đoạn dạ dày đang đau, vì các món này dễ làm lạnh bụng, sinh chua, kích thích vị quản.
Nước ấm, trà gừng loãng hoặc nước gạo rang dùng đúng cách
Với người sau sinh đau dạ dày, nước lạnh giống như cơn gió buốt thổi vào bếp lửa đang yếu. Mẹ nên uống nước ấm từng ngụm nhỏ trong ngày. Nếu bụng lạnh, đau âm ỉ, hay buồn nôn, có thể dùng vài lát gừng tươi hãm với nước nóng, uống loãng sau ăn. Nếu đang nóng rát, miệng khô, táo bón, không nên lạm dụng gừng vì tính ấm có thể làm cảm giác nóng tăng hơn.
Phụ nữ sau sinh đau dạ dày nên kiêng ăn gì?
Kiêng đồ cay nóng, chua gắt và kích thích
Ớt, tiêu, giấm, chanh nhiều, đồ muối chua, cà phê, trà đặc, nước ngọt có gas đều có thể làm dạ dày khó chịu hơn. Trong y học cổ truyền, nhóm cay nóng dễ trợ hỏa, nhóm chua gắt dễ làm vị khí uất lại, khiến đau, ợ hơi, nóng rát tăng.
Hạn chế đồ chiên rán, thức ăn quá bổ béo
Gà tần quá đặc, móng giò nhiều mỡ, đồ chiên xào, bánh ngọt béo, sữa đặc quá nhiều có thể khiến tỳ vị phải làm việc nặng. Sau sinh tỳ vị vốn như người mới ốm dậy, cần nâng đỡ từng chút, không nên bắt gánh một gánh quá nặng.
Không ăn quá no, không để quá đói
Người đau dạ dày sau sinh nên chia 5–6 bữa nhỏ trong ngày. Ăn quá no làm vị khí bị bế tắc, ăn quá đói lại khiến cơn cồn cào tăng lên. Bữa tối nên ăn trước khi ngủ ít nhất 2–3 giờ, tránh vừa ăn xong đã nằm ngay.
Lưu ý an toàn khi chăm sóc đau dạ dày sau sinh
Cô bác anh chị cần nhớ, mẹ sau sinh là đối tượng đặc biệt, nhất là khi đang cho con bú. Không tự ý dùng các bài thuốc truyền miệng, thuốc giảm đau, thuốc dạ dày hoặc thảo dược mạnh khi chưa được thăm khám. Nếu có biểu hiện đau dữ dội, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, sụt cân nhanh, sốt, mất sữa nhiều, mệt lả, cần đi khám sớm. Ăn uống chỉ là một phần, muốn trị đúng phải xét đến thể bệnh: tỳ vị hư hàn, vị âm hư, can khí phạm vị hay thực tích đình trệ.
Trong phép trị cổ truyền, muốn chăm sóc tận gốc chứng đau dạ dày sau sinh thì không thể chỉ nhìn vào một cơn đau trước mắt. Đông y coi tỳ vị là gốc của hậu thiên, là nơi sinh hóa khí huyết để nuôi mẹ và tạo nguồn sữa cho con; còn thận là gốc tiên thiên, sau sinh khí huyết hao tổn thì tỳ, thận, can đều dễ bị ảnh hưởng. Vì vậy, nguyên tắc điều dưỡng cần phối hợp kiện tỳ hòa vị, bổ khí dưỡng huyết, ôn trung tán hàn khi bụng lạnh, sơ can lý khí khi đau do uất ức, giáng nghịch chỉ nôn khi buồn nôn ợ hơi. Ăn uống phải mềm ấm, điều độ; nghỉ ngơi phải thuận theo sức; tinh thần phải được nâng đỡ, bởi can khí mà uất thì vị khí khó yên. Cũng như chăm một cây non sau bão, ta không kéo cây lớn lên bằng tay, mà phải vun gốc, giữ đất, tưới nước vừa đủ, che gió đúng lúc. Người mẹ sau sinh cũng vậy, đừng đợi bệnh rõ ràng, đau nhiều, mất ngủ, mất sữa rồi mới lo. Chăm tỳ vị từ từng bữa ăn chính là giữ nguồn sinh khí cho cả mẹ và con.
Cô bác anh chị thân mến, đau dạ dày sau sinh nếu biết ăn đúng, nghỉ đúng và điều trị đúng thể bệnh thì cơ thể sẽ dần ấm lại, bụng êm hơn, giấc ngủ yên hơn, sữa cũng thuận hơn. Nếu tình trạng đau kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc mẹ đang cho con bú cần tư vấn bài thuốc phù hợp, cô bác anh chị có thể tham khảo các bài thuốc chữa do tôi nghiên cứu và chủ động thăm khám để được biện chứng rõ căn nguyên.
- Hãy đặt lịch thăm khám tại: https://bacsilephuong.com/lien-he
- Nhắn tin Zalo để được tư vấn: https://zalo.me/0963835102
- Gọi hotline: 0963835102
TTƯT, Bác sĩ Lê Phương
