Cô bác anh chị thân mến, trong thân thể con người, Tỳ Vị giống như căn bếp của một gia đình. Bếp có ấm thì cơm mới chín, người mới có sức; bếp lúc nào cũng bị nhóm lửa sai giờ, lúc quá đầy, lúc quá nguội thì khói sẽ quẩn quanh, thức ăn khó tiêu, bụng dạ sinh đau. Vì vậy, câu hỏi đau dạ dày có ăn đêm được không không chỉ là chuyện ăn thêm một bữa, mà là chuyện biết thương lấy cái gốc tiêu hóa của mình.
Người đau dạ dày thường hay cồn cào, nóng rát, đầy tức, ợ hơi, buồn nôn hoặc đau âm ỉ vùng thượng vị. Có người càng về đêm càng đói, càng xót ruột, tưởng rằng ăn chút gì sẽ dễ chịu. Nhưng ăn đêm không đúng cách chẳng khác nào dòng nước đang cần lắng lại lại bị khuấy lên, khiến Vị khí nghịch, Tỳ khí yếu, thấp trệ và đàm ẩm càng dễ sinh thêm.
Đau dạ dày có ăn đêm được không?
Câu trả lời là: người đau dạ dày không nên ăn đêm thường xuyên. Tuy nhiên, trong một số trường hợp bị đói cồn cào, xót ruột, người bệnh có thể dùng một lượng rất nhỏ thức ăn mềm, ấm, dễ tiêu, nhưng cần ăn đúng thời điểm và đúng loại thực phẩm.
Theo Y học cổ truyền, dạ dày thuộc phủ Vị, có nhiệm vụ thu nạp và làm nhừ thức ăn; Tỳ có nhiệm vụ vận hóa tinh vi, đưa chất bổ đi nuôi cơ thể. Vị chủ giáng, nghĩa là khí của Vị phải đi xuống. Nếu ăn quá khuya, ăn no rồi nằm ngay, Vị khí không giáng được mà nghịch lên, dễ sinh ợ chua, trào ngược, đầy bụng, đau tức thượng vị. Lâu ngày, Tỳ Vị như thửa ruộng bị úng nước, càng bón thêm càng khó hấp thu.
Vì sao ăn đêm dễ làm đau dạ dày nặng hơn?
Ăn đêm làm rối loạn nhịp nghỉ của Tỳ Vị
Ban đêm là lúc cơ thể cần thu liễm, khí huyết trở về bên trong để tạng phủ nghỉ ngơi và phục hồi. Nếu cô bác anh chị ăn muộn, đặc biệt sau 21 giờ, Tỳ Vị phải tiếp tục làm việc như người nông dân bị gọi ra đồng giữa đêm. Lâu dần, khí lực hao tổn, Tỳ hư, Vị yếu, ăn uống khó tiêu, bụng đầy trướng, phân lúc lỏng lúc nát.
Ăn rồi nằm khiến Vị khí nghịch lên
Nguyên tắc của Vị là “dĩ giáng vi thuận”, nghĩa là lấy sự đi xuống làm thuận. Ăn đêm xong nằm ngay khiến thức ăn ứ lại, khí không thông, sinh ra ợ hơi, ợ chua, nóng rát cổ họng, tức ngực. Trong Đông y, tình trạng này thường liên quan đến Vị khí thượng nghịch, Can khí phạm Vị hoặc đàm thấp ngăn trở trung tiêu.
Thức ăn khuya dễ sinh thấp nhiệt
Nhiều người ăn đêm bằng mì gói, đồ chiên rán, bánh ngọt, trà sữa, cà phê hoặc đồ cay nóng. Những món này như đổ thêm dầu vào đống than âm ỉ trong dạ dày. Người vốn có Vị nhiệt sẽ càng nóng rát, miệng đắng, hôi miệng, táo bón. Người Tỳ hư thấp trệ lại càng đầy bụng, buồn nôn, nặng người, mệt mỏi sau khi ngủ dậy.
Khi nào người đau dạ dày có thể ăn nhẹ buổi tối?
Không phải ai đau dạ dày cũng phải nhịn tuyệt đối sau bữa tối. Với người hay đói cồn cào về đêm, đau âm ỉ khi bụng trống, người gầy yếu, ăn ít vào bữa chính hoặc đang trong giai đoạn phục hồi, có thể dùng một bữa phụ nhỏ. Nhưng bữa phụ này nên cách giờ ngủ ít nhất 2 đến 3 tiếng, lượng chỉ bằng một phần rất nhỏ so với bữa chính.
Cô bác anh chị có thể chọn cháo trắng loãng, cháo hạt sen, cháo bí đỏ, một lát bánh mì mềm, vài thìa yến mạch nấu ấm hoặc một ly nước ấm. Người bụng lạnh, đau âm ỉ, thích chườm ấm có thể dùng cháo gừng loãng với lượng gừng rất ít. Người nóng rát, miệng khô, táo bón thì không nên dùng gừng nhiều, cũng không nên ăn đồ nếp, đồ cay, đồ chiên.
Đau dạ dày nên ăn tối thế nào để đêm không bị đau?
Ăn tối sớm, ăn vừa đủ
Tốt nhất nên ăn tối trước 19 giờ, muộn nhất không nên quá 20 giờ. Bữa tối nên nhẹ hơn bữa trưa, ưu tiên cơm mềm, cháo, rau củ nấu chín, cá hấp, thịt nạc mềm, canh ấm. Khi ăn cần nhai kỹ, ăn chậm, tránh vừa ăn vừa lo nghĩ. Trong Đông y, lo nghĩ quá mức làm hại Tỳ, giống như mưa dầm làm đất bết lại, cây khó bén rễ.
Tránh các món dễ kích thích dạ dày vào buổi tối
Người đau dạ dày nên hạn chế rượu bia, cà phê, trà đặc, nước có gas, đồ chua cay, đồ nướng, đồ nhiều dầu mỡ, thức ăn quá lạnh. Buổi tối cũng không nên ăn quá nhiều trái cây chua như cam chua, xoài xanh, cóc, dưa muối. Những món này dễ làm Vị mất hòa giáng, sinh đau, nóng rát, cồn cào.
Không nằm ngay sau ăn
Sau ăn tối, cô bác anh chị nên ngồi thẳng hoặc đi lại nhẹ nhàng 10 đến 15 phút. Không vận động mạnh, không cúi gập người, không nằm xem điện thoại ngay. Nếu hay trào ngược, có thể kê cao đầu khi ngủ, mặc quần áo rộng vùng bụng để khí cơ trung tiêu được thông thoáng.
Một vài cách hỗ trợ tại nhà theo Y học cổ truyền
Với người đau dạ dày do Tỳ Vị hư hàn, biểu hiện đau âm ỉ, thích ấm, sợ lạnh, ăn đồ lạnh là đau, có thể chườm ấm vùng thượng vị 15 đến 20 phút vào buổi tối. Hơi ấm như nắng nhẹ đầu xuân, giúp khí huyết lưu thông, trung tiêu bớt co rút.
Cô bác anh chị cũng có thể xoa bụng nhẹ nhàng theo chiều kim đồng hồ quanh rốn và vùng thượng vị, mỗi lần 5 đến 10 phút. Khi xoa, bàn tay cần ấm, lực vừa phải, không day ấn mạnh lúc đang đau dữ dội. Người có biểu hiện đau quặn, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, sút cân nhanh, nuốt nghẹn hoặc đau kéo dài không giảm cần đi thăm khám sớm, không tự xử trí tại nhà.
Về dùng thảo dược, không nên tự ý uống các bài thuốc truyền miệng kéo dài, nhất là khi chưa rõ thể bệnh là hàn, nhiệt, hư hay thực. Cùng là đau dạ dày nhưng người Can khí phạm Vị cần sơ can hòa Vị; người Tỳ Vị hư hàn cần ôn trung kiện Tỳ; người Vị âm hư cần dưỡng âm ích Vị; người thấp nhiệt cần thanh nhiệt hóa thấp. Dùng sai phép trị chẳng khác nào cây đang thiếu nước lại đem phơi thêm nắng.
Nguyên tắc gốc khi chăm sóc người đau dạ dày
Theo Y học cổ truyền, muốn trị đau dạ dày cho bền thì không chỉ nhìn vào cơn đau trước mắt, mà phải xét cái gốc của Tỳ Vị, Can khí, hàn nhiệt, hư thực và sự thăng giáng của khí cơ. Ăn đêm chỉ là một thói quen, nhưng đằng sau nó có thể là Vị âm bất túc gây đói cồn cào, Tỳ khí hư khiến tiêu hóa yếu, Can khí uất làm đau tức khi căng thẳng, hoặc Vị hỏa khiến nóng rát, ợ chua. Vì vậy, nguyên tắc là ăn đúng giờ để hòa Vị, ăn mềm ấm để kiện Tỳ, giảm lo nghĩ để sơ Can, tránh cay nóng để thanh Vị nhiệt, giữ bụng ấm để tán hàn, ngủ nghỉ điều độ để khí huyết có đường phục hồi. Tỳ Vị là gốc hậu thiên, nhưng muốn thân thể vững vàng cũng phải nhớ đến tiên thiên là Thận khí, bởi gốc rễ có sâu thì cây mới chịu được gió mùa. Cô bác anh chị đừng chờ đến khi đau dữ dội mới chăm sóc, mà hãy sửa từ bữa ăn, giấc ngủ, cảm xúc và thói quen mỗi ngày.
Lời khuyên của Bác sĩ Lê Phương
Cô bác anh chị thân mến, người đau dạ dày tốt nhất không nên ăn đêm thường xuyên. Nếu quá đói, chỉ nên ăn rất nhẹ, chọn món mềm ấm, dễ tiêu và ăn trước khi ngủ ít nhất 2 đến 3 tiếng. Cái bụng cũng như mảnh vườn, muốn cây xanh tốt thì phải tưới đúng lúc, bón đúng lượng, chứ không phải cứ thêm nhiều là tốt.
Cô bác có thể liên hệ với tôi để được tư vấn và đặt lịch thăm khám trực tiếp qua các kênh sau:
- Đăng ký thăm khám: bacsilephuong.com/lien-he
- Hotline hỗ trợ: 0963835102
- Tư vấn qua Zalo: zalo.me/0963835102
Thân ái chúc cô bác anh chị luôn mạnh khỏe và bình an!
TTƯT, Bác sĩ Lê Phương
