Cô bác anh chị thân mến, trong đời sống hôm nay, nhiều người đau dạ dày không chỉ vì bữa ăn thất thường, rượu bia, thức khuya, mà còn vì trong lòng lúc nào cũng như có một tảng đá đè nặng. Công việc, tiền bạc, gia đình, mất ngủ, lo nghĩ triền miên… tất cả khiến bụng trên âm ỉ, nóng rát, đầy trướng, ợ hơi, buồn nôn. Vậy căng thẳng có làm đau dạ dày nặng hơn không? Theo tôi, câu trả lời là có. Nhưng trong Y học cổ truyền, ta không chỉ nhìn căng thẳng là chuyện của “tâm lý”, mà còn là sự rối loạn khí cơ giữa Can, Tỳ, Vị.
Dạ dày trong Đông y thuộc hệ Tỳ Vị, là nơi tiếp nhận và tiêu hóa đồ ăn, giống như cái bếp trong nhà. Bếp muốn cháy đều thì củi phải khô, gió phải thông, người nhóm bếp phải bình tĩnh. Khi tâm trạng uất ức, lo nghĩ, cáu giận kéo dài, Can khí bị uất, khí không thông, lâu ngày “mộc khắc thổ”, tức Can ảnh hưởng đến Tỳ Vị. Khi ấy, dù cô bác anh chị ăn món lành, uống thuốc đều, dạ dày vẫn dễ đau lại, đầy hơi, chua miệng, ăn kém, ngủ không yên.
Căng thẳng làm đau dạ dày nặng hơn như thế nào?
Trong Y học cổ truyền, Can chủ sơ tiết, giúp khí huyết vận hành thông suốt. Tỳ chủ vận hóa, Vị chủ thu nạp và giáng xuống. Khi con người thường xuyên căng thẳng, Can khí như dòng nước bị chặn giữa đường, không chảy xuôi được thì dồn ép sang hai bên, làm tức ngực, đau hạ sườn, đầy bụng, ợ hơi. Nếu khí nghịch lên trên, người bệnh dễ buồn nôn, nấc, ợ chua, nóng rát thượng vị.
Vì vậy, nhiều cô bác anh chị sẽ thấy một điều rất rõ: lúc tinh thần thoải mái thì bụng nhẹ, ăn uống dễ chịu; nhưng chỉ cần giận dữ, lo âu, mất ngủ vài hôm là cơn đau dạ dày lại quay về. Cái đau ấy không đơn thuần nằm ở niêm mạc dạ dày, mà gốc còn ở khí uất, Tỳ Vị suy yếu, Vị khí không giáng.
Dấu hiệu đau dạ dày do căng thẳng theo Y học cổ truyền
Đau tức vùng thượng vị, đầy trướng sau ăn
Khi Can khí phạm Vị, người bệnh thường đau vùng trên rốn, cảm giác tức nặng, căng đầy như có hơi mắc lại. Ăn một chút đã no, bụng óc ách, ợ hơi mới dễ chịu. Cơn đau có thể tăng khi bực bội hoặc suy nghĩ nhiều.
Ợ chua, nóng rát, miệng đắng, dễ cáu
Nếu uất lâu hóa hỏa, Can hỏa ảnh hưởng đến Vị, cô bác anh chị có thể thấy nóng rát vùng thượng vị, ợ chua, miệng đắng, khô miệng, đại tiện táo, ngủ không sâu. Người như có lửa âm ỉ trong bụng, càng lo càng nóng, càng nóng càng đau.
Ăn kém, mệt mỏi, phân lỏng do Tỳ hư
Người lo nghĩ lâu ngày thường hại Tỳ. Tỳ yếu thì vận hóa kém, ăn không ngon, bụng lạnh, dễ đi ngoài phân nát, chân tay mỏi, sắc mặt kém tươi. Đây là kiểu đau dạ dày không quá dữ dội nhưng dai dẳng, dễ tái phát như cỏ dại mọc lại sau mưa.
Cách chăm sóc đau dạ dày khi căng thẳng tại nhà
Ăn uống đúng giờ để dưỡng Tỳ Vị
Tỳ Vị rất sợ thất thường. Cô bác anh chị nên ăn đúng bữa, ăn chậm, nhai kỹ, tránh để bụng quá đói rồi ăn quá no. Nên ưu tiên món mềm, ấm, dễ tiêu như cháo gạo tẻ, canh bí đỏ, khoai mỡ, cá hấp, thịt nạc hầm. Hạn chế rượu bia, cà phê đặc, đồ cay nóng, chua gắt, chiên rán nhiều dầu. Với người hay đau khi đói, có thể chia nhỏ bữa ăn, nhưng không nên ăn khuya sát giờ ngủ.
Giữ tâm bình để khí cơ được thông
Đông y có câu “khí hành thì huyết hành, khí trệ thì đau”. Muốn dạ dày yên, tâm cũng phải yên. Mỗi ngày cô bác anh chị nên dành 10 đến 15 phút thở chậm: hít vào bằng mũi, để bụng hơi phồng lên, thở ra từ từ, vai thả lỏng. Làm đều vào sáng sớm hoặc trước khi ngủ giúp Can khí bớt uất, Vị khí dễ giáng, giấc ngủ cũng sâu hơn.
Xoa bụng và day huyệt hỗ trợ điều hòa Tỳ Vị
Cô bác anh chị có thể xoa ấm hai bàn tay rồi đặt lên vùng bụng trên, xoa vòng tròn nhẹ nhàng theo chiều kim đồng hồ khoảng 5 đến 10 phút sau ăn 1 giờ. Có thể day nhẹ vùng Trung quản, tức điểm giữa đường nối từ mũi ức đến rốn; day Túc tam lý ở mặt ngoài cẳng chân, dưới đầu gối khoảng 3 thốn; day Nội quan ở mặt trong cổ tay, cách lằn chỉ cổ tay khoảng 2 thốn. Mỗi huyệt day 1 đến 2 phút, lực vừa phải, không day khi đang quá no hoặc đau dữ dội.
Khi nào cần đi thăm khám?
Nếu đau dạ dày kéo dài, đau tăng về đêm, nôn nhiều, sụt cân, đi ngoài phân đen, nôn ra máu, ăn uống ngày càng kém, hoặc đã dùng nhiều cách mà không đỡ, cô bác anh chị không nên chủ quan. Trong Đông y, chữa bệnh cần biện chứng rõ hư thực, hàn nhiệt, khí trệ hay huyết ứ, Tỳ hư hay Vị âm hư. Cùng là đau dạ dày nhưng mỗi người một căn nguyên, dùng sai phép có thể khiến bệnh dây dưa khó dứt.
Nguyên tắc Y học cổ truyền trong điều trị đau dạ dày do căng thẳng
Muốn trị đau dạ dày do căng thẳng cho đến nơi đến chốn, không thể chỉ chăm chăm dập cơn đau như tát nước trên mặt ao, mà phải nhìn xuống tận đáy ao xem bùn đục từ đâu nổi lên. Theo Y học cổ truyền, gốc bệnh thường liên quan đến Can khí uất kết, Can Vị bất hòa, Tỳ Vị hư yếu, Vị khí thượng nghịch, lâu ngày có thể sinh thấp, sinh nhiệt, sinh ứ. Vì vậy phép trị phải tùy người mà gia giảm: người khí uất thì cần sơ Can lý khí, hòa Vị chỉ thống; người Tỳ hư thì cần kiện Tỳ ích khí, giúp bếp tiêu hóa có lửa ấm mà vận hóa; người uất lâu hóa hỏa thì cần thanh Can hòa Vị; người đau dai dẳng, tức nặng, lưỡi tím, mạch sáp thì phải nghĩ đến hoạt huyết hóa ứ. Cũng như chăm một cái cây, không chỉ lau lá vàng mà phải xới đất, tưới nước, giữ nắng gió điều hòa. Tiên thiên là gốc ở Thận, hậu thiên là nguồn ở Tỳ Vị; Tỳ Vị khỏe thì khí huyết sinh, Can khí được điều đạt, tâm thần yên ổn, bệnh mới ít tái phát. Cô bác anh chị nên chủ động chăm sóc từ khi mới đầy bụng, ợ hơi, mất ngủ, lo nghĩ nhiều, đừng chờ đến lúc đau quặn, ăn không được, ngủ không yên mới tìm cách chữa. Đông y quý ở chữ “điều hòa”, lấy con người làm gốc, lấy sự cân bằng làm đường đi lâu dài.
Cô bác có thể liên hệ với tôi để được tư vấn và đặt lịch thăm khám trực tiếp qua các kênh sau:
- Đăng ký thăm khám: bacsilephuong.com/lien-he
- Hotline hỗ trợ: 0963835102
- Tư vấn qua Zalo: zalo.me/0963835102
Thân ái chúc cô bác anh chị luôn mạnh khỏe và bình an!
TTƯT, Bác sĩ Lê Phương
