Những món ăn, thức uống đơn giản giúp cơ thể tự thanh lọc nhẹ nhàng theo Y học cổ truyền
TTƯT, Bác sĩ CKII Lê Phương
Trong Y học cổ truyền, “giải độc” không phải là ép cơ thể đào thải thật nhanh, cũng không phải nhịn ăn, uống thật nhiều nước mát hay dùng thật nhiều đồ thanh nhiệt.
Giải độc đúng là giúp Tỳ Vị vận hóa tốt hơn, Can khí thông hơn, Phế khí sạch hơn, Thận khí vững hơn, Đại tràng thông hơn. Khi các tạng phủ làm đúng chức năng của mình, cơ thể tự biết cách đẩy thấp trọc, nhiệt độc, đàm ứ ra ngoài một cách nhẹ nhàng.
Tài liệu này tôi soạn để cô bác anh chị có thể áp dụng tại nhà bằng những món ăn, thức uống quen thuộc, dễ làm, dễ dùng.
KHI NÀO CƠ THỂ ĐANG CẦN ĐƯỢC “GIẢI ĐỘC”?
Cô bác anh chị có thể để ý một số dấu hiệu sau:
– Người nặng nề, uể oải, sáng dậy không tỉnh táo.
– Da dễ nổi mẩn, ngứa, mụn nhọt, nóng rát.
– Miệng đắng, hơi thở nặng mùi.
– Ăn uống kém, đầy bụng, chậm tiêu.
– Đại tiện không đều, lúc táo, lúc nát.
– Ngủ không sâu, dễ bứt rứt, hay tỉnh giấc.
– Nước tiểu vàng, người nóng trong hoặc hay khô miệng.
Những biểu hiện này liên quan đến thấp trọc, nhiệt uất, đàm thấp, khí huyết không thông, Tỳ Vị yếu hoặc Can khí uất.
NGUYÊN TẮC GIẢI ĐỘC ĐÚNG THEO Y HỌC CỔ TRUYỀN
Cô bác anh chị nhớ giúp tôi 4 điều:
Một là không làm quá mạnh.
Cơ thể yếu mà thanh nhiệt quá nhiều dễ làm Tỳ Vị lạnh, bụng đầy, đi ngoài lỏng, người càng mệt.
Hai là phải kiện Tỳ trước.
Tỳ Vị là gốc vận hóa. Tỳ yếu thì ăn gì cũng khó chuyển thành khí huyết, thấp trọc càng dễ sinh.
Ba là phải thông khí huyết.
Khí huyết thông thì chất trọc mới có đường ra, da dẻ mới dịu, người mới nhẹ.
Bốn là phải hợp thể trạng.
Người nóng trong khác người lạnh bụng. Người táo bón khác người đại tiện lỏng. Không thể dùng một món cho tất cả.
PHẦN 1: MÓN UỐNG GIÚP THANH CAN, LÀM DỊU NÓNG TRONG
NƯỚC ĐẬU ĐEN RANG
👉 Phù hợp với: Người hay nóng trong, miệng đắng, nước tiểu vàng, da dễ nổi mẩn, người bứt rứt.
👉 Cách làm: Lấy 50g đậu đen xanh lòng, rửa sạch, rang thơm đến khi hơi nứt vỏ. Đun với 1 lít nước trong 15–20 phút, uống ấm trong ngày.
👉 Cách dùng: Dùng 2–3 lần mỗi tuần.
👉 Lưu ý: Người Tỳ Vị hư lạnh, hay lạnh bụng, đại tiện lỏng không nên uống quá nhiều.
PHẦN 2: MÓN GIÚP KIỆN TỲ, HÓA THẤP, BỤNG NHẸ HƠN
CHÁO Ý DĨ – HOÀI SƠN
👉 Phù hợp với: Người hay đầy bụng, người nặng nề, ăn kém, đại tiện nát, lưỡi bệu có dấu răng.
👉 Nguyên liệu:
– Ý dĩ: 20g
– Hoài sơn: 20g
– Gạo tẻ: một nắm nhỏ
– Có thể thêm vài lát gừng nếu bụng lạnh
👉 Cách làm: Nấu thành cháo mềm, ăn ấm vào buổi sáng hoặc bữa tối nhẹ.
👉 Ý dĩ giúp hóa thấp. Hoài sơn kiện Tỳ, ích khí. Khi Tỳ khỏe, thấp trọc bớt sinh, cơ thể sẽ nhẹ hơn.
PHẦN 3: MÓN GIÚP NHUẬN TRÀNG, ĐƯA TRỌC RA NGOÀI
CANH RAU MỒNG TƠI NẤU TÔM HOẶC THỊT NẠC
👉 Phù hợp với: Người táo bón, nóng trong, miệng khô, da dễ nổi mụn, đại tiện khó.
👉 Cách làm: Nấu canh mồng tơi với tôm hoặc thịt nạc, ăn trong bữa trưa hoặc tối.
👉 Mồng tơi giúp nhuận táo, làm mềm đường đại tiện, hỗ trợ đưa phần trọc ra ngoài nhẹ nhàng.
👉 Lưu ý: Người bụng lạnh, hay đi ngoài lỏng nên dùng ít.
PHẦN 4: MÓN GIÚP DƯỠNG PHẾ, LÀM DỊU HỌNG, GIẢM ĐỜM TRỌC
LÊ HẤP GỪNG MẬT ONG
👉 Phù hợp với: Người hay khô họng, vướng họng, ho khan nhẹ, đờm dính, người dễ khó chịu khi thời tiết hanh khô.
👉 Nguyên liệu:
– 1 quả lê
– 2 lát gừng mỏng
– 1 thìa nhỏ mật ong
👉 Cách làm: Lê rửa sạch, cắt miếng hoặc khoét ruột, cho gừng vào hấp 10–15 phút. Khi còn ấm thì thêm mật ong.
👉 Cách dùng: Dùng 2–3 lần mỗi tuần.
👉 Lưu ý: Không dùng mật ong cho trẻ quá nhỏ. Người đang nóng rát nhiều, khát nước nhiều cần dùng thận trọng với gừng.
PHẦN 5: MÓN GIÚP DƯỠNG HUYẾT, DA DỊU HƠN
TÁO ĐỎ – KỶ TỬ – LONG NHÃN HÃM ẤM
👉 Phù hợp với: Người da khô, sắc mặt kém tươi, ngủ không sâu, hay mệt, khí huyết yếu.
👉 Nguyên liệu:
– Táo đỏ: 2–3 quả, bỏ hạt
– Kỷ tử: 8–10 hạt
– Long nhãn: 3–5 quả
👉 Cách làm: Hãm với nước nóng 10–15 phút, uống ấm.
👉 Cách dùng: Dùng 2–3 lần mỗi tuần, không uống quá muộn buổi tối.
👉 Lưu ý: Người đang nóng trong, nổi mụn nhiều, miệng khô, táo bón nên dùng ít hoặc hỏi thầy thuốc trước.
PHẦN 6: MÓN GIÚP SƠ CAN, GIẢI UẤT, NGỦ YÊN HƠN
TRÀ HOA CÚC – KỶ TỬ
👉 Phù hợp với: Người hay căng thẳng, mắt mỏi, dễ cáu, miệng đắng, ngủ không sâu.
👉 Nguyên liệu: Hoa cúc khô 3–5 bông, Kỷ tử 8–10 hạt
👉 Cách làm: Hãm với nước nóng 5–10 phút, uống ấm.
👉 Hoa cúc giúp thanh Can, làm dịu phần uất nhiệt. Kỷ tử dưỡng Can huyết nhẹ nhàng.
👉 Lưu ý: Người Tỳ Vị lạnh, dễ đầy bụng khi uống đồ mát nên dùng lượng ít.
PHẦN 7: MÓN GIÚP ÔN ẤM TỲ VỊ, ĐẨY HÀN THẤP
NƯỚC GỪNG TÁO ĐỎ
👉 Phù hợp với: Người hay lạnh bụng, tay chân lạnh, ăn vào dễ đầy, sáng dậy người nặng, gặp lạnh dễ mệt.
👉 Nguyên liệu:
– Gừng tươi: 2–3 lát
– Táo đỏ: 2 quả, bỏ hạt
– Nước: 500ml
👉 Cách làm: Đun 10 phút, uống ấm vào buổi sáng hoặc đầu giờ chiều.
👉 Lưu ý: Người đang nóng trong, miệng khô, táo bón, mất ngủ do nhiệt không nên dùng nhiều gừng.
PHẦN 8: MỘT NGÀY GIẢI ĐỘC NHẸ NHÀNG TẠI NHÀ
Cô bác anh chị có thể áp dụng lịch đơn giản như sau:
👉 Buổi sáng: Uống một cốc nước ấm. Ăn cháo ý dĩ – hoài sơn hoặc bữa sáng ấm, dễ tiêu.
👉 Giữa buổi: Uống nước đậu đen rang hoặc trà hoa cúc – kỷ tử tùy thể trạng.
👉 Buổi trưa: Ăn đủ bữa, có rau xanh, hạn chế đồ chiên rán, cay nóng.
👉 Buổi chiều: Đi bộ nhẹ 15–20 phút để khí huyết lưu thông.
👉 Buổi tối: Ăn nhẹ, không ăn quá muộn. Có thể dùng lê hấp hoặc nước gừng táo đỏ nếu phù hợp.
👉 Trước khi ngủ: Xoa bụng theo chiều kim đồng hồ 3–5 phút, thở chậm, buông điện thoại sớm.
PHẦN 9: NHỮNG ĐIỀU CẦN TRÁNH KHI MUỐN CƠ THỂ TỰ THẢI ĐỘC
Cô bác anh chị nên hạn chế:
– Ăn quá nhiều đồ cay nóng, dầu mỡ.
– Uống nước đá, đồ lạnh thường xuyên.
– Ăn tối quá muộn hoặc quá no.
– Thức khuya, lo nghĩ nhiều.
– Tự uống quá nhiều đồ mát khi chưa biết cơ thể mình hàn hay nhiệt.
– Nhịn ăn cực đoan để “thải độc”.
Giải độc đúng không làm cơ thể kiệt sức. Giải độc đúng là sau khi dùng, bụng nhẹ hơn, ngủ yên hơn, da dịu hơn, tinh thần tỉnh táo hơn.
Cơ thể mình vốn có khả năng tự điều chỉnh rất kỳ diệu. Nhưng muốn cơ thể tự làm tốt việc ấy, mình phải giúp Tỳ Vị bớt nặng, Can khí bớt uất, Phế khí thông hơn, Thận khí vững hơn và đại tiện được thông thuận.
Những món ăn, thức uống trong tài liệu này đều là cách dưỡng thân nhẹ nhàng, dễ làm. Nhưng mỗi người một thể trạng, không nên dùng một món kéo dài nếu thấy bụng khó chịu, người mệt hơn, nóng hơn hoặc lạnh hơn.
Người đang có bệnh kéo dài, phụ nữ mang thai, người cao tuổi sức yếu, trẻ nhỏ hoặc người đang dùng thuốc điều trị nên hỏi ý kiến thầy thuốc trước khi áp dụng.
Chúc cô bác anh chị luôn bụng êm, da dịu, ngủ yên, khí huyết điều hòa và thân thể nhẹ nhàng hơn mỗi ngày.
TTƯT, Bác sĩ CKII Lê Phương
