Cô bác anh chị thân mến, dạ dày cũng như mảnh ruộng trong nhà: đất có tốt, cây mới bén rễ; tỳ vị có yên, khí huyết mới sinh sôi. Khi đau dạ dày, nhiều người chỉ chăm chăm tìm thuốc mà quên mất rằng từng miếng ăn mỗi ngày có thể là “nước mát” nuôi dưỡng vị khí, cũng có thể là “gió độc” làm niêm mạc thêm cồn cào, nóng rát, đầy trướng. Vì vậy, hiểu rõ đau dạ dày không nên ăn gì chính là bước đầu để giữ cho tỳ vị được điều hòa, giảm tái phát và giúp quá trình phục hồi thuận lợi hơn.
Theo Y học cổ truyền, đau dạ dày thường liên quan đến các chứng vị quản thống, can khí phạm vị, tỳ vị hư hàn, vị âm bất túc hoặc thấp nhiệt uẩn kết. Gốc bệnh có thể do ăn uống thất thường, lo nghĩ nhiều, thức khuya, dùng đồ cay nóng, rượu bia lâu ngày làm vị khí mất hòa giáng. Dạ dày vốn ưa ấm, ưa nhu hòa, ghét lạnh, ghét kích thích mạnh. Ăn sai giống như đổ thêm củi vào bếp lửa đang bùng, hoặc dội nước lạnh vào nồi thuốc đang sắc, đều khiến khí cơ rối loạn, đau âm ỉ hoặc nóng rát tăng lên.
Đau dạ dày không nên ăn gì để tránh làm tổn thương tỳ vị?
Trước hết, cô bác anh chị cần hạn chế các món cay nóng như ớt, tiêu, sa tế, mù tạt, lẩu cay, đồ nướng tẩm nhiều gia vị. Trong Đông y, nhóm thực phẩm này có tính nhiệt, dễ làm vị hỏa bốc lên, khiến người bệnh ợ nóng, miệng đắng, cồn cào, đau rát vùng thượng vị. Với người có biểu hiện nóng trong, táo bón, khát nước, lưỡi đỏ, ăn cay càng dễ làm “hỏa thịnh thương âm”, tức là phần dịch âm trong vị bị hao tổn, dạ dày mất sự mềm mại cần có.
Nhóm thứ hai là đồ chua, lên men, nhiều acid như dưa muối, cà muối, kim chi cay, xoài xanh, cóc xanh, chanh giấm dùng quá nhiều. Những món này tuy kích thích vị giác nhưng dễ làm vị khí bị nghịch, gây ợ chua, buồn nôn, xót ruột. Người đau dạ dày dùng nhiều đồ chua giống như tưới giấm vào vết xước, lúc đầu thấy ngon miệng nhưng sau đó bụng dễ âm ỉ, nóng rát, đầy hơi.
Cô bác anh chị cũng nên tránh đồ lạnh, nước đá, kem, sinh tố đá, nhất là khi bụng đang đói hoặc sau bữa ăn. Tỳ vị trong Y học cổ truyền chủ vận hóa, rất sợ hàn lạnh. Hàn khí vào trung tiêu làm khí huyết co lại, thức ăn khó tiêu, gây đau quặn, đầy bụng, đi ngoài phân lỏng. Người tỳ vị hư hàn thường có biểu hiện đau âm ỉ, thích xoa ấm, ăn lạnh là đau tăng, chân tay lạnh, mệt mỏi; nhóm này càng phải kiêng lạnh như giữ lửa bếp trong ngày mưa.
Các nhóm thực phẩm người đau dạ dày nên hạn chế
Đồ chiên rán, nhiều dầu mỡ
Thịt quay, gà rán, khoai chiên, nội tạng xào nhiều dầu, thức ăn nhanh là những món khó tiêu, dễ sinh thấp trệ. Trong Đông y, thấp trệ làm tỳ vị nặng nề như dòng nước bị bùn lấp, khí không thông thì sinh đầy tức, ậm ạch, buồn nôn. Người đau dạ dày ăn nhiều dầu mỡ thường thấy bụng chướng, chậm tiêu, miệng nhạt, ăn không ngon. Nếu dùng, chỉ nên ăn rất ít, chế biến mềm, ưu tiên hấp, luộc, hầm nhừ.
Rượu bia, cà phê, trà đặc và nước có gas
Rượu bia có tính cay nóng, dễ sinh thấp nhiệt, làm vị khí rối loạn. Cà phê, trà đặc và nước có gas lại kích thích dạ dày, khiến ợ hơi, ợ chua, hồi hộp, mất ngủ. Với người can khí phạm vị, chỉ cần thêm căng thẳng, thêm cà phê, thêm thức khuya là cơn đau có thể trở lại như gió thổi làm mặt hồ nổi sóng. Vì vậy, khi đang đau, cô bác anh chị nên ngưng hoặc giảm tối đa các thức uống này.
Thức ăn quá cứng, quá khô, khó nhai
Cơm cháy, bánh mì khô, hạt cứng, thịt dai, đồ nướng cháy cạnh khiến dạ dày phải co bóp nhiều hơn. Trong khi vị đang yếu, bắt nó làm việc quá sức chẳng khác nào bắt người ốm gánh thêm bao thóc nặng. Người đau dạ dày nên ăn thức ăn mềm, ấm, nhai kỹ, nuốt chậm để giảm gánh cho tỳ vị.
Cách ăn uống giúp dạ dày bớt đau theo Y học cổ truyền
Cô bác anh chị nên ăn đúng giờ, không bỏ bữa sáng, không để bụng quá đói rồi ăn quá no. Mỗi bữa chỉ nên ăn vừa đủ, chia nhỏ thành 4-5 bữa nếu hay đau âm ỉ hoặc nhanh đói. Thức ăn nên ấm, mềm, thanh đạm như cháo gạo tẻ, cơm mềm, canh rau nấu chín, thịt nạc hầm, cá hấp, khoai củ nấu nhừ. Khi ăn cần giữ tâm bình, tránh vừa ăn vừa tức giận, xem tin căng thẳng hoặc làm việc. Đông y có câu “tư lự thương tỳ”, lo nghĩ nhiều làm tỳ khí hao, ăn ngon mấy cũng khó hóa thành khí huyết tốt.
Buổi tối không nên ăn quá muộn, nhất là sau 21 giờ. Sau ăn, cô bác anh chị không nên nằm ngay, nên đi lại nhẹ nhàng 10-15 phút để vị khí thuận chiều giáng xuống. Có thể xoa bụng theo chiều kim đồng hồ quanh rốn và vùng thượng vị, bàn tay ấm, lực nhẹ, mỗi lần 5-10 phút. Cách này giúp khí cơ trung tiêu lưu thông, giảm đầy trướng. Tuy nhiên, nếu đau dữ dội, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, sụt cân nhanh, nuốt nghẹn hoặc đau kéo dài không giảm, cần đi thăm khám sớm, không tự ý dùng mẹo dân gian kéo dài.
Muốn trị đau dạ dày tận gốc cần nhìn vào gốc tỳ vị
Trong phép trị của Y học cổ truyền, đau dạ dày không thể chỉ nhìn vào một chữ “đau” mà cần xét gốc bệnh thuộc hàn hay nhiệt, hư hay thực, khí trệ hay huyết ứ, can phạm vị hay tỳ vị hư yếu. Người đau do tỳ vị hư hàn thì phép trị cần ôn trung, kiện tỳ, hòa vị; người đau do can khí uất kết phạm vị thì cần sơ can lý khí, hòa vị chỉ thống; người nóng rát, ợ chua, miệng đắng do vị nhiệt thì cần thanh vị, giáng nghịch; người âm dịch hao tổn, khô miệng, cồn cào thì cần dưỡng vị âm, sinh tân. Ăn uống kiêng khem chỉ là phần giữ đất khỏi bạc màu, còn muốn cây khỏe lại phải chăm đúng gốc rễ. Tỳ vị là nguồn sinh hóa khí huyết hậu thiên, nhưng cũng chịu ảnh hưởng sâu xa từ tiên thiên thận khí, nếp sống, giấc ngủ và tinh thần. Vì vậy, cô bác anh chị đừng đợi đến khi đau quặn, nôn ói, mất ăn mất ngủ mới chăm dạ dày. Hãy chủ động điều chỉnh bữa ăn, giữ ấm bụng, ngủ đúng giờ, bớt lo nghĩ và thăm khám khi triệu chứng lặp lại. Đông y quý ở chỗ nhìn người bệnh như một khu vườn: muốn hoa trái bền lâu thì phải dưỡng đất, thông nước, giữ nắng vừa đủ. Nếu cô bác anh chị đang bị đau dạ dày dai dẳng, hãy tham khảo các bài thuốc chữa do tôi nghiên cứu để được biện chứng đúng thể bệnh, điều trị từ căn nguyên thay vì chỉ dập triệu chứng trước mắt.
Đặt lịch thăm khám đau dạ dày với Bác sĩ Lê Phương
Cô bác có thể liên hệ với tôi để được tư vấn và đặt lịch thăm khám trực tiếp qua các kênh sau:
- Đăng ký thăm khám: bacsilephuong.com/lien-he
- Hotline hỗ trợ: 0963835102
- Tư vấn qua Zalo: zalo.me/0963835102
Thân ái chúc cô bác anh chị luôn mạnh khỏe và bình an!
TTƯT, Bác sĩ Lê Phương
