Cô bác anh chị thân mến,
Có nhiều người sáng thức dậy chưa ăn gì, bụng đã ấm ức khó chịu – đau lâm râm, ợ chua, trướng hơi. Cảm giác ấy như có một đống lửa nhỏ cháy ngầm trong bụng, hay có khi lại lạnh buốt như có tảng đá đè lên. Không rõ mình bị gì, chỉ biết ngày nào cũng bắt đầu với sự mệt mỏi, ăn chẳng ngon, làm chẳng yên.
Trong Đông y, tình trạng đau âm ỉ vùng thượng vị, đầy bụng, ợ chua vào buổi sáng thường liên quan đến sự mất cân bằng của Tỳ và Vị – hai tạng chủ về tiêu hóa. Và đặc biệt, đây có thể là dấu hiệu của Hàn hoặc Nhiệt, tức là dạ dày đang “lạnh quá” hoặc “nóng quá”. Mỗi thể trạng lại có biểu hiện khác nhau và cách xử lý cũng không giống nhau.
Tỳ Vị hàn – Lạnh quá cũng sinh bệnh
Tỳ Vị giống như một cái nồi. Nồi có đủ lửa thì cơm mới chín, thức ăn mới tiêu. Khi Tỳ Vị bị hàn (lạnh), lửa yếu, thì tiêu hóa đình trệ, sinh đầy bụng, đau âm ỉ, ợ hơi, thậm chí đi ngoài phân lỏng.
Biểu hiện của Tỳ Vị hàn:
- Đau bụng âm ỉ, đặc biệt lúc đói hoặc buổi sáng sớm.
- Sợ lạnh, chân tay lạnh.
- Thích ăn nóng, uống ấm; lạnh vào là đau tăng.
- Lưỡi nhợt, rêu trắng mỏng.
- Đi ngoài lỏng hoặc sôi bụng sau ăn.
Nguyên nhân thường gặp:
- Ăn nhiều đồ lạnh, uống nước đá, trái cây nguội.
- Người thể hàn bẩm sinh, Tỳ dương suy yếu.
- Căng thẳng lâu ngày làm Tỳ khí suy, tân dịch ứ lại sinh hàn.
Vị nhiệt – Lửa nhiều quá cũng đốt cháy dạ dày
Ngược lại, nếu lửa quá vượng – Vị bị nhiệt – cũng gây đau. Lửa thiêu đốt dịch vị, tổn thương niêm mạc, sinh ra nóng rát, ợ chua, miệng đắng.
Biểu hiện của Vị nhiệt:
- Đau vùng thượng vị kèm nóng rát.
- Ợ chua, khô miệng, miệng đắng, khát nước.
- Táo bón, lưỡi đỏ, rêu vàng.
- Thích uống mát, sợ nóng.
- Có thể kèm mụn nhọt, nóng trong.
Nguyên nhân thường gặp:
- Ăn nhiều đồ cay, chiên rán, thịt đỏ.
- Uống bia rượu, thuốc lá, thức khuya.
- Căng thẳng, lo âu kéo dài gây uất khí, Can hỏa phạm Vị.
Cách phân biệt đơn giản tại nhà:
| Triệu chứng | Tỳ Vị hàn | Vị nhiệt |
|---|---|---|
| Cảm giác đau | Âm ỉ, dễ chịu hơn khi ăn ấm | Rát bỏng, nóng tức, đau tăng khi đói |
| Ợ hơi | Ợ hơi không mùi, bụng trướng | Ợ chua, nóng rát vùng ngực |
| Miệng | Nhạt, không muốn ăn | Khô, đắng, thèm nước mát |
| Lưỡi | Nhợt, rêu trắng | Đỏ, rêu vàng |
| Phân | Mềm, lỏng, sôi bụng | Khô, khó đi, táo |
Vậy nên làm gì khi thấy đau âm ỉ, ợ chua vào buổi sáng?
1. Nếu nghi là Tỳ Vị hàn:
- Uống một cốc nước gừng ấm buổi sáng.
- Ăn cháo gạo tẻ nấu với chút gừng, nghệ.
- Hạn chế nước đá, rau sống, trái cây lạnh.
- Dùng bài thuốc đơn giản: Gừng tươi + táo đỏ đun lấy nước uống.
- Có thể châm cứu các huyệt như Túc tam lý, Trung quản, Khí hải để ôn trung kiện Tỳ.
2. Nếu nghi là Vị nhiệt:
- Uống nước sắc cam thảo, hoàng liên, bạch thược giúp thanh Vị.
- Dùng món mát như cháo đậu xanh, canh mướp đắng (khổ qua), củ sen.
- Tránh đồ cay, bia rượu, chiên rán.
- Có thể châm cứu huyệt Nội đình, Hợp cốc, Thái xung để thanh nhiệt, giáng hỏa.
Muốn trị tận gốc – phải nhìn vào gốc rễ Tỳ Vị
Cô bác anh chị thân mến,
Dạ dày là nơi tiếp nhận yêu thương – từ thức ăn, từ cảm xúc. Khi Tỳ Vị hư tổn, dù là hàn hay nhiệt, đều sinh ra đau âm ỉ, ợ chua, đầy bụng. Nhưng thay vì chỉ uống thuốc giảm đau, ta cần “đối đãi” tử tế với tạng phủ – ôn ấm khi lạnh, thanh mát khi nóng, và đặc biệt là dưỡng khí, điều tâm.
Đông y luôn xem trọng sự điều hòa – không để nóng quá cũng không để lạnh quá. Dạ dày khỏe là khi Vị khí thuận, Tỳ vận tốt, khí huyết lưu thông, ăn ngon, ngủ yên. Và để làm được điều đó, cô bác cần lắng nghe từng biểu hiện nhỏ, điều chỉnh từng thói quen hàng ngày.
Nếu cô bác chưa rõ mình thuộc thể hàn hay nhiệt, hoặc có bệnh dạ dày dai dẳng, tôi luôn sẵn sàng tư vấn bài thuốc phù hợp với thể trạng từng người, dựa theo nguyên lý biện chứng luận trị của Đông y.
Chúc cô bác mỗi sớm mai thức dậy đều nhẹ nhàng, không còn ợ chua hay đầy bụng làm phiền!
TTƯT, Bác sĩ Lê Phương
Nếu cô bác anh chị đang gặp phải các vấn đề về sức khỏe mà chưa biết phải làm thế nào – hãy liên hệ với tôi để tôi có thể tư vấn kỹ càng theo thể trạng từng người.
👉 Đặt lịch thăm khám cùng tôi tại đây
📞 Gọi ngay: 0963835102
💬 Nhắn tin Zalo: https://zalo.me/0963835102
Cô bác anh chị đang băn khoăn về tình trạng sức khỏe của mình? Hãy gửi câu hỏi bên dưới, bác sĩ Phương sẽ lắng nghe và tư vấn tận tình nhất 
