Chùm ngây: Giá trị dinh dưỡng và công dụng trong Đông y

TTƯT BS.CKII. Bs. Lê Phương

Đã hỏi: 07h35 - 05/01/2026

Cô bác anh chị thân mến,

Trong vườn thuốc quanh ta, có những loài cây mọc lên âm thầm, không cần chăm bón cầu kỳ, nhưng lại mang trong mình dược tính quý giá. Như cây cỏ bên đường mà lại chữa được chứng bệnh trong thân. Chùm ngây – một cái tên nghe mộc mạc như chính dáng cây xanh ngắt, vươn mình trong nắng gió miền quê – lại chính là một trong những “báu vật thiên nhiên” mà Đông y gọi là “thần dược” cho người hư nhược, đầy trọc.

Người xưa có câu: “Bệnh vào từ miệng, họa ra từ lời”, trong đó ý chỉ việc ăn uống và lời nói đều có thể là con dao hai lưỡi. Chùm ngây, nếu biết dùng đúng cách, chẳng những phòng bệnh mà còn dưỡng thân, giải độc, bổ huyết, ích khí – xứng đáng là một trong những vị thuốc dân gian nên có mặt trong mỗi mái nhà.

“Nam dược trị Nam nhân” – Cây thuốc quanh ta, nếu biết tường tận mà vận dụng, ắt trị được gốc bệnh. Chùm ngây chính là một minh chứng cho giá trị của tri thức truyền thống và y lý phương Đông.

Chùm ngây dưới lăng kính Đông y

Vị, tính, quy kinh và công năng

Chùm ngây (Moringa oleifera) theo sách cổ có vị ngọt hơi đắng, tính mát, không độc. Trong Đông y, chùm ngây được quy vào kinh Can và Tỳ – tức là tác động đến hai tạng chịu trách nhiệm chính về tiêu hóa, chuyển hóa, giải độc và điều huyết.

Vị ngọt: có tác dụng bổ dưỡng, làm dịu cơ thể, hòa hoãn tính dược mạnh của các vị thuốc khác.
Tính mát: thanh nhiệt, giải độc, điều hòa khí huyết, đặc biệt hữu ích trong các chứng can nhiệt, huyết hư, táo nhiệt gây mất ngủ, tiểu ít, nóng trong.

“Can khai khiếu ra mắt, tàng huyết; Tỳ chủ vận hóa, sinh huyết.” Vậy nên, chùm ngây chính là vị thuốc giúp dưỡng huyết sinh cơ, làm sáng mắt, dịu tâm, bền gân cốt – mọi sự chuyển hóa trong cơ thể đều được quân bình.

Tác dụng và ứng dụng thực tiễn

Theo Sổ tay thuốc Nam chữa bệnh tuyến cơ sở, chùm ngây được dùng để chữa nhiều chứng bệnh như:

Bổ sung dưỡng chất cho người mới ốm dậy, người già yếu, phụ nữ sau sinh
Hỗ trợ điều trị tiểu đường, cao huyết áp
Giải độc gan, lợi tiểu, nhuận tràng
Tăng tiết sữa cho phụ nữ đang cho con bú
Chống oxy hóa, làm đẹp da, sáng mắt

Nhờ hàm lượng vitamin C, A, canxi và chất chống oxy hóa rất cao, chùm ngây được ví như “túi dưỡng chất” tự nhiên. Đông y coi đây là vị thuốc “bổ khí kiêm thanh nhiệt”, vừa nâng cao thể trạng, vừa thanh lọc huyết dịch.

Cách dùng chùm ngây tại nhà

Các bài thuốc đơn giản, hiệu quả

Trà chùm ngây: Lá chùm ngây phơi khô, sao vàng hạ thổ, mỗi lần lấy 5–7g hãm với nước sôi như pha trà, uống ấm sau ăn.
Canh bổ dưỡng: Lá chùm ngây nấu với thịt nạc, xương hầm hoặc tôm khô, giúp thanh nhiệt, bồi bổ sức khỏe cho người già và trẻ nhỏ.
Bột chùm ngây: Tán mịn lá khô thành bột, mỗi ngày dùng 1–2 thìa cà phê pha vào nước ấm hoặc cháo loãng, thích hợp cho người mới khỏi bệnh, suy nhược.
Chùm ngây xào trứng: Vị ngọt mát của lá quyện cùng đạm của trứng gà, rất tốt cho phụ nữ sau sinh và người mới ốm dậy.

Lưu ý khi sử dụng

Không nên dùng quá 10g lá khô mỗi ngày để tránh tiêu chảy nhẹ do tính hàn của dược liệu.
Phụ nữ mang thai không nên dùng liều cao do có thể ảnh hưởng đến co bóp tử cung.
Không nên uống trà chùm ngây lúc bụng đói để tránh kích ứng dạ dày.

Nguyên tắc dưỡng sinh từ chùm ngây theo Y học cổ truyền

Trong Đông y, trị bệnh không đơn thuần là dập tắt triệu chứng mà là “trị bệnh cầu kỳ bản”. Tức là tìm cái gốc mà hóa giải, dưỡng cái gốc mà bồi bổ. Với người huyết hư, khí yếu, can nhiệt – thì phải dùng phép “bổ khí huyết, thanh nhiệt, kiện tỳ dưỡng can”. Chùm ngây vì thế mà rất phù hợp, bởi nó hành khí, giải uất, làm mạnh tỳ vị, thanh can, minh mục, an thần.

Người hay mỏi mệt, ăn không tiêu, ngủ không yên… đó là tỳ vị hư mà khí huyết không đủ nuôi thân. Người nóng trong, da sạm, mắt mỏi… đó là can hỏa vượng sinh nội nhiệt. Với những thể bệnh ấy, dùng chùm ngây mỗi ngày như một món ăn – chính là cách dưỡng sinh, dưỡng tạng – bền lâu không mỏi.

“Thầy thuốc không chỉ cho thuốc mà còn trao cách sống, chỉ phương hướng mà thân tâm cùng an.” – Tâm đắc của người làm nghề cứu nhân độ thế.

Cô bác anh chị thân mến, thân thể ta như một vườn cây – muốn xanh tốt thì đất phải giàu, gốc phải khỏe, khí trời phải thuận. Chăm sóc cơ thể cũng vậy – phải dưỡng từ gốc, chăm từng ngày. Chùm ngây không phải thuốc tiên, nhưng là người bạn tốt cho sức khỏe khi ta hiểu đúng, dùng đúng và bền lòng dưỡng thân.

Nếu cô bác đang quan tâm đến các giải pháp điều trị và dưỡng sinh phù hợp thể trạng, tôi mời cô bác đến thăm khám hoặc hãy đặt lịch tư vấn trực tiếp cùng tôi, hoặc gọi hotline để được hỗ trợ chi tiết nhất.