Cô bác anh chị thân mến,
Ngày Tết, nhà ai cũng rộn rã tiếng cười, mâm cao cỗ đầy, chén rượu xuân đưa đẩy khiến lòng người hân hoan. Nhưng có một thực tế là nhịp sống những ngày này thường bị đảo lộn hoàn toàn. Tôi thấy nhiều cô bác có thói quen đêm thức thật khuya xem tivi, xem táo quân hay quây quần bên con cháu, rồi sáng hôm sau lại ngủ nướng, hoặc buổi trưa tranh thủ “đánh” một giấc thật dài để bù lại. Cứ ngỡ ngủ như vậy là đủ, nhưng thực ra cơ thể lại mệt mỏi rã rời, đầu óc nặng trềnh trệ. Trong Đông y, giấc ngủ giống như dòng nước chảy trong mương, phải thuận theo con nước, đúng giờ đúng khắc mới lưu thông. Nếu chúng ta đắp đập ngăn dòng lúc nước đang lên (thức khi cơ thể cần ngủ) hoặc xả nước bừa bãi khi ruộng đã đầy (ngủ quá nhiều vào ban ngày), thì tạng phủ tất yếu sẽ sinh biến, khí huyết tiêu tán.
Giấc ngủ không chỉ đơn thuần là nghỉ ngơi, mà là quá trình “tàng tinh”, “dưỡng huyết”. Theo quy luật của tự nhiên, ban đêm thuộc Âm, ban ngày thuộc Dương. Việc thức quá khuya xem tivi khiến “Dương không nhập được vào Âm”, làm tiêu hao tâm huyết và can huyết. Hãy tưởng tượng cơ thể như một cái cây, ban đêm là lúc rễ hút nhựa từ đất để nuôi thân. Nếu đêm không ngủ, cây sẽ héo úa vì thiếu nhựa sống. Còn việc ngủ trưa quá nhiều lại giống như việc tưới quá nhiều nước vào gốc cây giữa trời nắng gắt, khiến đất bị úng, rễ bị thối. Khi ngủ ngày quá dài, chính khí bị trệ lại, khiến chúng ta thức dậy với cảm giác người bệ rạc, chân tay bủn bủn vủn, đó chính là biểu hiện của thấp trệ và khí hư.
Tại sao ngủ trưa nhiều và thức khuya lại gây hại cho chính khí?
Dưới góc nhìn của Y học cổ truyền (YHCT), giấc ngủ liên quan mật thiết đến sự vận hành của Vệ khí và sự yên ổn của Thần. Ban đêm, Vệ khí đi vào trong tạng phủ để bảo vệ và phục hồi. Khi cô bác thức khuya để xem tivi, ánh sáng và âm thanh liên tục kích thích làm Thần không được an định, Vệ khí phải ở ngoài để chống đỡ, lâu dần làm hao tổn phần Âm. Tình trạng này kéo dài dẫn đến “Âm hư hỏa vượng”, gây ra các triệu chứng như mất ngủ, đau đầu, tâm hồi hộp, lo âu.
Còn đối với giấc ngủ trưa, YHCT gọi đây là giấc ngủ giờ Ngọ (từ 11h đến 13h). Đây là thời điểm khí dương thịnh nhất và bắt đầu chuyển sang khí âm. Ngủ trưa đúng cách là cách để “tiếp sức” cho Tâm hỏa, giúp tim hoạt động tốt hơn. Tuy nhiên, nếu ngủ quá dài (trên 1 tiếng), cơ thể sẽ rơi vào trạng thái ngủ sâu, khi thức dậy khí huyết chưa kịp lưu thông, dẫn đến tình trạng “khí trệ”. Ngủ trưa quá nhiều làm tỳ vị vận hóa kém đi, sinh ra đàm thấp, khiến người lúc nào cũng thấy nặng nề, ăn uống không ngon miệng, nhất là trong những ngày Tết vốn dĩ đã nạp nhiều đạm và mỡ.
Hệ lụy của việc mất cân bằng nhịp sinh học ngày Tết
- Tổn thương tạng Tâm: Thức khuya khiến tâm huyết hao hụt, dễ dẫn đến hồi hộp, lo âu, nhịp tim không ổn định.
- Gây áp lực lên tạng Can: Giờ Sửu (1h-3h sáng) là lúc can huyết được làm mới. Thức xem tivi giờ này khiến gan không được nghỉ ngơi, dễ sinh nóng nảy, mắt khô mờ.
- Tỳ vị hư nhược: Ngủ nướng, ngủ trưa quá nhiều làm đình trệ quá trình tiêu hóa, gây đầy bụng, khó tiêu, nhất là với thực đơn ngày Tết.
- Khí huyết lưu thông kém: Khi ngủ quá nhiều vào giờ không nên ngủ, dòng máu chảy chậm lại, dễ gây ra các chứng đau nhức xương khớp ở người cao tuổi.
Mẹo duy trì giấc ngủ sâu và hồi phục sức khỏe ngày Tết
Để vừa được vui chơi Tết mà vẫn giữ được sức khỏe, tôi khuyên cô bác anh chị nên điều chỉnh lại lối sinh hoạt theo nguyên tắc “thuận thiên”. Không cần quá khắt khe nhưng cần có chừng mực. Thay vì ngủ trưa cả buổi chiều, hãy chỉ dành khoảng 20-30 phút để chợp mắt. Đây là khoảng vàng để Tâm thận được giao hòa, giúp tinh thần tỉnh táo tức thì. Nếu lỡ thức khuya xem tivi, sáng hôm sau cũng không nên ngủ nướng quá 8 giờ. Hãy dậy sớm, hít thở không khí trong lành để đón nhận “thanh khí”, giúp đẩy lùi “trọc khí” tích tụ trong đêm.
Bên cạnh đó, cô bác có thể áp dụng một số phương pháp đơn giản tại nhà để dưỡng an thần, giúp ngủ sâu giấc hơn:
Sử dụng trà thảo mộc dưỡng tâm
Thay vì uống trà mạn quá đặc vào buổi tối gây mất ngủ, cô bác hãy dùng một ly trà tâm sen hoặc trà hoa cúc, nụ tam thất. Tâm sen có vị đắng, tính hàn, vào kinh tâm giúp giáng hỏa, an thần. Hoa cúc giúp bình can, minh mục. Một ly trà ấm vào buổi tối không chỉ giúp thư giãn mà còn là “liều thuốc” tự nhiên đưa giấc ngủ đến nhẹ nhàng hơn.
Ngâm chân thảo dược trước khi đi ngủ
Dưới bàn chân có huyệt Dũng Tuyền – nơi khởi nguồn của kinh thận. Trước khi ngủ khoảng 30 phút, cô bác hãy ngâm chân với nước ấm pha chút muối hạt và gừng giã nát. Việc này giúp dẫn hỏa quy nguyên, giúp khí huyết từ đầu dồn xuống chân, làm ấm thận, từ đó giúp ngủ sâu và không bị tỉnh giấc giữa đêm.
Ấn huyệt giúp an thần
Khi nằm trên giường, nếu cảm thấy khó ngủ do ban ngày lỡ ngủ trưa quá nhiều, cô bác có thể tự thực hiện động tác xoa bóp nhẹ nhàng. Hãy dùng ngón tay cái ấn vào huyệt Nội Quan (cách lằn chỉ cổ tay khoảng 2 thốn) và huyệt Thần Môn (ở phía xương trụ, nằm trên lằn chỉ cổ tay). Mỗi huyệt day nhẹ khoảng 1-2 phút theo chiều kim đồng hồ sẽ giúp định tâm, an thần cực kỳ hiệu quả.
Lời khuyên an toàn cho cô bác anh chị
Mặc dù các mẹo trên rất tốt, nhưng cô bác cần lưu ý một số điểm sau để đảm bảo an toàn. Đối với những người có tiền sử huyết áp thấp, khi ngủ dậy (dù là ngủ trưa hay ngủ tối) không nên bật dậy ngay lập tức. Hãy nằm lại trên giường, vận động nhẹ chân tay, xoa mặt cho nóng lên rồi mới từ từ ngồi dậy để tránh tình trạng “vượng hỏa” đột ngột gây choáng váng. Với trà thảo mộc, những người tỳ vị hư hàn (hay đi ngoài phân lỏng) thì không nên lạm dụng tâm sen quá nhiều vì tính hàn của nó có thể làm lạnh bụng.
Quan trọng nhất vẫn là ý thức tiết chế. Tết là để vui, nhưng niềm vui lớn nhất là có sức khỏe để hưởng thụ trọn vẹn những ngày xuân bên con cháu. Đừng vì mải mê một chương trình tivi hay một cuộc vui quá đà mà “vắt kiệt” chính khí của bản thân. Hãy nhớ rằng, một khi gốc rễ (chính khí) bị lung lay, thì cành lá (sức khỏe bên ngoài) khó mà xanh tươi lâu bền được.
Dưới góc nhìn của Y học cổ truyền, việc điều trị các chứng rối loạn giấc ngủ hay mệt mỏi sau Tết không chỉ đơn thuần là dùng thuốc an thần, mà cốt lõi phải nằm ở việc điều hòa âm dương, thiết lập lại sự cân bằng cho các tạng phủ. Muốn trị bệnh tận gốc, ta phải dựa trên phép trị cổ truyền là “Bổ chính khu tà”. Trong đó, kiện tỳ để tăng cường nguồn sinh hóa khí huyết, bổ thận để củng cố tiên thiên và dưỡng tâm an thần để ổn định thần chí. Khi tạng phủ khỏe mạnh, khí huyết lưu thông đầy đủ, tinh thần tự khắc sẽ thư thái, giấc ngủ sẽ đến tự nhiên và sâu sắc như hơi thở. Nếu chỉ dùng thuốc để “ép” mình ngủ mà không chú trọng đến việc dưỡng tạng thì cũng giống như việc hái lá trị sâu mà không lo bón gốc, bệnh sẽ sớm quay lại và càng trầm trọng hơn.
Tôi luôn tâm niệm rằng, sức khỏe là kết quả của một quá trình tu dưỡng và gìn giữ hằng ngày, chứ không phải chờ đến lúc “đau đâu mới chữa đấy”. Tạng phủ của mỗi người là một hệ sinh thái kỳ diệu, và chính cô bác là người làm vườn tốt nhất cho hệ sinh thái đó. Việc chủ động chăm sóc từ khi bệnh chưa hình thành, hay còn gọi là “trị vị bệnh”, chính là tinh hoa của Đông y. Đừng để những thói quen sinh hoạt tạm thời trong ngày Tết làm xáo trộn đi cái nền tảng quý giá mà cô bác đã dày công chăm sóc cả năm. Tôi tin rằng, bằng sự hiểu biết và tình yêu thương chính bản thân mình, cô bác anh chị sẽ có một mùa xuân thật sự khỏe mạnh, an yên và tràn đầy năng lượng khởi đầu cho một năm mới hanh thông.
Nếu cô bác anh chị đang gặp phải tình trạng mất ngủ kinh niên, ngủ không sâu giấc hoặc cảm thấy cơ thể suy nhược sau những ngày lễ Tết, hãy liên hệ với tôi để được tư vấn các bài thuốc thảo dược lành tính, giúp phục hồi tận gốc chính khí đã được tôi nghiên cứu và kiểm chứng qua nhiều năm lâm sàng.
Cô bác có thể đặt lịch thăm khám trực tiếp hoặc nhắn tin cho tôi để được hỗ trợ kịp thời nhất:
Thông tin liên hệ:
- Đặt lịch thăm khám: https://bacsilephuong.com/lien-he
- Hotline: 0963835102
- Zalo tư vấn: Nhắn tin Zalo cho Bác sĩ
Chúc cô bác anh chị một năm mới An khang – Thịnh vượng – Thân tâm thường lạc!
TTƯT, Bác sĩ Lê Phương
