Tránh làm gì trước khi ngủ để dễ vào giấc? 4 lời khuyên từ bác sĩ Lê Phương

TTƯT BS.CKII. Bs. Lê Phương

Đã hỏi: 11h08 - 28/01/2026

Cô bác anh chị thân mến, có bao giờ mọi người tự hỏi vì sao con chim biết bay về tổ khi hoàng hôn xuống, đóa hoa khép cánh khi màn đêm buông, còn con người chúng ta – vốn là một phần của tạo hóa – lại cứ trằn trọc, thao thức mãi không yên trên chiếc giường của mình? Giấc ngủ vốn dĩ là món quà tự nhiên nhất, là lúc “thân tâm an lạc” để cơ thể tự chữa lành. Thế nhưng, trong cuộc sống hối hả hôm nay, giấc ngủ lại trở thành một thứ xa xỉ với nhiều người. Y học cổ truyền coi giấc ngủ là sự giao hòa giữa âm và dương. Khi đêm xuống, dương khí phải ẩn vào trong, nhường chỗ cho âm khí làm chủ để vạn vật nghỉ ngơi. Nếu dương không nhập được vào âm, giống như một ngọn lửa cứ cháy rừng rực giữa đêm thâu mà không có nước tưới mát, lẽ tất nhiên ta sẽ rơi vào cảnh “đêm dài lắm mộng”, trằn trọc canh thâu, khiến lục phủ ngũ tạng dần suy kiệt, tinh thần mệt mỏi như cái cây thiếu nước tưới mỗi ngày.

Giải mã căn nguyên mất ngủ theo quan niệm Y học cổ truyền

Trong Đông y, giấc ngủ được chi phối bởi sự điều hòa của các tạng phủ, đặc biệt là Tâm, Can, Tỳ, Thận. Tâm làm chủ thần minh, Can tàng huyết, Tỳ thống huyết và Thận tàng tinh. Khi các tạng này mất cân bằng, khí huyết không lưu thông, hỏa vượng lên trên sẽ làm nhiễu loạn thần trí. Có thể ví cơ thể chúng ta như một ngôi nhà, và giấc ngủ chính là lúc ta đóng cửa, tắt đèn để nghỉ ngơi. Nếu cửa không khép được (do Tâm bất an), hoặc trong nhà quá nóng (do Can hỏa), hay nền móng không vững (do Thận yếu), thì làm sao ta có thể yên giấc? Việc chúng ta làm sai cách trước khi ngủ chính là đang vô tình tiếp thêm “củi” vào ngọn lửa đang cháy, hoặc làm xáo động dòng nước đang cần tĩnh lặng.

Tâm không yên, thần không tĩnh – Gốc rễ của mọi sự trằn trọc

Cái “Thần” của con người rất nhạy cảm. Buổi tối là lúc cần sự thu liễm, tức là thu gọn mọi suy nghĩ, lo âu vào trong để cơ thể nghỉ ngơi. Tuy nhiên, nhiều cô bác anh chị lại có thói quen đem cả những lo toan cơm áo gạo tiền, những bực dọc trong ngày lên giường ngủ. Theo Y học cổ truyền, việc suy nghĩ quá độ sẽ hại đến Tỳ và Tâm. Tỳ hư thì không sinh được huyết, Tâm thiếu huyết nuôi dưỡng sẽ gây ra hiện tượng hồi hộp, lo âu, khiến giấc ngủ chập chờn. Nó giống như việc ta bắt một chiếc xe cũ phải chạy liên tục mà không cho nó dừng lại để tra dầu mỡ, lâu dần động cơ sẽ hỏng hóc, mà cái “động cơ” ở đây chính là trái tim và bộ não của chúng ta.

Những điều đại kỵ trước giờ ngủ khiến khí huyết bất ổn

Để có một giấc ngủ ngon, việc biết mình nên làm gì quan trọng một, thì việc biết mình nên tránh gì lại quan trọng mười. Những thói quen tưởng chừng vô hại lại chính là những “kẻ trộm” đánh cắp giấc ngủ của cô bác anh chị. Dưới đây là những điều cần tuyệt đối lưu ý để giữ gìn âm khí, bảo vệ giấc ngủ:

1. Tránh ăn quá no hoặc ăn đồ cay nóng, dầu mỡ vào buổi tối

Cổ nhân có câu: “Vị bất hòa tắc ngọa bất an” (Dạ dày không ổn thì ngủ không yên). Buổi tối là lúc hệ tiêu hóa cần được nghỉ ngơi. Nếu chúng ta ăn quá no, đặc biệt là các thực phẩm sinh nhiệt, cay nóng hoặc khó tiêu, Tỳ vị sẽ phải làm việc hết công suất để chuyển hóa thức ăn. Khi Tỳ vị vất vả, khí cơ sẽ bị trệ lại, sinh ra nội nhiệt. Nhiệt này xông lên trên làm nhiễu loạn Tâm thần, khiến người bồn chồn, đầy bụng, khó vào giấc. Hãy tưởng tượng dạ dày như một chiếc cối xay, đêm đến nó cần được rửa sạch và nghỉ ngơi, nếu ta cứ tống thêm nguyên liệu cứng vào, nó sẽ phải nghiền ngẫm suốt đêm, làm sao cả cơ thể yên ổn cho được?

2. Tránh suy nghĩ quá độ và sử dụng thiết bị điện tử

Ánh sáng từ điện thoại hay những thông tin gây kích thích thần kinh chính là “khí dương” nhân tạo. Việc nạp quá nhiều thông tin vào buổi tối làm Can khí bị uất kết, không thể sơ tiết điều đạt. Khi Can hỏa vượng, nó sẽ thiêu đốt âm huyết, làm cho thần hồn không có nơi trú ngụ. Thay vì đọc những tin tức gây lo âu, cô bác anh chị nên nghe những bản nhạc nhẹ nhàng hoặc hành thiền đơn giản để buông xả. Hãy để trí não được nghỉ ngơi như cánh đồng sau vụ gặt, tĩnh lặng và bình yên.

3. Tránh vận động quá mạnh sát giờ đi ngủ

Tập thể dục là tốt, nhưng tập không đúng lúc lại phản tác dụng. Vận động mạnh làm huyết dịch lưu thông nhanh, nhịp tim tăng cao, tức là làm tăng “dương khí”. Trong khi đó, buổi tối cần sự “tĩnh” để dưỡng “âm”. Nếu dương khí bốc lên quá mạnh, nó sẽ đẩy âm khí ra ngoài, gây hiện tượng khó ngủ hoặc ngủ không sâu. Tốt nhất, cô bác anh chị chỉ nên đi bộ nhẹ nhàng hoặc thực hiện các động tác co duỗi đơn giản trước khi ngủ khoảng 2 tiếng.

4. Tránh sử dụng chất kích thích (Trà đặc, cà phê, thuốc lá)

Nhiều người có thói quen nhâm nhi chén trà đặc buổi tối để đàm đạo. Tuy nhiên, trong trà có những chất làm hưng phấn thần kinh rất mạnh, theo Đông y là làm tăng tính “táo” (khô), gây hao tổn tân dịch. Khi tân dịch thiếu hụt, cơ thể sinh ra hư nhiệt, khiến tâm thần bứt rứt. Hãy thay thế bằng một ly nước ấm hoặc trà thảo mộc nhẹ nhàng như tâm sen, lạc tiên để dưỡng tâm an thần.

Giải pháp dưỡng sinh giúp “êm giấc nồng” mỗi đêm

Thay vì những thói quen gây hại, tôi khuyên cô bác anh chị nên thực hiện những liệu pháp tự nhiên, lành tính để vỗ về giấc ngủ:

Ngâm chân nước ấm trước khi ngủ: Bàn chân được coi là “trái tim thứ hai” của cơ thể, nơi tập trung nhiều kinh lạc quan trọng như kinh Thận, Tỳ, Vị. Ngâm chân với nước ấm thêm chút muối hoặc gừng giúp dẫn hỏa quy nguyên, đưa khí nóng từ trên đầu xuống dưới chân, giúp lưu thông khí huyết và thư giãn thần kinh cực kỳ hiệu quả.
Xoa bóp huyệt đạo: Cô bác có thể tự xoa nhẹ huyệt Nội quan (ở cổ tay) hoặc huyệt Dũng tuyền (dưới lòng bàn chân) trong 3-5 phút. Đây là cách “đánh thức” hệ thống an thần tự nhiên của cơ thể.
Tạo môi trường ngủ tối và thoáng: Bóng tối giúp cơ thể nhận biết đã đến giờ “thu liễm”. Hãy đảm bảo phòng ngủ không quá nóng, không quá lạnh để các lỗ chân lông (tấu lý) được đóng mở tự nhiên, tránh cảm hàn trong lúc ngủ.

Nguyên tắc trị tận gốc mất ngủ theo Y học cổ truyền

Mất ngủ không đơn thuần chỉ là một hiện tượng khó chợp mắt, mà nó là tiếng cầu cứu của các tạng phủ từ sâu bên trong. Trong Y học cổ truyền, muốn điều trị dứt điểm chứng thất miên (mất ngủ), chúng ta không thể chỉ dùng những vị thuốc mang tính “cưỡng ép” giấc ngủ tức thời, mà phải đi sâu vào gốc rễ để thiết lập lại sự cân bằng âm dương. Nguyên tắc cốt lõi chính là “Trị bệnh tất cầu kỳ bản” – chữa bệnh phải tìm đến cái gốc. Nếu gốc do Tâm tỳ lưỡng hư, tức là máu không đủ nuôi tim, tiêu hóa kém, thì phải dùng phép bổ ích tâm tỳ, dưỡng huyết an thần. Nếu do Can uất hóa hỏa, tinh thần căng thẳng kéo dài, thì phải sơ can giải uất, thanh nhiệt tả hỏa để làm dịu đi sự nóng nảy trong người. Trường hợp tuổi già sức yếu, thận thủy suy kém không kiềm chế được tâm hỏa (tâm thận bất giao), thì nhất thiết phải bồi bổ can thận, dẫn hỏa về nguồn. Khi khí huyết đã đầy đủ, kinh lạc thông suốt, âm dương cân bằng, thì giấc ngủ sẽ đến một cách tự nhiên như hơi thở, không cần gượng ép. Đây chính là vẻ đẹp và sự uyên bác của phép trị truyền thống: không chỉ chữa triệu chứng mà là nuôi dưỡng cả một hệ thống sống khỏe mạnh từ bên trong.

Cô bác anh chị thân mến, sức khỏe vốn là vốn quý nhất, và giấc ngủ chính là “nhựa sống” để nuôi dưỡng cái vốn quý ấy. Đừng đợi đến khi cơ thể rệu rã, tinh thần kiệt quệ mới bắt đầu tìm cách cứu vãn. Hãy chủ động chăm sóc bản thân từ những thói quen nhỏ nhất mỗi tối. Y học cổ truyền luôn coi trọng việc “phòng bệnh hơn chữa bệnh”, và sự thấu hiểu cơ thể mình chính là liều thuốc quý giá nhất. Tôi hy vọng những chia sẻ chân thành trên đây sẽ giúp cô bác anh chị tìm lại được những giấc ngủ ngon, để mỗi sáng thức dậy thấy lòng nhẹ tênh, tràn đầy năng lượng. Nếu cô bác anh chị vẫn đang trăn trở vì chứng mất ngủ kinh niên, đừng ngần ngại chia sẻ với tôi. Tôi luôn sẵn lòng lắng nghe và đồng hành cùng mọi người trên hành trình tìm lại sự cân bằng cho sức khỏe bằng những bài thuốc thảo dược quý báu mà tôi đã dành nhiều năm tâm huyết nghiên cứu.

Để được tư vấn chuyên sâu về tình trạng sức khỏe và các bài thuốc Y học cổ truyền giúp ngủ ngon, an thần hiệu quả, cô bác anh chị có thể liên hệ trực tiếp với tôi qua các kênh sau: