Cô bác anh chị thân mến,
Trong vườn nhà quê ta, có những loại cây cứ lặng lẽ sống bên bờ rào, mép ao, thế mà lại là “thần y” cho bao chứng bệnh. Cây tía tô – nhỏ bé, bình dị – nhưng là một báu vật của Đông y, được ông bà ta ví như người lính canh giữ cửa khẩu, giúp bảo vệ thân thể khỏi phong hàn xâm nhập.
Vậy tía tô có gì đặc biệt mà từ xưa đã được trọng dụng như thế? Mời cô bác anh chị cùng tôi tìm hiểu dưới góc nhìn y học cổ truyền.
Đặc tính dược liệu của tía tô trong Đông y
Tính vị – quy kinh – công năng
Theo YHCT, tía tô (tô diệp) có vị cay, tính ấm, quy vào phế và tỳ kinh. Công dụng chính là phát tán phong hàn, lý khí, an thai, giải độc. Cái cay ấm của tía tô như ánh nắng sớm mai, làm tan đi lớp sương lạnh bám trên thân thể.
Cây tía tô bao gồm nhiều bộ phận được dùng làm thuốc: lá (tô diệp), thân (tô canh), cành (tô ngạnh), quả (tô tử). Mỗi phần mang một công năng riêng biệt. Lá thì phát tán phong hàn, giải cảm; cành thì lý khí, hành huyết; hạt giúp an thai, chỉ ho.
Chữa cảm mạo phong hàn
Trong những ngày giao mùa, khí trời se lạnh, cơ thể chưa kịp thích ứng dễ bị cảm lạnh, nhức đầu, sốt nhẹ – đó là biểu hiện của cảm phong hàn. Tía tô khi được nấu cùng gừng tươi, hành trắng sẽ như một nồi nước xông thơm nồng, đẩy lui phong hàn, giúp mồ hôi thoát ra mà thân thể nhẹ nhàng hơn.
Hành khí, giải uất, trị đầy bụng, chướng hơi
Tía tô giúp lý khí tỳ vị, đặc biệt hiệu quả với các chứng bụng đầy, khó tiêu, ăn không ngon. Dân gian có câu: “Nóng bụng, đầy hơi, một nắm lá tía tô là yên chuyện”.
Đông y lý giải: tỳ chủ vận hóa, khí tỳ không thông thì sinh đầy trướng. Tía tô có khả năng “hành khí giải uất”, giúp khí huyết lưu thông, làm tiêu trướng mãn.
Giải độc thức ăn hải sản
Tía tô còn có khả năng giải độc, đặc biệt là các độc do ăn cá, tôm, cua. Khi bị dị ứng do hải sản, người xưa thường đun nước tía tô để uống hoặc giã tươi vắt lấy nước, giúp giảm mẩn ngứa, nôn nao.
An thai, giảm nôn nghén
Hạt tía tô (tô tử) thường được dùng phối hợp trong các bài thuốc an thai, trị động thai, nôn nghén. Theo “Sổ tay thuốc Nam chữa bệnh tuyến cơ sở”, tía tô được kết hợp cùng các vị như sa nhân, bạch truật… giúp dưỡng thai, điều khí, ổn định thai khí .
Ứng dụng trong các bài thuốc thường dùng
- Bài thuốc chữa cảm lạnh, nhức đầu: Lá tía tô 10g, gừng tươi 5 lát, hành trắng 1 củ – sắc uống nóng hoặc nấu xông. Dùng lúc vừa phát hiện triệu chứng để đạt hiệu quả tối đa.
- Bài thuốc giải độc hải sản: Lá tía tô tươi 15g giã nát, thêm chút muối, vắt nước uống. Có thể phối hợp với rau má, cam thảo đất để tăng công năng.
- Bài thuốc chữa đầy bụng khó tiêu: Tía tô 12g, trần bì 6g, gừng khô 3g – sắc uống sau bữa ăn.
Lưu ý khi dùng tía tô
Dù là vị thuốc lành tính, nhưng tía tô không nên dùng lâu dài cho người có thể trạng nhiệt, hay đổ mồ hôi, âm hư hỏa vượng. Khi dùng dưới dạng xông, chỉ nên xông 1-2 lần, không nên lạm dụng gây mất tân dịch. Người đang dùng thuốc chống đông máu cũng nên thận trọng vì tía tô có thể ảnh hưởng tới đông máu.
Triết lý y học cổ truyền: muốn trị tận gốc, phải dưỡng gốc sinh khí
Trong y lý phương Đông, mọi chứng bệnh đều bắt nguồn từ sự mất cân bằng âm dương, khí huyết, tạng phủ. Tía tô – tuy là vị thuốc nhỏ, nhưng khi dùng đúng lúc, đúng cách, lại như dòng nước mát tưới cho rễ khô, giúp thân thể hồi phục điều hòa.
Muốn trị bệnh bền lâu, ta không thể chỉ chú trọng vào ngọn – tức là triệu chứng, mà phải bổ khí, kiện tỳ, lý khí, điều huyết. Dùng thuốc – như người nông dân gieo mạ – phải đúng thời, đúng đất, đúng giống mới sinh kết quả. Đông y là vậy – không vội vàng, không áp đặt – mà thuận tự nhiên, điều hòa toàn cục.
Cô bác anh chị thân mến,
Hành trình gìn giữ sức khỏe là một quá trình bền bỉ, không đợi đến khi bệnh tật rõ ràng mới tìm thuốc. Tía tô – một loại cây ngay bên hiên nhà – nếu biết dùng đúng, cũng là một phương thuốc kỳ diệu giúp ta chủ động bảo vệ thân thể. Tôi khuyên cô bác anh chị hãy chăm sóc bản thân mỗi ngày bằng những gì giản dị, dễ làm, dễ hiểu và gần gũi với nền y học truyền thống của dân tộc.
Nếu cô bác anh chị còn băn khoăn cách sử dụng tía tô cho phù hợp với thể trạng, hoặc cần tìm hiểu bài thuốc phù hợp theo căn nguyên y học cổ truyền, đừng ngần ngại:
- 📞 Gọi Hotline: 0963835102
- 💬 Nhắn Zalo: https://zalo.me/0963835102
- 📅 Đặt lịch thăm khám: https://bacsilephuong.com/lien-he
Kính chúc cô bác anh chị luôn an khang, vững vàng thân thể để đi trọn những mùa xuân khỏe mạnh.
TTƯT, Bác sĩ Lê Phương
Cô bác anh chị đang băn khoăn về tình trạng sức khỏe của mình? Hãy gửi câu hỏi bên dưới, bác sĩ Phương sẽ lắng nghe và tư vấn tận tình nhất 
